Tôi vẫn còn nhớ cách đây vài tháng, trong chuyến đi cùng Đoàn bác sĩ của Bệnh viện Bảo vệ sức khoẻ tâm thần tỉnh giám sát, khám bệnh cho bệnh nhân tâm thần trên địa bàn phường Giếng Đáy (TP Hạ Long). Tại Trạm y tế phường, bà Ngô Thị Vinh, khu 6, mẹ của một bệnh nhân tâm thần ở phường luôn miệng cảm ơn các bác sĩ trong đoàn. Theo bà, nhờ có Dự án Chăm sóc sức khoẻ tâm thần cộng đồng mà thay vì hàng ngày, hàng giờ phải ngồi trông con như trước, bà đã có thêm thời gian để làm các công việc khác trong gia đình.
Dự án Chăm sóc sức khoẻ tâm thần cộng đồng thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia về y tế, triển khai trên địa bàn tỉnh từ năm 2000. Hiện nay, dự án được thực hiện tại 129/186 xã, phường, thị trấn của tỉnh với mục tiêu phát hiện và đưa các bệnh nhân tâm thần ở cộng đồng vào quản lý, điều trị, giúp họ ổn định bệnh, từ đó giảm hơn tình trạng gây rối, gây hại tại cộng đồng do người bị bệnh tâm thần gây ra. Do là bệnh mãn tính, những người bị bệnh tâm thần, động kinh, chậm phát triển về tâm thần phải điều trị cả đời. Điều này đòi hỏi phải có sự vào cuộc, giám sát chặt chẽ của đội ngũ cán bộ y tế xã, phường, thị trấn, y tế thôn bản và sự tham gia tích cực của chính gia đình các bệnh nhân. Để thực hiện tốt điều đó, Hàng năm, Bệnh viện Bảo vệ sức khoẻ tâm thần tỉnh (đơn vị được giao nhiệm vụ quản lý, giám sát Dự án) thường xuyên phối hợp cùng trung tâm y tế tuyến huyện tổ chức các lớp tập huấn về giám sát, theo dõi, cấp phát thuốc cho tuyến xã, y tế thôn bản; tổ chức các buổi truyền thông trực tiếp tại cộng đồng dân cư và với người nhà bệnh nhân để tư vấn cách phát hiện bệnh, chăm sóc bệnh nhân và ý nghĩa của Dự án... Từ đầu năm 2012 đến nay, Bệnh viện đã tổ chức 2 lớp tập huấn cho hơn 60 cán bộ y tế tuyến xã và hàng trăm buổi tư vấn tại cộng đồng...
Nhờ đó, trung bình mỗi năm, trên địa bàn tỉnh phát hiện khoảng 60 bệnh nhân mới; nâng tổng số bệnh nhân bị bệnh tâm thần phân liệt, động kinh, chậm phát triển về tâm thần tại các xã triển khai Dự án lên tới 1.936 người. Số bệnh nhân này được cấp sổ điều trị, được trạm y tế xã, phường, thị trấn quản lý, theo dõi thường xuyên. Không những thế, hàng tháng, Bệnh viện Bảo vệ sức khỏe tâm thần tỉnh tổ chức các đoàn đi khám định kỳ cho bệnh nhân ngay tại trạm y tế các xã. Thạc sĩ Vũ Minh Hạnh, Phó Giám đốc Bệnh viện Bảo vệ sức khoẻ tâm thần tỉnh, cho biết: “Trong các đợt khám, các y, bác sĩ phải hỏi kỹ diễn biến bệnh của bệnh nhân để điều chỉnh liều lượng thuốc, hướng dẫn người nhà bệnh nhân cho bệnh nhân uống thuốc, hướng dẫn bệnh nhân cách chăm sóc bản thân, sinh hoạt trong gia đình...”. Với cách thức này, bệnh nhân tâm thần quản lý trong cộng đồng đã uống thuốc đều đặn hơn, tỷ lệ ổn định bệnh cũng ngày càng cao hơn, trong 6 tháng đầu năm đạt tới 80%. Nhờ vậy, gia đình có bệnh nhân cũng giảm bớt được gánh nặng, không còn phải cắt cử người thường xuyên trông coi bệnh nhân như trước. Đặc biệt, tình trạng tái phát bệnh phải đưa vào bệnh viện điều trị cũng ít hẳn nên gia đình bệnh nhân đỡ tốn kém chi phí đi lại, điều trị... Bản thân, nhiều bệnh nhân không những tự chăm sóc được sức khoẻ cho mình mà còn tham gia lao động giúp đỡ gia đình. Tình trạng quậy phá tại cộng đồng do bệnh nhân tâm thần gây ra hay tình trạng bệnh nhân phát bệnh bỏ nhà đi lang thang đã giảm đáng kể.
Với bệnh nhân không nằm trong các xã triển khai Dự án Chăm sóc sức khoẻ tâm thần cộng đồng, số bệnh nhân tâm thần vẫn được trạm y tế xã quản lý theo dõi thường xuyên. Hiện nay, trong tổng số 57 xã, phường, thị trấn còn lại không nằm trong Dự án, trạm y tế trên địa bàn đang quản lý khoảng 370 bệnh nhân tâm thần. Tuy nhiên, việc duy trì khám thường xuyên cho bệnh nhân của Bệnh viện Bảo vệ sức khoẻ tâm thần tỉnh đối với những xã, phường, thị trấn này có phần hạn chế hơn. Năm 2012, theo dự kiến có thêm 31 xã, phường, thị trấn của tỉnh được triển khai Dự án Chăm sóc sức khoẻ tâm thần cộng đồng, song do kinh phí chương trình từ T.Ư triển khai về địa bàn chậm nên đến nay vẫn chưa thực hiện được. Cũng do kinh phí thấp nên công tác tập huấn, tuyên truyền về chăm sóc sức khỏe tâm thần tại cộng đồng hàng năm tổ chức chưa nhiều. Bởi vậy, nhận thức của người dân về bệnh tâm thần còn thấp, nhất là với vùng đồng bào dân tộc, vùng sâu, vùng xa. Nhiều gia đình khi có người nhà có triệu chứng bệnh không đưa đi khám ngay mà phát bệnh quá nặng mới đưa bệnh nhân vào viện gây khó khăn cho việc điều trị phục hồi. Hiện nay, tại Bệnh viện Bảo vệ sức khoẻ tâm thần tỉnh đang điều trị nội trú cho hơn 200 bệnh nhân tâm thần.
Theo Thạc Sĩ Vũ Minh Hạnh: “Để phát hiện, quản lý, giám sát bệnh nhân tâm thần trong cộng đồng được tốt hơn, công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về bệnh này rất quan trọng. Tuy nhiên, nếu chỉ có đội ngũ cán bộ y tế của bệnh viện, trung tâm y tế và trạm y tế tuyến xã, y tế thôn bản vào cuộc là chưa đủ mà cần sự vào cuộc của các ban, ngành, đoàn thể của các xã, phường, thị trấn và bản thân mỗi gia đình trong cộng đồng dân cư”.
Thu Nguyệt
