Quảng Ninh hiện có hơn chục dự án phòng chống HIV/AIDS do các tổ chức quốc tế như: Life Gap, quỹ toàn cầu, dự án phòng chống HIV/AIDS cho thanh niên... tài trợ. Các nhóm giáo dục đồng đẳng được thành lập từ các dự án này. Thành viên của nhóm phần lớn là người thuộc diện trong nhóm đối tượng có nguy cơ cao. Họ được tập huấn thường xuyên các kiến thức về HIV/AIDS, từ cách phòng lây nhiễm đến việc tiếp cận, vận động, tư vấn, hỗ trợ chăm sóc người nhiễm HIV/AIDS tại cộng đồng…
Nhờ vậy, các thành viên của nhóm giáo dục đồng đẳng khi tiếp cận các đối tượng nghiện chích ma tuý, tiếp viên trong các nhà hàng, khách sạn, khu vui chơi giải trí, nhóm dân cư di biến động… thuận lợi, dễ dàng hơn. Thông qua đó, họ tuyên truyền, hướng dẫn các đối tượng thay đổi hành vi gây nguy cơ lây nhiễm HIV; hướng dẫn sử dụng bơm kim tiêm sạch, sử dụng bao cao su đúng cách; vận động, giới thiệu đối tượng tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ khám chữa bệnh, tư vấn xét nghiệm tự nguyện...
Đến thời điểm này, toàn tỉnh có hơn 200 nhóm giáo dục đồng đẳng với hàng trăm người tham gia. Từ năm 2001 đến nay, các nhóm giáo dục đồng đẳng đã tiếp cận và phân phát miễn phí hơn 3 triệu bơm kim tiêm sạch, thu gom khoảng 70% bơm kim tiêm bẩn; phân phát trên 1,7 triệu bao cao su cho các đối tượng có nguy cơ cao lây nhiễm HIV. Với việc tích cực vận động các đối tượng có nguy cơ cao đi tư vấn, xét nghiệm tự nguyện của các nhóm giáo dục đồng đẳng đã góp phần nâng tổng số người được tư vấn, xét nghiệm tự nguyện trong toàn tỉnh từ năm 2001 đến nay lên tới gần 110.000 lượt người.
Không chỉ có vậy, thành viên của các nhóm giáo dục đồng đẳng còn đến gia đình có người nhiễm HIV để tuyên truyền, tư vấn phòng lây nhiễm, giúp người nhiễm tiếp cận với các dịch vụ chăm sóc sức khoẻ. Nhờ vậy từ năm 2001 đến nay, toàn tỉnh có hơn 13.000 người được điều trị ARV; trong đó, hiện tại còn khoảng 3.500 bệnh nhân còn sống đang nhận thuốc. Sự vào cuộc tích cực của các nhóm đồng đẳng viên đã góp phần làm giảm đáng kể tỷ lệ người nhiễm HIV/AIDS trên địa bàn. Đặc biệt, tỷ lệ lây nhiễm HIV trong nhóm nghiện chích và nhóm mại dâm đã giảm đáng kể. Năm 2002, tỷ lệ nhiễm HIV trong nhóm nghiện chích ma tuý là 75%. Đến năm 2010, giảm còn 28%. Tỷ lệ nhiễm HIV trong nhóm mại dâm năm 2002 là 4,22%, năm 2010 giảm còn 1,33%.
Mặc dù vậy, tình hình ma tuý, mại dâm vẫn còn diễn biến phức tạp ở tất cả các địa phương trong tỉnh, tuy nhiên các dự án phòng chống HIV/AIDS do tổ chức quốc tế tài trợ chủ yếu triển khai ở những địa bàn lớn như: Hạ Long, Cẩm Phả, Vân Đồn, Đông Triều, Uông Bí, Móng Cái, Yên Hưng... Do đó, các nhóm giáo dục đồng đẳng cũng chủ yếu được thành lập ở những địa phương này. Bởi vậy ở những địa phương khác, việc tuyên truyền vận động các đối tượng có nguy cơ cao đi tư vấn xét nghiệm HIV cũng gặp khó khăn hơn. Mong rằng Ban chỉ đạo phòng chống HIV/AIDS các cấp sớm có giải pháp đối với những huyện còn lại để công tác phòng chống HIV/AIDS tiếp tục phát huy hiệu quả cao hơn nữa.
Cầm Khuê
