Nếu nói về lượng thực phẩm tiêu thụ hàng ngày của người dân thì 90% liên quan đến nông nghiệp - ngư nghiệp. Bởi vậy, việc kiểm soát vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP) trong lĩnh vực nông nghiệp chiếm vai trò quan trọng, nhất là với Quảng Ninh - nơi nhập phần lớn lượng thực phẩm từ nơi khác về. Mặc dù vậy, công tác này gặp không ít khó khăn.
Toàn tỉnh mới có 74 cơ sở sản xuất nông, lâm, thuỷ sản quy mô lớn, tập trung, còn lại là các cơ sở nhỏ lẻ trong hộ gia đình bán ra thị trường, nên rất khó kiểm soát VSATTP mà phụ thuộc phần lớn vào ý thức của các hộ nuôi, trồng. Trong khi đó, 74 cơ sở sản xuất quy mô lớn thì mới chỉ 18 cơ sở đạt yêu cầu ATTP, như: Vùng sản xuất na dai an toàn tại Đông Triều; rau an toàn tại Quảng Yên, Hạ Long, Hoành Bồ… Với việc sản xuất nông, lâm, thuỷ hải sản đã vậy, trong khi cơ sở kinh doanh vật tư nông nghiệp, như: Hoá chất bảo vệ thực vật, thức ăn chăn nuôi, thuốc thú y… lại chiếm số lượng khá lớn, nên việc kiểm tra thường xuyên, liên tục nhằm phát hiện các loại hoá chất độc hại, dễ tích tụ trên cây trồng, vật nuôi khi sử dụng cũng không được thường xuyên. Trong năm 2013, các đơn vị thuộc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) đã lấy 272 mẫu thuỷ sản; 39 mẫu rau, củ, quả; 79 mẫu thịt gia súc, gia cầm gửi về Trung tâm chất lượng nông, lâm thuỷ sản vùng I (Hải Phòng) kiểm tra để phân tích các chỉ tiêu hoá chất, như: Thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng, chất kích thích tăng trưởng, vi sinh vật… Qua kiểm nghiệm cho thấy, có tới 23 mẫu vi phạm do tồn dư kim loại nặng, vi sinh vật Ecoli (vi khuẩn gây nên những bệnh nhiễm khuẩn như: Tiêu chảy, nhiễm trùng máu, suy thận…) vượt mức giới hạn. Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có tới 1.239 cơ sở kinh doanh vật tư nông nghiệp. Qua kiểm tra, thanh tra tổng thể của Sở NN&PTNT cho thấy, với các cơ sở kinh doanh vật tư nông nghiệp khu vực huyện, thị, thành phố miền Đông, rất nhiều cơ sở kinh doanh thuốc thực vật, thức ăn chăn nuôi không có nguồn gốc. Nhiều hộ kinh doanh chống đối khi có đoàn đến thanh, kiểm tra.
Việc kiểm soát khâu sản xuất vốn đã khó như vậy thì ở khâu tiêu thụ trên thị trường lại càng phức tạp hơn. Bởi lẽ nông sản tiêu thụ trên địa bàn tỉnh phần nhiều chuyển từ các chợ đầu mối ở tỉnh ngoài, như: Lạng Sơn; Long Biên, Đền Lừ (Hà Nội) về. Thậm chí, nhiều loại quả chưa qua kiểm dịch được thẩm lậu từ Trung Quốc sang qua các đường mòn, lối mở. Còn gia súc, gia cầm cũng được chuyển từ nơi khác đến với lượng tiêu thụ hàng ngày lớn. Trung bình mỗi ngày, trên địa bàn tỉnh có khoảng 1.730 con lợn, 25 con trâu, bò, 15.000 con gia cầm được giết mổ, bày bán tại 136 điểm chợ trong tỉnh. Trong khi đó, cả tỉnh mới có 14/978 điểm giết mổ gia súc, gia cầm được cấp chứng nhận đủ điều kiện vệ sinh thú y. Còn lại là các điểm nhỏ lẻ xen kẽ trong khu dân cư và trong các chợ. Vì vậy, không thể kiểm soát vệ sinh thú y ngay từ khâu giết mổ, mà chỉ kiểm soát được ở các điểm chợ, khi thịt gia súc, gia cầm đã được bày bán. Song dẫu với cách thức đó thì cũng chỉ 80% trong tổng số thịt gia súc, gia cầm bày bán hàng ngày được kiểm soát vệ sinh thú y.
Trong khi đó, lực lượng tham gia kiểm tra, kiểm soát ATTP thuộc lĩnh vực này ở các tuyến cũng bị hạn chế do trình độ năng lực, thiếu cán bộ chuyên trách. Hàng năm, Sở NN&PTNT tổ chức các lớp tập huấn kiểm soát VSATTP trong lĩnh vực nông, lâm, thuỷ sản, song ở các địa phương, cán bộ được giao kiêm nhiệm phụ trách ATTP thường xuyên thay đổi. Việc kiểm tra ở các địa phương chủ yếu phụ thuộc vào đoàn của Sở, đoàn liên ngành của huyện, còn ở các phòng rất ít khi tổ chức đoàn kiểm tra riêng; trong khi đó, đoàn liên ngành cấp huyện không phải lúc nào cũng thành lập được. Lực lượng thanh tra cũng mỏng, năm 2013, Sở mới tập trung kiểm tra, thanh tra ở vùng trọng điểm nông nghiệp như: Đông Triều, Hoành Bồ, Quảng Yên, Hải Hà…
Điều này cho thấy, việc tuyên truyền, nâng cao nhận thức và hướng dẫn cho các hộ sản xuất nông, lâm, thuỷ sản để tạo ra các sản phẩm thực phẩm an toàn hiện nay cần phải được đẩy mạnh. Đồng thời, việc xây dựng các điểm giết mổ gia súc, gia cầm tập trung; xây dựng các chợ ATTP (chỉ bán các thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, đã được kiểm định đảm bảo ATTP…) trên địa bàn tỉnh là hết sức cần thiết. Nhưng để thực hiện được điều đó cần có sự quyết tâm vào cuộc của cả hệ thống chính trị và mỗi người dân trên địa bàn.
Thu Nguyệt
