Rối nhiễu tâm trí (RNTT) trẻ em ngày càng gia tăng và trở thành mối quan tâm của toàn xã hội. Nhằm giải quyết thực trạng gánh nặng RNTT của trẻ, từ năm 2013, Trung tâm Công tác xã hội (Sở LĐ-TB&XH) đã triển khai mô hình “Tâm lý trị liệu trẻ em RNTT chức năng”. Đây là giai đoạn thí điểm, nên các phòng tư vấn, hỗ trợ phát triển trẻ toàn diện (được thành lập để triển khai mô hình) tập trung vào trị liệu không dùng thuốc đối với nhóm trẻ mắc hội chứng tự kỷ và trẻ chậm phát triển trí tuệ.
Nhằm đáp ứng nhiệm vụ, Trung tâm đã hoàn thiện về cơ sở vật chất bao gồm 5 phòng với đầy đủ trang thiết bị; bàn ghế, đồ chơi của trẻ, góc chơi với trẻ phù hợp phục vụ cho công tác sàng lọc và trị liệu. Mỗi phòng đều đảm bảo các tiêu trí: Tính riêng tư, độ kết nối giữa các bộ phận, diện tích phù hợp. Danh sách hạng mục đồ chơi, sàng lọc và trị liệu cho trẻ được phát triển trên mục tiêu của phòng tư vấn. Đồ chơi được kiểm duyệt bởi Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo phát triển cộng đồng (viết tắt từ tiếng Anh là RTCCD) trước khi chuyển về Trung tâm Công tác xã hội, đảm bảo chất lượng và đúng yêu cầu đối với quá trình chơi, sàng lọc và trị liệu trẻ RNTT.
Chuẩn bị cho mô hình, Trung tâm RTCCD cùng các chuyên gia quốc tế đã mở được 16 khoá tập huấn về: Sức khoẻ tâm lý, sử dụng bộ công cụ sàng lọc RNTT cho trẻ, quy trình chuẩn đoán RNTT trẻ em và hướng dẫn kỹ năng chăm sóc trẻ, điều trị và chăm sóc trẻ tự kỷ... nhằm trang bị các kỹ năng, kiến thức chuẩn cho cán bộ phòng tư vấn. Các khoá tập huấn được sắp sếp theo trình tự từ lý thuyết đến hỗ trợ thực hành. Công cụ sàng lọc áp dụng tại phòng tư vấn được chuẩn hoá tại Việt Nam để đảm bảo tính chính xác cao, nội dung sắp xếp từ tổng quát đến chi tiết nhằm giúp học viên xác định được trọng tâm của mô hình phòng tư vấn được tích hợp trong Trung tâm, sau đó mới đến các kỹ năng cụ thể thực hiện các hoạt động phòng tư vấn.
Mô hình được phát triển dựa trên nguyên lý “kiềng 3 chân” của Tổ chức Y tế thế giới, trong đó vai trò của cán bộ phòng tư vấn tập trung vào hỗ trợ thay đổi môi trường sống và trị liệu không dùng thuốc. Phòng tư vấn chọn ưu tiên 2 bệnh tự kỷ và chậm phát triển trí tuệ ở trẻ em để can thiệp. Đến nay, sau 1 năm hoạt động, đã đạt được những thành quả bước đầu thông qua việc sàng lọc ba bước 3.656 trẻ, phát hiện 200 trẻ có điểm số rơi vào ngưỡng mắc RNTT, trong đó thực hiện trị liệu không dùng thuốc đối với 30 trẻ tự kỷ và trẻ chậm phát triển trí tuệ. Cùng với sự hỗ trợ về mặt kỹ thuật, Trung tâm RTCCD đã tổ chức đánh giá, quản lý hành vi và hướng dẫn gia đình các kỹ năng cơ bản của trẻ tự kỷ; trị liệu ngôn ngữ, vận động và cảm xúc xã hội hành vi được áp dụng đối với những trẻ chậm phát triển ở các mảng tương ứng. Sau một thời gian áp dụng các kỹ năng trị liệu tâm lý với 30 trẻ RNTT, có những trẻ có chuyển biến theo hướng tích cực về việc giao tiếp, tiếp nhận thông tin từ người khác, vận động và phát triển cảm xúc, biết vui cười với mọi người. Mô hình đã mang đến những kết quả khả quan trong hỗ trợ các gia đình có trẻ tự kỷ và chậm phát triển trên địa bàn tỉnh, góp phần nâng cao chất lượng trẻ chăm sóc tại cộng đồng.
Song song hoạt động trị liệu cho trẻ, các khoá đào tạo dành cho cha mẹ của trẻ cũng được triển khai với nội dung liên quan đến các kỹ năng xác định tự kỷ sớm ở trẻ, quản lý các hành vi chống đối ở trẻ và dạy trẻ các kỹ năng phù hợp theo lứa tuổi. Khoá học đã giúp các gia đình, nhất là những gia đình không có điều kiện đưa trẻ đến trường chuyên biệt, nắm được các thông tin, kỹ năng có bản giúp con em mình.
Bên cạnh hoạt động trị liệu không dùng thuốc, các cán bộ công tác xã hội còn hướng dẫn gia đình các thủ tục để xin trợ cấp xã hội cho trẻ đối với gia đình gặp khó khăn. Phòng tư vấn đã triển khai 14 khoá tập huấn ngắn ngày về sức khoẻ tâm trí và phát hiện sớm RNTT dành cho cán bộ công tác xã hội tuyến xã, phường. Qua đó còn góp phần tăng cường chất lượng công tác xã hội tuyến địa phương; nâng cao nhận thức của cộng đồng về sức khoẻ tâm trí và các biện pháp phòng chống RNTT ở trẻ em.
Tuy nhiên, trong quá trình triển khai trị liệu còn gặp một số khó khăn: Gia đình trẻ chưa nhận thức được vấn đề của trẻ hoặc quá lo lắng; trẻ không hợp tác; gia đình đưa trẻ đến phòng tư vấn không theo lịch hẹn... Trong đó khó khăn nhất là trẻ không hợp tác, do đó qua trình quản lý hành vi và làm quen với trẻ mất rất nhiều thời gian (trung bình 3-4 tháng) để có thể tiến hành trị liệu.
Trong năm nay, mô hình sẽ tiếp tục sàng lọc 100 trẻ để đưa vào trị liệu.
Nguyễn Thị Phương (Trung tâm Công tác xã hội)
