Tư vấn, khám sức khoẻ tiền hôn nhân giúp đối tượng vị thành niên, thanh niên, nhất là những người sắp kết hôn chuẩn bị kiến thức, tâm lý cũng như sức khoẻ để xây dựng gia đình hạnh phúc, sinh đẻ và nuôi dạy con tốt. Vì vậy, thời gian qua, Chi cục DS-KHHGĐ tỉnh đã tích cực triển khai thực hiện mô hình tư vấn, khám sức khoẻ tiền hôn nhân tại nhiều địa phương trong toàn tỉnh. Tuy nhiên, quan niệm lạc hậu, nhận thức chưa thấu đáo... đã trở thành rào cản khiến hiệu quả mô hình mang lại chưa thực sự cao, tỷ lệ các cặp nam nữ khám sức khoẻ tiền hôn nhân vẫn còn rất hạn chế.
Nhằm nâng cao nhận thức, chuyển đổi hành vi của các bạn trẻ trong việc chăm sóc sức khoẻ tiền hôn nhân, năm 2009, Trung tâm DS-KHHGĐ TP Hạ Long đã tiến hành triển khai 2 mô hình “Khám, tư vấn sức khoẻ tiền hôn nhân” ở cấp phường và “Tư vấn và chăm sóc sức khoẻ sinh sản (SKSS) vị thành niên, thanh niên” ở các đơn vị trường học. Đến năm 2013, Trung tâm quyết định gộp 2 mô hình này thành mô hình “Tư vấn, khám sức khoẻ tiền hôn nhân”. Đến nay, Hạ Long đã có trên 30 CLB trực thuộc mô hình ở 20 phường và 12 trường học trong toàn thành phố.
Thời gian qua, Trung tâm DS-KHHGĐ thành phố đã tích cực triển khai mô hình đạt được những kết quả tích cực. Song, trong quá trình thực hiện, mô hình cũng đã bộc lộ một số khó khăn, hạn chế. Bà Nguyễn Thị Phương Linh, Phó Giám đốc Trung tâm DS-KHHGĐ TP Hạ Long cho biết: Năm 2014, Trung tâm đã tổ chức được 180 buổi truyền thông vận động, thu hút trên 13.000 lượt người tham gia; gần 700 buổi tư vấn cho 2.611 lượt người. Riêng hoạt động khám sức khoẻ tiền hôn nhân đã thực hiện với 1.294 đối tượng vị thành niên và thanh niên, nhưng đối tượng cần ưu tiên là người sắp kết hôn lại ít, chiếm tỷ lệ thấp. Trong khi đó, các đối tượng khám sức khoẻ tiền hôn nhân lại chỉ khám cận lâm sàng như đo huyết áp, siêu âm, thử máu… mà chưa chú trọng, quan tâm đến khám sức khoẻ tổng thể, bệnh lây lan qua đường tình dục, vô sinh v.v.. Do chỉ thực hiện khám sức khoẻ tiền hôn nhân mang tính đại khái, hình thức nên phần lớn các bạn trẻ không phát hiện sớm và có cách phòng ngừa các bệnh lý có nguy cơ ảnh hưởng đến sức khoẻ hoặc ảnh hưởng chất lượng nòi giống. Điều này đã để lại nhiều hậu quả đáng tiếc cho các cặp vợ chồng trẻ sau khi kết hôn.
“Nguyên nhân dẫn đến tình trạng thờ ơ với khám sức khoẻ tiền hôn nhân chính là nhận thức hạn chế của số đông các bạn trẻ. Hầu hết đối tượng vị thành niên, thanh niên mà nhất là các cặp nam nữ chuẩn bị kết hôn vẫn chưa nhận thức được lợi ích, vai trò của việc khám sức khoẻ trước khi lập gia đình. Tâm lý e ngại và lo lắng khi phải thực hiện một số quy trình khám nhạy cảm cũng là tâm lý chung khiến nhiều em không mấy mặn mà với việc kiểm tra sức khoẻ tiền hôn nhân. Ngoài ra, một số trường hợp còn lo sợ nếu phát hiện ra bệnh tật thì sẽ ảnh hưởng đến tình yêu, gây sứt mẻ tình cảm giữa hai người…” - Bà Linh cho hay.
Bên cạnh nhận thức chưa “thông” của lứa tuổi vị thành niên, thanh niên, việc triển khai mô hình “Tư vấn, khám sức khoẻ tiền hôn nhân” trong thực tế vẫn còn tồn tại một số khó khăn, bất cập khác, như: Cơ sở y tế của các địa phương chưa đáp ứng được hết yêu cầu của khám sức khoẻ tiền hôn nhân, kinh phí hỗ trợ thực hiện mô hình hạn hẹp, việc quản lý sau khám còn nửa vời…
Hiện tại, mô hình “Tư vấn và khám sức khoẻ tiền hôn nhân” đã được triển khai nhân rộng tại 110 xã, phường và 53 trường THCS, THPT, cao đẳng chuyên nghiệp trên địa bàn tỉnh với gần 170 CLB về chăm sóc SKSS tiền hôn nhân. Để thực hiện mô hình này đạt hiệu quả, thời gian tới, Chi cục DS-KHHGĐ sẽ tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động truyền thông nhằm từng bước thay đổi nhận thức, chuyển đổi hành vi của mọi tầng lớp nhân dân trong toàn tỉnh. Trong đó, tập trung tuyên truyền trực tiếp đến các đối tượng trong độ tuổi sinh đẻ và sắp kết hôn. Đồng thời, tăng cường cải cách, đổi mới các tài liệu truyền thông bằng việc xây dựng những hình ảnh, video sống động về hệ lụy của một số bệnh lý về SKSS. Cùng với đó, Chi cục cũng chú trọng vận động, kêu gọi sự vào cuộc của các cấp uỷ, chính quyền địa phương trong việc huy động các ban, ngành có liên quan cùng phối hợp chặt chẽ thực hiện có hiệu quả mô hình này.
Hoàng Anh
