Từ vụ án liên quan đến cựu lãnh đạo ngành an toàn thực phẩm, nhiều bất cập trong công tác quản lý thực phẩm chức năng đã được làm rõ.
Dựa vào hồ sơ quảng cáo thực phẩm để nhận hối lộ cả chục tỉ
Cựu nữ Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) Trần Việt Nga bị đề nghị truy tố về tội nhận hối lộ. Cùng vụ án, cựu Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm Nguyễn Thanh Phong bị cáo buộc chủ mưu, chỉ đạo chuyên viên nhận hối lộ hơn 94 tỉ đồng. 32 cán bộ, chuyên viên Cục và 21 người khác, trong đó có nhiều giám đốc doanh nghiệp, cũng bị đề nghị truy tố về hành vi nhận hoặc đưa hối lộ.
Theo điều 26, 27 Nghị định 15/2018/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật An toàn thực phẩm, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, dinh dưỡng y học, dùng cho chế độ ăn đặc biệt, sẽ phải đăng ký nội dung trước khi quảng cáo.
Trước khi quảng cáo, tổ chức/cá nhân phải đăng ký nội dung quảng cáo với cơ quan cấp Giấy tiếp nhận bản công bố sản phẩm.
Nội dung quảng cáo phải đúng công dụng đã công bố, không sử dụng hình ảnh, tên, bài viết của nhân viên y tế để quảng cáo.
Hồ sơ đăng ký gồm: Đơn đăng ký, bản công bố sản phẩm, giấy tiếp nhận bản công bố, mẫu nhãn, kịch bản hoặc ma-két quảng cáo, tài liệu chứng minh nếu nội dung vượt công dụng đã công bố, tất cả bằng tiếng Việt (dịch công chứng nếu có tài liệu nước ngoài).
Thủ tục cấp giấy xác nhận: Cơ quan tiếp nhận hồ sơ xem xét trong 10 ngày làm việc; nếu từ chối hoặc yêu cầu sửa đổi, bổ sung, phải có văn bản giải thích và chỉ được yêu cầu một lần. Hồ sơ không được sửa đổi sau 90 ngày sẽ không còn giá trị.
Tên, sản phẩm được cấp giấy xác nhận phải được công khai trên website và cơ sở dữ liệu an toàn thực phẩm.Tổ chức/cá nhân phải nộp phí thẩm định. Chỉ được quảng cáo sau khi có Giấy xác nhận và phải phù hợp với nội dung đã được xác nhận.
Do vậy, thực phẩm bảo vệ sức khỏe sẽ do Cục An toàn thực phẩm Bộ Y tế làm thủ tục đăng ký cấp giấy xác nhận nội dung quảng cáo.
Dựa vào quy định trên, cựu Cục trưởng An toàn thực phẩm Trần Việt Nga trả lại với lý do mơ hồ, ép doanh nghiệp “bôi trơn” 2–3,5 triệu đồng mỗi hồ sơ, theo kết luận điều tra. Bà Nga, cùng ông Nguyễn Thanh Phong và nhiều cấp phó, 30 cán bộ dưới quyền, bị đề nghị truy tố về tội Nhận hối lộ; 21 người bị cáo buộc Đưa hối lộ.
Cơ quan điều tra xác định nhiều cá nhân làm dịch vụ đăng ký hồ sơ đã chủ động “bắt tay” chuyên viên để được hướng dẫn và tạo điều kiện, chi ngoài 5–10 triệu đồng/lần.
Lỗ hổng quản lý
Khi còn đương chức, bà Trần Việt Nga đã đưa ra phân tích lỗ hổng của Nghị định 15/2018/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật An toàn thực phẩm khiến thực phẩm giả, kém chất lượng tràn lan.
Bà Nga cho rằng, Nghị định 15/2018/NĐ-CP tạo cơ chế tự công bố sản phẩm, giúp doanh nghiệp chủ động chịu trách nhiệm về chất lượng và an toàn. Tuy nhiên, một số doanh nghiệp đã lợi dụng cơ chế này để lách luật, phóng đại công dụng, không tuân thủ chất lượng thực phẩm bổ sung và sản xuất sai số lượng công bố, gây khó khăn cho thanh tra, hậu kiểm.
Dự thảo sửa đổi Nghị định 15/2018/NĐ-CP yêu cầu doanh nghiệp không được tự công bố thực phẩm bổ sung mà phải đăng ký bản công bố sản phẩm để cơ quan quản lý thẩm định từ khâu nghiên cứu đến trước khi lưu thông. Các sản phẩm bảo vệ sức khỏe, dinh dưỡng y học, thực phẩm cho chế độ ăn đặc biệt và dinh dưỡng trẻ dưới 36 tháng cũng phải lập hồ sơ công bố đầy đủ chỉ tiêu chất lượng, thay vì chỉ công bố chỉ tiêu an toàn. Cơ quan chức năng có quyền thu hồi giấy chứng nhận, giấy xác nhận quảng cáo và tạm dừng tiếp nhận hồ sơ khi vi phạm.
Dự thảo cũng quy định các cơ sở sản xuất phải có chứng nhận an toàn thực phẩm theo tiêu chuẩn quốc tế (GMP, HACCP, ISO 22000 hoặc tương đương) và tăng cường hậu kiểm, giám sát chất lượng sản phẩm lưu thông.
Về quảng cáo, dự thảo yêu cầu kiểm soát chặt trên sàn thương mại điện tử, mạng xã hội; các bên liên quan phải công khai mối quan hệ tài trợ và chịu trách nhiệm nội dung quảng cáo.
Tuy nhiên, hành vi của các cựu Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm và nhân viên của Cục bị Cơ quan điều tra đánh giá là một trong những nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tình trạng sản xuất, buôn bán thực phẩm là hàng giả diễn ra công khai, tổ chức sản xuất với quy mô lớn.
