Với nhiều tính năng ưu việt như cách âm, cách nhiệt tốt, tận dụng được phế thải của ngành công nghiệp nhiệt điện và đặc biệt thân thiện với môi trường, gạch không nung đang được tính đến là vật liệu xây dựng của tương lai. Nhưng hiện dòng sản phẩm “xanh”, thân thiện với môi trường này vẫn chưa có được vị trí vững chắc trên thị trường.
Theo quy hoạch tổng thể phát triển VLXD đến năm 2020, nhu cầu sử dụng vật liệu xây tương ứng khoảng 42 tỷ viên gạch quy chuẩn. Nếu đáp ứng nhu cầu này bằng gạch đất sét nung sẽ tiêu tốn khoảng 57-60 triệu m3 đất sét, tương đương với 2.800-3.000ha đất nông nghiệp; từ 5,3-5,6 triệu tấn than; thải ra khoảng 17 triệu tấn khí CO2 gây hiệu ứng nhà kính. Vì vậy, việc thay thế gạch đất sét nung bằng vật liệu xây không nung (VLXKN) có ưu điểm lớn nhất là hạn chế được các tác động bất lợi trên, bảo vệ môi trường, an ninh lương thực và tạo việc làm cho nông dân. Ngoài ra, với lợi thế về công nghệ, VLXKN còn biến một phần đáng kể phế thải của các ngành nhiệt điện, luyện kim, khai khoáng... thành vật liệu (ước tính đến năm 2020 lượng phế thải tro, xỉ khoảng 45 triệu tấn sẽ mất khoảng 1.100ha mặt bằng để chứa). Trước những thách thức này, ngày 28-4-2010, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 567/QĐ-TTg phê duyệt chương trình phát triển VLXD tới năm 2020 với mục tiêu phát triển sản xuất và sử dụng VLXKN thay thế cho gạch đất sét nung. Theo đó, mục tiêu cụ thể là phát triển sản xuất và sử dụng VLXKN thay thế gạch đất sét nung, đạt tỷ lệ: 20-25% vào năm 2015; 30-40% vào năm 2020. Hàng năm sử dụng khoảng 15-20 triệu tấn phế thải công nghiệp (tro xỉ nhiệt điện, xỉ lò cao…) để sản xuất VLXKN, tiến tới xoá bỏ hoàn toàn các cơ sở sản xuất gạch đất sét nung bằng lò thủ công. Từ năm 2011, các công trình nhà cao tầng (từ 9 tầng trở lên) sẽ sử dụng tối thiểu 30% VLXKN loại nhẹ.
Thực hiện chủ trương trên, Sở Xây dựng Quảng Ninh đã tham mưu với UBND tỉnh những chính sách ưu đãi để thu hút các nhà đầu tư, đầu tư vào các dự án sản xuất VLXKN, nhất là các đơn vị có công nghệ hiện đại, sử dụng nguyên liệu là phế thải, xỉ thải nhiệt điện để sản xuất. Đồng thời Sở tăng cường công tác quản lý nhà nước, kiểm tra, hướng dẫn các chủ đầu tư sử dụng vốn ngân sách nhà nước sử dụng VLXKN, khuyến khích các tổ chức, doanh nghiệp, nhân dân sử dụng loại vật liệu này cho các công trình xây dựng của mình.
Theo báo cáo của các địa phương, các ban quản lý dự án đầu tư các công trình xây dựng trên địa bàn tỉnh thì hầu hết dự án xây dựng sử dụng vốn ngân sách đã cơ bản sử dụng VLXKN; điển hình như các công trình: Nhà thi đấu thể thao TX Quảng Yên, Trường Đại học Hạ Long, Trường THPT Hòn Gai, Trụ sở liên cơ quan số 4... Theo tính toán, nguồn vốn đầu tư cho xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước chiếm khoảng 30% nguồn vốn đầu tư cho xây dựng cơ bản của toàn xã hội. Như vậy, với quy định 100% các công trình dạng này sử dụng VLXKN thì đây quả là cơ hội lớn để phát triển loại vật liệu này. Trên địa bàn tỉnh hiện có 3 doanh nghiệp sản xuất VLXKN, ngoài ra còn có 33 hộ cá nhân, gia đình đầu tư sản xuất gạch xi măng-cát, xi măng - mạt đá, tro xỉ nhiệt điện quy mô nhỏ, công suất từ 7.000 viên/năm đến 3 triệu viên/năm. Tuy nhiên, hầu hết các cơ sở sản xuất không hết công suất thiết kế; như Công ty CP Dịch vụ môi trường Đông Khê (xã Hoàng Quế, TX Đông Triều) có dây chuyền sản xuất gạch xi măng cốt liệu, công suất tương đương 42 triệu viên gạch quy tiêu chuẩn/năm, nhưng hiện mới sản xuất từ 10-12 triệu viên/năm. Công ty CP Thương mại và Sản xuất vật liệu xây dựng xanh (KCN Cái Lân, TP Hạ Long) chỉ sản xuất và tiêu thụ được khoảng 20% công suất thiết kế (45 triệu viên/năm). Qua khảo sát cho thấy, hầu hết các công trình trong diện buộc phải sử dụng VLXKN hiện nay đều chủ yếu sử dụng loại vật liệu này cho các hạng mục phụ trợ như tường bao, hàng rào, công trình tạm, nhà cấp 4. Một số công trình sử dụng VLXKN để xây tường thì lựa chọn dòng sản phẩm gạch bê tông khí chưng áp (gạch siêu nhẹ có tỷ trọng từ 800-850kg/m3, tương đương 1/2 gạch đặc), dòng sản phẩm hiện trên địa bàn tỉnh chưa sản xuất, mà đang phải nhập từ các doanh nghiệp ở các tỉnh khác. Ông Vũ Văn Lễ, Chủ tịch Công đoàn Công ty CP Dịch vụ môi trường Đông Khê, cho biết: Năm nay lượng tiêu thụ sản phẩm của đơn vị khá hơn mọi năm, gạch sản xuất ra đến đâu tiêu thụ hết đến đó. Tuy nhiên, để tìm được chỗ đứng ổn định trên thị trường, các doanh nghiệp sản xuất VLXKN như chúng tôi mong muốn tỉnh có thêm cơ chế hỗ trợ, đặc biệt là khâu tiêu thụ sản phẩm.
Để VLXKN được sử dụng phổ biến trong nhân dân, từng bước trở thành vật liệu xây dựng chính trong tương lai, bên cạnh các chính sách hỗ trợ, rất cần sự hỗ trợ xúc tiến thương mại, quảng bá về năng lực các cơ sở sản xuất VLXKN đạt tiêu chuẩn để người sử dụng dễ dàng tiếp cận với loại vật liệu “xanh” này.
Hiểu Trân
