Công tác DS-KHHGĐ không chỉ chăm lo về giữ ổn định quy mô dân số mà còn chú trọng vào chất lượng, cơ cấu dân số. Nắm rõ vấn đề này, trong những năm gần đây, Chi cục Dân số - KHHGĐ đã chủ động xây dựng và triển khai nhiều mô hình nâng cao chất lượng dân số đạt hiệu quả cao, được các cấp lãnh đạo và nhân dân đồng tình hưởng ứng.
Tính đến hết năm 2012, toàn tỉnh vẫn duy trì thực hiện tốt 7 mô hình nâng cao chất lượng dân số. Đó là: Sàng lọc trước sinh và sơ sinh; giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh; chăm sóc sức khoẻ bà mẹ khi mang thai; tư vấn và khám sức khoẻ tiền hôn nhân; nâng cao chất lượng dân số của dân tộc thiểu số; phòng chống bệnh lây truyền qua đường tình dục, phòng ngừa mang thai ngoài ý muốn, phá thai an toàn; chăm sóc người cao tuổi. Trong những mô hình kể trên, mô hình Tư vấn và khám sức khoẻ tiền hôn nhân (tiền thân là mô hình Chăm sóc SKSS vị thành niên/thanh niên) được coi là một trong những hoạt động triển khai sớm nhất và mang lại hiệu quả cao.
Triển khai từ năm 2006 với chỉ một vài trường THPT trên địa bàn tỉnh nhưng sau 6 năm, đã có 49 trường THPT, THCS, trung tâm HN&GDTX của 14/14 huyện, thị xã, thành phố trong tỉnh thực hiện mô hình. Mỗi điểm mô hình thành lập đội tuyên truyền viên đồng đẳng gồm 20 học sinh có hiểu biết về SKSS VTN/TN, nhiệt tình, yêu thích các hoạt động xã hội, có trình độ và có khả năng truyền thông tốt. Từ đó, đội tuyên truyền viên đóng vai trò nòng cốt trong việc tuyên truyền, cung cấp kiến thức giáo dục SKSS cho các bạn cùng trang lứa. Có thể nói, mô hình đã tạo cơ hội cho các em thể hiện kiến thức hiểu biết của mình đối với vấn đề sức khoẻ sinh sản, tâm sinh lý tuổi mới lớn. Thông qua các hoạt động thiết thực của mô hình, số lượng vị thành niên, thanh niên có kiến thức đúng về sức khoẻ sinh sản, xử lý tình huống hợp lý ngày càng tăng lên.
Mô hình Nâng cao chất lượng dân số của dân tộc thiểu số được triển khai ở 6 xã của 3 huyện có mức sinh cao như: Bình Liêu, Ba Chẽ, Tiên Yên. Mỗi xã thành lập một Câu lạc bộ “Những cặp vợ chồng thực hiện tốt chính sách dân số” gồm 30 đến 50 hội viên với Ban chủ nhiệm Câu lạc bộ từ 3 đến 5 người. Hàng tháng, các CLB đều tổ chức sinh hoạt, phổ biến tuyên truyền các nội dung dân số - KHHGĐ góp phần nâng cao kiến thức và cải thiện điều kiện cuộc sống, chăm sóc sức khoẻ cho người dân tộc thiểu số. Riêng năm 2012, cả 6 xã triển khai mô hình đã tổ chức đợt tư vấn, tuyên truyền và cung cấp dịch vụ CSSK/KHHGĐ tại cộng đồng. Hai xã Lương Mông và Đồn Đạc (Ba Chẽ) đã khám phụ khoa cho 704 lượt phụ nữ; trong đó, 298 người được điều trị phụ khoa, 93 ca đặt dụng cụ tử cung, tiêm tránh thai cho 7 người, cấy tránh thai cho 5 người, thực hiện 1 ca đình sản. Ngoài nguồn kinh phí mô hình hỗ trợ, các huyện Bình Liêu và Ba Chẽ còn tích cực tham mưu với chính quyền địa phương và phối hợp với Hội KHHGĐ tỉnh hỗ trợ thêm kinh phí tổ chức hoạt động này đạt hiệu quả.
Đối với các mô hình như: Sàng lọc trước sinh và sơ sinh; giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh; chăm sóc sức khoẻ bà mẹ khi mang thai; phòng chống bệnh lây truyền qua đường tình dục, phòng ngừa mang thai ngoài ý muốn, phá thai an toàn lại tập trung nâng cao chất lượng giống nòi, thế hệ tương lai và khống chế tốc độ gia tăng mất cân bằng giới tính khi sinh, đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức hợp lý. Còn mô hình chăm sóc người cao tuổi được triển khai từ năm 2009, đến nay đã phát triển tại 9 địa phương là Hoành Bồ, Móng Cái, Cẩm Phả, Uông Bí, Quảng Yên, Đông Triều, Đầm Hà, Hải Hà, Tiên Yên với trên 8.000 thành viên, sinh hoạt tại 152 chi hội. Mô hình đã giúp rất nhiều người cao tuổi trong tỉnh được chăm sóc sức khoẻ, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần thông qua các hoạt động tuyên truyền; cung cấp dụng cụ vui chơi giải trí; tổ chức khám bệnh, cấp phát thuốc, tư vấn sức khoẻ cho người cao tuổi v.v..
Trong thời gian tới, hoạt động của các mô hình nâng cao chất lượng dân số vẫn tiếp tục được Chi cục Dân số - KHHGĐ tỉnh phối hợp với các cấp, ngành, địa phương duy trì và phát triển. Tuy nhân lực, kinh phí dành cho các hoạt động, các mô hình còn khiêm tốn, nhưng ngành Dân số vẫn luôn nỗ lực triển khai, góp phần vào sự phát triển bền vững và mục tiêu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của tỉnh.
Hoàng Nhi
