Thực hiện Nghị quyết số 81/2025/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2024, Tòa án nhân dân (TAND) hai cấp tỉnh đã sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong giai đoạn mới.
Hiện nay, TAND hai cấp của tỉnh có 4 Tòa chuyên trách (Tòa Hình sự, Tòa Dân sự, Tòa Hành chính, Tòa Gia đình và Người chưa thành niên), bộ phận giúp việc (Văn phòng, Phòng Tổ chức - Cán bộ, Phòng Giám đốc, Kiểm tra, Thanh tra và Thi hành án) và 6 TAND khu vực. Ngay sau khi sáp nhập, các đơn vị mới nhanh chóng ổn định tổ chức, bắt tay vào thực hiện nhiệm vụ theo đúng quy định pháp luật. Đặc biệt, đội ngũ thẩm phán, thư ký, công chức và người lao động được điều động, bố trí hợp lý dựa trên rà soát kỹ về năng lực, vị trí việc làm và khối lượng công việc; việc chuyển giao hồ sơ, dữ liệu, cơ sở vật chất được tiến hành đồng bộ, bảo đảm tính kế thừa, không làm gián đoạn công tác xét xử.
So với trước đây, TAND khu vực được trao thẩm quyền rộng hơn, không chỉ giải quyết các vụ án như cấp huyện, mà còn thụ lý thêm các vụ việc phá sản, sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ. Trong lĩnh vực hình sự, TAND khu vực có thẩm quyền xét xử mọi loại tội phạm, kể cả các vụ án đặc biệt nghiêm trọng với khung hình phạt đến 20 năm tù. Việc mở rộng thẩm quyền này giúp giải quyết hiệu quả hơn các vụ án phức tạp, phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời đòi hỏi cao về trình độ chuyên môn, kỹ năng tranh tụng và bản lĩnh của Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân.
Sau sáp nhập, tổng biên chế toàn ngành giảm còn 219 người (giảm 9 công chức so với trước), song chất lượng cán bộ được nâng cao rõ rệt: 100% có trình độ đại học trở lên, gần 40% có trình độ sau đại học, hơn 75% có trình độ trung cấp lý luận chính trị. TAND tỉnh thường xuyên tổ chức tập huấn nghiệp vụ, bồi dưỡng kỹ năng xét xử, điều hành phiên tòa, xử lý án phức tạp và tội phạm công nghệ cao cho Thẩm phán, Thư ký, Hội thẩm nhân dân.
Trong 9 tháng vừa qua, TAND hai cấp của tỉnh đã thụ lý 5.179 vụ, việc (thụ lý mới 3.907 vụ, việc); đã giải quyết, xét xử 4.017 vụ, việc các loại. Trong đó, án hình sự thụ lý 1.146 vụ/2.650 bị cáo, đã giải quyết, xét xử 1.049 vụ/2.324 bị cáo (tăng 13 vụ/ tăng 131 bị cáo so với cùng kỳ), đạt tỷ lệ 91,5% số vụ và 87,7% số bị cáo. Công tác xét xử các vụ án hình sự của TAND hai cấp đã đảm bảo đúng người, đúng tội, đúng pháp luật.
Án dân sự thụ lý 1.657 vụ, việc (tăng 452 vụ so với cùng kỳ); Án hành chính có số vụ thụ lý giảm mạnh, phản ánh hiệu quả của công tác quản lý nhà nước và giải quyết khiếu nại, tố cáo ngay từ cơ sở; án hôn nhân và gia đình thụ lý 2.039 vụ, việc, đã giải quyết, xét xử 1.700 vụ, việc… Quá trình xét xử các vụ, việc hành chính, dân sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại và lao động, công tác hòa giải, đối thoại tại Tòa án tiếp tục được chú trọng, tỷ lệ các vụ, việc hòa giải thành, đối thoại thành đạt tỷ lệ cao 34,3% trên tổng số vụ việc đã giải quyết.
Việc tổ chức lại bộ máy TAND hai cấp tỉnh theo hướng tinh gọn, hợp lý, là bước đi quan trọng nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động tư pháp. Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng đặt ra không ít thách thức như thẩm quyền xét xử được mở rộng, số lượng vụ việc thụ lý tăng nhanh, trong khi biên chế chưa điều chỉnh tương ứng; cơ sở vật chất, trang thiết bị ở một số đơn vị còn hạn chế...
Với tinh thần trách nhiệm cao, đội ngũ Thẩm phán, Hội thẩm, Thư ký và cán bộ Tòa án đã chủ động nghiên cứu quy định pháp luật mới, tích cực tham gia các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ, nâng cao kỹ năng xét xử, thích ứng nhanh với thay đổi về mô hình tổ chức và phương thức hoạt động. Chính sự nỗ lực này đã giúp bộ máy Tòa án sau sắp xếp nhanh chóng đi vào ổn định, từng bước nâng cao chất lượng và hiệu quả xét xử, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong giai đoạn mới.
