Miền Bắc đang trong những ngày rét đậm, nhất là vào sáng sớm và ban đêm. Đây là thời điểm nhiều người có nguy cơ bị liệt mặt (liệt dây thần kinh VII ngoại biên). Phóng viên Trung tâm Truyền thông tỉnh đã trao đổi cùng bác sĩ Nguyễn Đan Sâm, Trưởng Khoa Đông y, Bệnh viện Đa khoa tỉnh, về bệnh này.
- Xin bác sĩ cho biết nguyên nhân gây liệt dây thần kinh số VII?
+ Dây thần kinh số VII là dây vận động, chi phối vận động, cảm giác, phản xạ cơ mặt. Nhân dây thần kinh số VII nằm ở cầu não. Liệt dây thần kinh số VII là tình trạng mất vận động hoàn toàn hay một phần các cơ của mặt, có thể xảy ra ở một bên hoặc cả hai bên mặt. Liệt dây thần kinh số VII gặp ở mọi lứa tuổi, không phân biệt giới tính.
Nguyên nhân liệt thần kinh VII rất hay thường gặp, đặc biệt là trong thời tiết lạnh, đó là bệnh lý liệt nửa mặt do lạnh (liệt Bell). Trường hợp này thường do mạch nuôi của dây thần kinh bị co thắt gây ra thiếu máu cục bộ, phù và chèn ép dây thần kinh trong ống Fallope. Các trường hợp liệt tự phát đó thường tiến triển cấp tính có liên quan tới gió lùa, lạnh, hay xảy ra vào ban đêm.
Bên cạnh đó, liệt dây thần kinh số VII còn do:
Tổn thương cầu não: U thần kinh đệm, u lao, di căn ung thư hoặc đột qụy vùng cầu não, có thể là dấu hiệu đầu tiên của viêm tuỷ xám nhất là ở trẻ em, bệnh xơ não tuỷ rải rác, lao màng não, viêm màng não mủ hoặc do vius, u góc cầu tiểu não thường do u dây thần kinh số VIII, hội chứng Millard - Gubler (tổn thương phần trước của cầu não). Nguyên nhân cũng có thể do viêm tai xương chũm, u màng não, viêm màng nhện vùng góc cầu - tiểu não.
Tổn thương trong xương đá: Zona hạch gối, viêm tai xương chũm, u trong xương đá (hiếm gặp).
Tổn thương dây VII ngoài sọ: U ở tuyến mang tai, bệnh hủi, bệnh uốn ván, hội chứng Guillain - Barré, viêm nhiều dây thần kinh sọ não, viêm quanh động mạch dạng nút, bệnh Kahler, bệnh đái tháo đường, liệt dây VII do thai nghén (xuất hiện khi thai trên 6 tháng do phù, ứ trệ tuần hoàn tĩnh mạch và rối loạn chuyển hoá vitamin).
Chấn thương sọ não: Gây vỡ xương đá, ổ máu tụ ở hõm nhĩ.
- Triệu chứng của liệt dây thần kinh số VII như thế nào, thưa bác sĩ?
+ Sau khi tiếp xúc với gió lạnh, hoặc sau khi ngủ dậy thấy xuất hiện các triệu chứng: Hai bên mặt không cân đối, các cơ mặt bị kéo về bên lành, nhân trung bị kéo lệch về bên lành. Nửa mặt bên bệnh bất động và nhẽo (giảm trương lực cơ), mất nếp nhăn trán và nếp nhăn khóe mắt, lông mày hơi sụp xuống, má hơi xệ, rãnh mũi - má mờ, góc mép miệng bị xệ xuống, tai hình như thấp xuống. Tuy nhiên, trong giai đoạn muộn có nhiều trường hợp mặt bệnh nhân khi không cử động nhìn thấy mặt vẫn cân đối, chỉ khi cử động mới thấy mất cân đối do cơ bên liệt bị co cứng.
Bên bệnh không nhăn trán được, mắt không nhắm kín (dấu hiệu hở mi), không làm được động tác nhe răng, phồng má, mím môi, huýt sáo, thổi lửa, chau mày...
Cần phân biệt liệt VII ngoại biên do lạnh với các trường hợp liệt VII khác do đột quỵ não trên nền người bệnh có bệnh mạn tính như huyết áp, tim mạch... Liệt dây thần kinh số VII do đột quỵ có thêm các triệu chứng khác như thay đổi ý thức, chóng mặt, liệt hoặc yếu 1/2 người, co giật...
- Bệnh điều trị có dứt điểm được không, thưa bác sĩ?
+ Bệnh không nguy hiểm đến tính mạng. Nếu được phát hiện sớm, điều trị đúng cách, các trường hợp nhẹ có thể hồi phục trong vòng 3-6 tuần hoặc nhanh hơn; trường hợp nặng thời gian phục hồi chậm hơn, đôi khi để lại di chứng. Một số trường hợp chuyển sang co cứng các cơ bên mặt bị liệt làm mặt bệnh nhân bị co kéo lệch về bên liệt, nếp nhăn mũi - má sâu, khiến dễ lầm tưởng bên liệt là bên lành.
Để đạt hiệu quả tối đa trong điều trị và phục hồi chức năng liệt dây thần kinh số VII ngoại vi cần phối hợp các nhóm thuốc theo y học hiện đại và kết hợp với các biện pháp không dùng thuốc như châm cứu, xoa bóp bấm huyệt, hồng ngoại, sóng ngắn, điện xung...
Để phòng ngừa bệnh liệt mặt, người bệnh cần thường xuyên tập thể dục, hạn chế sử dụng rượu, bia, ăn uống đầy đủ chất dinh dưỡng, tránh những nơi gió lùa, giữ ấm cơ thể khi trời lạnh. Khi xuất hiện các triệu chứng của liệt mặt, cần đến ngay các cơ sở y tế để được khám, sớm tìm ra nguyên nhân và có biện pháp điều trị phù hợp.
- Xin cám ơn bác sĩ!
Thu Nguyệt (Thực hiện)
