Bạn Nguyễn Phương Thanh (phường Cẩm Đông, TP Cẩm Phả) hỏi: “Chị tôi sinh con được 6 tháng. Trước đây chị rất vui tính, hay cười nói. Nhưng sau sinh từ 3 tháng trở lại đây, chị ít nói, buồn bã, không muốn giao tiếp với mọi người. Qua Báo Quảng Ninh, nhờ chuyên gia tư vấn giúp: Có phải chị tôi bị bệnh trầm cảm không? Bệnh có chữa được không?”.
Bác sĩ Vũ Minh Hạnh, Phó Giám đốc Bệnh viện Bảo vệ sức khoẻ tâm thần Quảng Ninh, tư vấn giúp bạn.
- Xin bác sĩ cho biết, triệu chứng như bạn đọc mô tả có phải là biểu hiện của trầm cảm không?
+ Rối loạn trầm cảm là trạng thái giảm khí sắc, giảm năng lượng và giảm hoạt động thường xảy ra trong cuộc sống hàng ngày của con người. Ở mỗi người, chúng thể hiện bằng nhiều hình thái khác nhau. Thường thì tất cả chúng ta đôi khi thấy buồn, u ám trong phút chốc, hoặc đau khổ trước một tình huống buồn bực nào đó. Với hầu hết mọi người, cảm giác này giảm dần theo thời gian. Tuy nhiên, nếu những cảm giác đó kéo dài trên 2 tuần và có những trở ngại trong đời sống thường nhật, đó là dấu hiệu của bệnh trầm cảm.
Việc xác định trầm cảm hay không trầm cảm không khó nhưng ở mỗi người có những biểu hiện khác nhau. Người bị trầm cảm thường có ba biểu hiện phổ biến: Khí sắc trầm buồn; giảm hoặc mất quan tâm, thích thú mọi ham muốn; giảm sinh lực dẫn đến dễ mệt mỏi và giảm hoạt động sau một cố gắng nhỏ. Các triệu chứng của trầm cảm kéo dài ít nhất 2 tuần. Bên cạnh đó, trầm cảm còn có các triệu chứng phổ biến khác, như: Giảm tập trung chú ý; giảm tính tự trọng và lòng tự tin; ý nghĩ có tội hoặc thấy mình không xứng đáng; nhìn vào tương lai ảm đạm và bi quan; ý tưởng và hành vi tự huỷ hoại hoặc tự sát; rối loạn giấc ngủ (khó đi vào giấc ngủ, thức giấc sớm, khó ngủ trở lại hoặc ngủ nhiều), rối loạn về ăn uống (chán ăn hoặc tăng thèm muốn ăn uống); thay đổi trọng lượng cơ thể; giảm hoặc mất hưng phấn tình dục. Trầm cảm có nhiều mức độ: Nhẹ, vừa và nặng.
Ngoài ra, họ có thể có thêm các triệu chứng khác, như: Dễ cáu gắt và nổi nóng, khóc lóc, bệnh nhân hay nặng đầu, đau mỏi vai gáy, cảm giác hồi hộp, tim đập nhanh, tay chân tê mỏi, lạnh...
Triệu chứng mà bạn mô tả, rất có thể chị gái bạn đang bị trầm cảm sau sinh, bởi vậy bạn cùng gia đình nên đưa chị gái đi khám và điều trị kịp thời.
- Nguyên nhân nào gây trầm cảm, thưa bác sĩ?
+ Hiện nay chưa có kết luận cụ thể nguyên nhân chính xác gây bệnh trầm cảm. Tuy nhiên, qua thực tế các trường hợp bị trầm cảm cho thấy yếu tố di truyền, môi trường và mất cân bằng về hoá học có thể là những yếu tố nguy cơ liên quan đến trầm cảm. Bởi vậy, tỷ lệ phụ nữ bị trầm cảm cao hơn đàn ông do tác dụng của những thay đổi về nội tiết tố (nữ gặp nhiều hơn nam gấp 2 lần). Yếu tố môi trường gây trầm cảm thường là: Sang chấn tinh thần với những cú sốc lớn, như: Mất người thân; áp lực công việc; khó khăn quá lớn, sụp đổ sự nghiệp; bất hoà kéo dài...
Trầm cảm có thể gặp ở mọi lứa tuổi: Học sinh, sinh viên bị trầm cảm có thể do quá nhiều bài vở, hẫng hụt, xuống sức học rồi đuối dần; còn người lớn tuổi biểu hiện phiền muộn đau đớn, chậm chạp, ít nói, quên lẫn (dễ lầm với bệnh sa sút trí tuệ); trầm cảm cũng hay gặp ở người sau khi sinh con...
- Bệnh trầm cảm có thể điều trị được không, thưa bác sĩ?
+ Trầm cảm là bệnh có thể điều trị được nhưng dễ tái phát. Việc phát hiện, đưa người bệnh đi khám, điều trị sớm tại các chuyên khoa tâm thần giúp bệnh nhân nhanh chóng khỏi bệnh hơn. Nếu người bệnh trầm cảm không đi khám kịp thời và điều trị tích cực có thể dẫn tới tự sát, nguy hại cho người bệnh hoặc những người xung quanh, đồng thời bệnh cũng dần trở nên mãn tính, khó điều trị.
Điều trị trầm cảm phải kết hợp cả thuốc, điều trị tâm lý và hoạt động trị liệu. Bệnh nhân chỉ dùng thuốc khi có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa tâm thần. Người bệnh có thể cần phải sử dụng các loại thuốc chống trầm cảm, nâng cao thể trạng, đôi khi cần kết hợp với thuốc chống loạn thần. Khi uống thuốc cần tuân thủ nghiêm quy định của các sĩ, như: Liều dùng, không nên ngưng thuốc đột ngột... Bên cạnh đó, người bệnh còn được kết hợp với điều trị bằng tâm lý (giải thích hợp lý, liệu pháp kích hoạt hành vi...). Các hoạt động trị liệu (tập các chức năng sinh hoạt hàng ngày, tập luyện, vui chơi, giải trí...) cũng giúp cho người bệnh chóng hồi phục và hoà nhập cùng mọi người trong cộng đồng.
Việc điều trị trầm cảm đòi hỏi phải kiên trì, lâu dài, theo từng giai đoạn của bệnh và thể bệnh, thời gian điều trị tối thiểu từ 6 đến 12 tháng.
Cần lưu ý cho bệnh nhân tránh xa rượu, thuốc lá, cà phê; người bệnh phải sống điều độ trong ăn, ngủ, sinh hoạt. Người bệnh nên vận động nhiều; nói chuyện, chia sẻ với những người thân, bạn bè của mình về những gì bạn đang cảm nhận, suy nghĩ. Hãy trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên viên tư vấn tâm lý để được hỗ trợ.
- Xin cảm ơn bác sĩ!
Thu Nguyệt (Thực hiện)
