Stress là bệnh khá phổ biến hiện nay, không chỉ ở người lớn mà cả với trẻ nhỏ. Tuy nhiên, rất ít người hiểu về bệnh này cũng như mức độ nguy hại của nó. Phóng viên Trung tâm Truyền thông tỉnh đã có cuộc trao đổi với bác sĩ Vũ Minh Hạnh, Phó Giám đốc Bệnh viện Bảo vệ sức khỏe tâm thần tỉnh, về căn bệnh này.
- Xin bác sĩ cho biết, khi bị stress thường có những dấu hiệu gì? Có nguy hiểm không?
+ Stress là một quá trình bao gồm các phản ứng sinh lý, tâm lý và ứng xử của một cá nhân khi cố gắng thích nghi với thay đổi, hoặc áp lực từ bên trong hoặc bên ngoài cơ thể sống. Những áp lực này được gọi là những tác nhân gây stress.
Áp lực với cường độ thấp có thể là một điều tốt và thậm chí có lợi trong công việc và sức khỏe; giúp mọi người thích nghi và phản ứng với môi trường xung quanh. Khi căng thẳng, cơ thể sẽ giải phóng hormone cortisol giúp tăng khả năng miễn dịch cho cơ thể.
Tuy nhiên, căng thẳng, áp lực thường xuyên, kéo dài hoặc quá nhiều áp lực cùng một lúc và vượt ngưỡng chịu đựng sẽ trở thành stress bất lợi, có tác động xấu đến sức khỏe con người. Triệu chứng thường gặp: Tăng huyết áp, loạn nhịp tim, hồi hộp, đánh trống ngực... Ngoài các bệnh về tim mạch, stress có thể gây ra nhiều bệnh khác về thần kinh, tiêu hóa, sức khỏe sinh sản (giảm ham muốn, di tinh, mộng tinh, đau khi giao hợp), cơ khớp và suy giảm hệ miễn dịch toàn thân, dễ mắc các bệnh dị ứng hay bệnh truyền nhiễm. Với phụ nữ mang thai, stress nghiêm trọng làm tăng nguy cơ sinh non...
Người bị stress thường có những biểu hiện, triệu chứng của sức khỏe tâm thần: Luôn cảm thấy mệt mỏi, đau đầu, mất ngủ, đau nhức cơ bắp hoặc hay bị chuột rút cơ bắp, tim đập nhanh, huyết áp tăng, đau ngực và buồn nôn. Giảm tập trung và trí nhớ, thiếu quyết đoán, mất lạc quan, thiếu tin tưởng vào bản thân, cảm thấy đánh mất giá trị bản thân, thất vọng, chán nản. Dễ bị kích thích, nổi cáu, tức giận, lo lắng, sợ hãi, khó chịu, thiếu kiên nhẫn. Người mắc stress thường có hành vi như bồn chồn, chán ăn hoặc ăn uống nhiều, hút thuốc, uống rượu, khóc, la hét, đổ lỗi và thậm chí đập vỡ hay ném đồ vật xung quanh...
- Trường hợp nào hay bị stress, thưa bác sĩ?
+ Thông thường có bốn nguồn gây ra bệnh stress:
Môi trường bên ngoài: Thời tiết, tiếng ồn, giao thông, khói bụi, ô nhiễm.
Những căng thẳng từ xã hội và gia đình: Vấn đề tài chính (làm ăn thua lỗ, nợ nần), áp lực công việc (nặng nhọc, vất vả, thay đổi công việc hoặc mất việc); mâu thuẫn trong gia đình, bạn bè; thất bại trong tình yêu, ly hôn, mất mát người thân; áp lực học tập, thất bại trong thi cử…
Các vấn đề về thể chất: Thay đổi cơ thể (tuổi dậy thì, tiền mãn kinh, tuổi già bệnh tật), ốm đau, ăn uống không đủ chất dinh dưỡng, sử dụng quá mức cà phê, rượu, thiếu ngủ liên tục, bị thiên tai, thảm họa…
Suy nghĩ của bản thân: Do chính bản thân tự tạo áp lực vào cuộc sống, ví dụ như có những kỳ vọng không thực tế, tiêu cực với bản thân...
Stress là tình trạng rất phổ biến và ảnh hưởng tới mọi người bất kể độ tuổi, giới tính, chủng tộc. Phụ nữ mới sinh con, người lao động trí óc, trẻ em, học sinh (do áp lực học tập) và người già là những người thường xuyên phải đối mặt với căng thẳng do thay đổi trong cuộc sống. Các thống kê dịch tễ học về Sức khoẻ tâm thần của Tổ chức Y tế thế giới cho thấy, các rối loạn liên quan đến stress đang ngày càng gia tăng, tỷ lệ chung trong dân số có thể từ 5-10% và đến 15-20% theo thống kê của nhiều nước.
- Trường hợp nào cần phải đưa đến cơ sở y tế điều trị, thưa bác sĩ?
+ Khi có những dấu hiệu của stress, tốt nhất bạn nên chia sẻ với người thân, bạn bè và đến gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ chuyên khoa tâm thần để được tư vấn, thăm khám và điều trị một cách phù hợp.
Bác sĩ sẽ loại trừ bất kỳ các nguyên nhân bệnh về thể chất hoặc tinh thần gây ra các triệu chứng. Bác sĩ cũng xem xét bệnh sử và hoàn cảnh của bạn, bao gồm bất kỳ yếu tố gây stress nào có thể xuất hiện trong cuộc sống và cố gắng xác định mức độ căng thẳng và khả năng bạn đối phó với căng thẳng..., từ đó đưa ra một số biện pháp giảm căng thẳng phụ thuộc vào tính cách và lối sống. Tùy theo chẩn đoán của từng rối loạn tâm thần liên quan đến stress, bác sĩ sẽ có các phương pháp điều trị hợp lý bằng liệu pháp hóa dược, liệu pháp tâm lý…
Để phòng tránh, hạn chế tác động xấu của stress, bạn cần kết hợp thay đổi lối sống, thư giãn và kiểm soát căng thẳng, như: Tập luyện thường xuyên (đi bộ, đạp xe, bơi lội, tập thư giãn, yoga...); thói quen ăn uống và dinh dưỡng lành mạnh (thực phẩm giàu vitamin và khoáng chất), tránh sử dụng quá mức cà phê, rượu bia; không dùng ma túy. Kiểm soát cảm xúc; nghỉ ngơi hợp lý, ngủ đủ giấc hàng ngày. Duy trì lối sống tinh thần lành mạnh bằng cách thiết lập các mối quan hệ có lợi, giúp đỡ lẫn nhau, suy nghĩ lạc quan, tích cực, cười nhiều hơn. Bạn cần nhận biết, chấp nhận những cảm xúc và giới hạn của riêng mình. Bạn cũng cần theo đuổi mục tiêu của chính bản thân thay vì mục tiêu của người khác và hãy dành thời gian để thư giãn và tận hưởng như đọc sách báo, xem phim, nghe nhạc, đi du lịch,...
- Xin cảm ơn bác sĩ!
Thu Nguyệt (Thực hiện)
