Nỗi niềm tăng lương tối thiểu

Từ 1-10 đến hết ngày 31-12-2012, lương tối thiểu không phân biệt loại hình doanh nghiệp sẽ lên mức là 2 triệu đồng áp dụng cho vùng một, theo Nghị định 70 của Chính phủ mới ban hành. Trước thời điểm đó, đã có nhiều người mừng vui, nhưng cũng không ít những nỗi niềm trăn trở...

Người mừng, kẻ lo

Trời đã về chiều, trong căn phòng thuê trọ ẩm thấp gần KCN Cái Lân (TP Hạ Long), chị Đỗ Thị Sang (quê Sông Khoai, huyện Yên Hưng) đang nấu vội bữa cơm tối. Chị bộc bạch: "Mình làm công nhân may được hơn 4 năm rồi, lương và các khoản khác tất tần tật cũng chỉ có hơn 2 triệu đồng. Chừng ấy tiền chỉ đủ đắp đổi qua ngày, nói gì đến để dành chút ít lúc ốm đau. Vừa rồi nghe mấy đứa kháo nhau rằng sắp tới lương tối thiểu tăng, cũng chẳng biết tăng bao nhiêu nhưng ai cũng mừng".

Chỉ sang phòng bên cạnh, chị Sang nói: "Ở phòng bên có đứa mới vào làm, lương thấp lắm mà mẹ ở quê lại đau ốm liên miên thành ra phải ăn tiêu dè sẻn, chỉ mong lương tăng để đỡ vất vả".

Chị Vũ Cẩm Bình, quê ở Bắc Giang, ra Quảng Ninh làm công nhân sợi hóa chất đã được 2 năm, cho biết: "Vật giá thì tăng vùn vụt, nếu không tăng lương thì công nhân bọn mình sống khổ lắm. Đã cố gắng tăng ca để kiếm thêm và tiết kiệm chi tiêu nhưng đâu có đủ. Chỉ mong lương tăng để cuộc sống "dễ thở" hơn".

Bên cạnh những niềm vui vừa nhen nhóm của một số người lao động, có không ít những trăn trở trước thời điểm mức lương tối thiểu tăng. Anh Phạm Hoàng Điệp, nhân viên kế toán Công ty cổ phần Than Cọc Sáu, cho biết: "Đối với các doanh nghiệp SXKD sản phẩm như doanh nghiệp than thì việc tăng lương chưa chắc đã tăng thêm thu nhập cho người lao động". Theo anh Điệp thì việc tăng lương tối thiểu đồng nghĩa với phí bảo hiểm xã hội (BHXH) tăng, mà người lao động trong khối doanh nghiệp sản xuất được hưởng lương theo sản phẩm hoặc doanh thu. Như vậy, nếu giá của sản phẩm trên thị trường không thay đổi thì người lao động phải đóng phí BHXH tăng lên, trong khi họ vẫn lĩnh số lương cũ tính theo doanh thu và sản phẩm. Anh Điệp tỏ ra lo ngại sau đợt tăng lương tối thiểu chung được điều chỉnh, nếu Nhà nước và Tập đoàn Than - Khoáng sản Việt Nam không có tác động để thay đổi đơn giá than và cơ cấu tỷ lệ quỹ tiền lương trong chi phí sản xuất thì sẽ mang lại sự bất lợi, thiệt thòi cho doanh nghiệp và cả cho người lao động.

Cũng như anh Điệp, anh Đỗ Văn Thắng, công nhân Tổ đóng thuốc số 1 (Công ty Công nghiệp hoá chất mỏ Quảng Ninh), phàn nàn: "Lương của chúng tôi tính theo đơn giá sản phẩm. Trong khi giá của thuốc nổ luôn giữ ở mức ổn định thì giá các mặt hàng tiêu dùng bên ngoài lại leo thang sau mỗi đợt tăng lương". Anh Thắng cho rằng, cần có chính sách tăng phụ cấp ngoài lương cho lao động hưởng lương theo sản phẩm, có như vậy mới bù đắp được giá trị lao động, đặc biệt là với những ngành đặc thù, độc hại như công nghiệp hoá chất.

Thực tế, thu nhập của người lao động ở nhiều doanh nghiệp trên địa bàn thành phố đã cao hơn mức lương tối thiểu. Chẳng hạn, ở Công ty TNHH Điện tử Thắng Bắc, thu nhập bình quân của công nhân 3-4 triệu đồng/người. Bởi mức lương tối thiểu lâu nay thực chất chỉ được doanh nghiệp dùng làm căn cứ tính phụ cấp, đóng bảo hiểm... ghi trong hợp đồng lao động. Ngoài lương, người lao động còn được nhận nhiều khoản phụ cấp khác như tiền ăn trưa, đi lại, nhà ở, thưởng năng suất... cộng dồn cũng được ngót nghét cả triệu đồng. Điều khiến nhiều người lo ngại là liệu sức ép dồn lên vai doanh nghiệp, việc cắt giảm lao động có xảy ra và dẫn đến tình trạng thất nghiệp?

Chủ một doanh nghiệp kinh doanh đồ trang sức cho biết việc tăng lương tối thiểu vào ngày 1-10 tới sẽ tác động nhiều tới lao động giản đơn trong các công ty chuyên về gia công như dệt may, da giày... Còn đại bộ phận người lao động trong doanh nghiệp hiện tại đều có thu nhập cao hơn mức 2 triệu đồng rất nhiều, nên họ không được hưởng lợi nhiều từ đợt điều chỉnh lương mới. "Tuy nhiên, doanh nghiệp, đơn vị chi trả lương cho người lao động sẽ phải gánh thêm chi phí ít nhất là 20% để đóng bảo hiểm" - Ông này nói.

Giá đi trước, lương lẽo đẽo theo sau

Ngay khi mức lương tối thiểu mới chưa được áp dụng, thị trường giá cả gần đây đã có sự biến động lớn. Một số mặt hàng lương thực, thực phẩm như: Gạo, sữa, dầu ăn... đều đồng loạt tăng giá, chưa kể các mặt hàng khác như vật liệu xây dựng, gas... cũng tăng đột biến. Theo báo cáo của Cục Thống kê, chỉ số giá tiêu dùng tháng 8 đã tăng 16,78% so với cùng kỳ năm ngoái. Đối với các chủ cửa hàng lương thực, thực phẩm như của chị Trần Thị Phượng - tiểu thương kinh doanh tại chợ Hạ Long II (TP Hạ Long), thì việc tăng giá các mặt hàng trên khiến cho việc kinh doanh của chị gặp khó khăn hơn: "Mỗi khi có đợt tăng lương mới, người mua hàng thường hay thắc mắc, ngại ngần rằng chúng tôi đã tự ý nâng giá hàng hoá. Tuy nhiên, việc tăng giá các mặt hàng này đều do phía công ty và nhà phân phối, chúng tôi chỉ là người mua lại và bán trực tiếp tới tay người tiêu dùng. Tôi cũng không biết giải thích thế nào với khách, còn cửa hàng thì cứ thưa dần...".

Tâm lý chung của các chủ kinh doanh nhỏ như chị Phượng đều không muốn giá cả mất ổn định sau mỗi đợt tăng lương, bởi khi người lao động được lĩnh lương mới cao hơn, trong khi giá các mặt hàng vẫn ổn định thì sức mua tăng, lượng tiêu thụ hàng hoá sẽ lớn.

Với nhiều người nội trợ thì phản ứng đầu tiên là dè dặt hơn trước khi mua một mặt hàng với mức giá mới... Bà Nguyễn Thị Thơm (phường Bạch Đằng, TP Hạ Long) than thở: "Mớ rau rẻ nhất cũng phải 5.000 đồng, mà phải 3 mớ mới đủ ăn cho cả nhà. Thịt lợn thì không dám ăn nhiều vì lo thuốc tăng trọng, chọn được loại cá ngon thì ít nhất cũng phải hơn 200.000 đồng/kg".

Mục đích của việc tăng lương là nâng cao đời sống cho người lao động căn cứ vào mức tăng trưởng kinh tế, chỉ số giá sinh hoạt và cung cầu lao động. Việc lương sắp được tăng và mục đích của nó thì ai cũng biết, tuy nhiên, bên cạnh đó, Nhà nước cũng nên có những chính sách hỗ trợ cho doanh nghiệp vào thời điểm này như giảm thuế, phí... Vừa qua, UBND tỉnh đã có công điện về việc kiểm soát giá trên địa bàn. Đó là một phần nhỏ trong công tác góp phần bình ổn giá cả, cần có nhiều biện pháp vĩ mô khác triển khai đồng bộ từ Trung ương đến địa phương. Còn hiện tại, nhiều người lao động vẫn cho rằng: Vấn đề tăng lương lâu nay hình như chỉ được điều chỉnh theo kiểu đến hẹn lại lên… Tức là khi thị trường lạm phát tăng cao, giá cả trong nước bất ổn định, đồng tiền bị trượt giá, đời sống nhân dân khó khăn thì khi ấy mới điều chỉnh lương. Và thực tế, lương chưa thấy điều chỉnh thì giá cả đã leo thang đến chóng mặt…

Nguyễn Quý