Cũng giống như đất và không khí, nước là nguồn tài nguyên vô cùng quan trọng đối với con người và sinh vật trên trái đất. Có thể nói sự sống của con người và mọi sinh vật trên trái đất đều phụ thuộc vào nước.
Nước có trữ lượng lớn trên toàn thế giới với 3/4 diện tích bề mặt trái đất là các đại dương nhưng tồn tại chủ yếu ở dạng rắn và lượng nước có thể sử dụng cho sinh hoạt lại khá hạn chế.
Con người đã từng coi nước là tài nguyên vô hạn, chính vì thế đã sử dụng nước một cách lãng phí, thiếu hiệu quả. Không những vậy cùng với sự phát triển của xã hội thì nhu cầu sử dụng nước của con người cũng ngày một tăng lên.
Trong khi nhiều vùng người dân không có đủ nước để dùng thì nhiều nơi người dân vẫn còn xem nước là nguồn tài nguyên vô tận, chưa thấy hết giá trị của việc thiếu hụt nguồn nước trong tình hình môi trường đang bị biến đổi, các nguồn nước đang ngày bị ô nhiễm và cạn kiệt.
Tổng lượng dòng chảy sông ngòi trung bình hàng năm của nước ta bằng khoảng 847 km3/năm chiếm 8 % trữ lượng toàn quốc, trong đó dòng chảy nội địa là 340 km3 chiếm 40%, dòng chảy ngoài vào là 507 km3 chiếm 60 % tổng lượng dòng chảy.
Nếu xét chung cho cả nước thì tài nguyên nước mặt của nước ta tương đối phong phú, chiếm khoảng 2 % tổng lượng dòng chảy của các sông trên thế giới, trong khi đó diện tích đất liền nước ta chỉ chiếm khoảng 1,35 % diện tích thế giới.
Tuy nhiên, một đặc điểm quan trọng của tài nguyên nước mặt là biến đổi mạnh mẽ theo thời gian (dao động giữa các năm và phân phối không đều trong năm) và phân bố không đều giữa các sông và các vùng.
Mặc dù Việt Nam là một quốc gia được ưu đãi về TNN, đặc biệt về nước ngọt (lượng mưa 2000 mm/năm bằng 2,6 lần mức trung bình trên thế giới) nhưng nguồn nước dồi dào này cũng có giới hạn và hiện đang bị đe dọa nghiêm trọng.
Nguồn nước cạn kiệt, thiếu nước sạch để sử dụng đang là áp lực chung của nhiều quốc gia trên thế giới trong đó có Việt Nam. Tình trạng thiếu nước đang diễn ra do việc khai thác bừa bãi và sử dụng lãng phí đó là nguyên nhân làm biến đổi chất lượng, số lượng TNN.
Tình trạng ô nhiễm nước mặt đang có xu hướng tăng do nước thải và nước mưa không được xử lý, 60% công trình xử lý nước thải chưa đạt yêu cầu. Nước thải sinh hoạt ở thành phố, đô thị cũng được xả trực tiếp vào hệ thống sông, suối dẫn đến tình trạng ô nhiễm cục bộ. Nguồn nước sạch Việt Nam còn bị hao hụt do lũ lụt và hạn hán. Thiếu nước sạch chính là nguyên nhân chủ yếu gây nguy hại cho sức khỏe con người.
Tốc độ công nghiệp hóa, đô thị hóa khá nhanh và gia tăng dân số gây áp lực ngày càng nặng nề đối với TNN trong vùng lãnh thổ. Môi trường nước ở nhiều đô thị, khu công nghiệp và làng nghề ngày càng bị ô nhiễm bởi nước thải, khí thải và chất thải rắn. Ở các thành phố lớn, hàng trăm cơ sở sản xuất công nghiệp đang gây ô nhiễm môi trường nước do không có thiết bị và công trình xử lý nước thải.
Về tình trạng ô nhiễm nước ở nông thôn và khu vực sản xuất nông nghiệp, hiện nay có 76 % dân số đang sinh sống ở nông thôn là nơi có cơ sở hạ tầng còn lạc hậu, phần lớn các chất thải của con người và gia súc không được xử lý lên thấm xuống đất và bị rửa trôi làm cho tình trạng ô nhiễm nước ngày càng cao. Do lạm dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật và các nguồn nước ở sông, hồ, kênh, mương bị ô nhiễm gây ảnh hưởng đến môi trường và sức khỏe người dân.
Sự gia tăng dân số và sự phát triển kinh tế xã hội trong thế kỷ 21 sẽ còn làm gia tăng mạnh nhu cầu dùng nước và đồng thời tác động mạnh mẽ đến tài nguyên nước. Do đó Việt Nam cần có những thể chế mạnh mẽ và quyết liệt hơn nữa để quy hoạch việc sử dụng nguồn tài nguyên nước cũng như kiểm soát ô nhiễm nguồn nước một cách hiệu quả trong tương lai.
Tống Yến
