Không sở hữu những khu nghỉ dưỡng quy mô lớn, hay các điểm du lịch nổi tiếng như Hạ Long, Yên Tử, nhưng Quảng Tân đang có một “tài sản” đặc biệt để phát triển du lịch là những bản, làng nằm giữa núi rừng, cảnh quan còn nguyên vẻ bình dị, cùng đời sống văn hóa phong phú của 13 dân tộc cùng sinh sống. Tất cả đang từng bước được đánh thức để hình thành những sản phẩm du lịch cộng đồng mang dấu ấn riêng.
“Kho báu” nằm trong đời sống cộng đồng
Xã Quảng Tân được thành lập từ việc hợp nhất các xã Dực Yên, Quảng An, Quảng Tân và Quảng Lâm. Với diện tích hơn 184km², địa phương có điều kiện thuận lợi để kết nối các giá trị tự nhiên, văn hóa và sản xuất nông nghiệp thành những sản phẩm du lịch đa dạng.
Đặc biệt, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 55,4% dân số toàn xã tạo nên một không gian văn hóa nhiều sắc màu, trong đó có những phong tục, tập quán, lễ hội, làn điệu dân ca và nghề thủ công truyền thống có khả năng trở thành những “điểm chạm” hấp dẫn đối với du khách.
Điều đáng nói là xã Quảng Tân không lựa chọn cách phát triển du lịch bằng việc biến bản, làng thành những khu tham quan nhân tạo, mà đưa du khách đến với đời sống thật, trải nghiệm không gian thật và gặp gỡ chính những người đang gìn giữ văn hóa của cộng đồng.
Ở thôn Lỷ A Coỏng, những phụ nữ Dao Thanh Phán ngồi bên nhau thêu trang phục truyền thống không chỉ tạo nên một sản phẩm thủ công, mà còn kể câu chuyện về thẩm mỹ, quan niệm sống và ký ức văn hóa của cộng đồng. Du khách có thể không chỉ mua một sản phẩm thêu, mà còn tìm hiểu cách tạo nên sản phẩm ấy; không chỉ nghe giới thiệu về văn hóa Dao, mà được trò chuyện với những người phụ nữ đang trực tiếp gìn giữ nghề; không chỉ chụp một bức ảnh ở bản làng, mà có thể cảm nhận nhịp sống bình dị của miền quê vùng cao. Đó chính là giá trị cốt lõi của du lịch cộng đồng.
Chị Hà Thị Hoan, du khách đến từ đặc khu Vân Đồn, chia sẻ: Quảng Tân là một điểm đến rất tuyệt vời, đẹp và mát mẻ. Đường đi cũng khá thuận lợi. Trong dịp cuối của kỳ nghỉ hè, tôi đưa con đến đây thấy thực sự rất hợp lý. Đến đây cũng là một dịp để chiêm ngưỡng vẻ đẹp tự nhiên của cây rừng, núi rừng.
Một trong những lợi thế lớn nhất của Quảng Tân là sự đa dạng về văn hóa. Các làn điệu sán cố của người Dao, soóng cọ của người Sán Chỉ, soọng cô của người Sán Dìu, cùng nhiều sinh hoạt văn hóa dân gian khác đang được duy trì trong cộng đồng. Những giá trị ấy, nếu được tổ chức thành các sản phẩm phù hợp, sẽ tạo nên một hệ thống trải nghiệm đặc trưng mà không phải địa phương nào cũng có.
Đáng chú ý, lễ hội và các sinh hoạt cộng đồng đang được nhìn nhận không chỉ dưới góc độ bảo tồn, mà còn trở thành “cầu nối” với du lịch. Lễ cầu mùa truyền thống của đồng bào Sán Chỉ khi được tổ chức đúng với không gian và chủ thể văn hóa có thể giúp du khách hiểu sâu hơn về đời sống tinh thần của cư dân bản địa. Hay chương trình “Tết Độc lập miền sán cố” với các hoạt động trình diễn trang phục dân tộc, ẩm thực, hát soóng cọ, tìm hiểu nghề thêu truyền thống, khám phá thác Bạch Vân... đã cho thấy khả năng kết nối văn hóa với du lịch của Quảng Tân.
Nếu văn hóa là “phần hồn” thì cảnh quan thiên nhiên chính là không gian để các sản phẩm du lịch cộng đồng phát triển. Địa phương sở hữu nhiều cảnh quan như thác Bạch Vân, thác Hàm Rồng, thác Tài Cống Mỷ, cùng hệ thống núi rừng, đồng ruộng và những không gian nông thôn giàu sức hấp dẫn. Đây là nền tảng để Quảng Tân xây dựng các tour trải nghiệm kết hợp giữa khám phá thiên nhiên, văn hóa và nông nghiệp.
Lần đầu đến thác Bạch Vân, chị Bùi Thị Thủy cùng đoàn du khách khoảng 40 người từ Hải Phòng về đây tham quan, cho biết: Chúng tôi mới đến nhưng thấy cảnh quan nơi đây khá hoang sơ, đẹp và sạch sẽ. Tôi đã đi nhiều, so với nhiều nơi thì các dịch vụ ở đây tuy chưa nhiều, nhưng phục vụ khá chu đáo, thoải mái. Hy vọng trong lần quay trở lại gần nhất sẽ có thêm nhiều dịch vụ hơn nữa.
Không chỉ có thiên nhiên, người dân địa phương bắt đầu tham gia làm dịch vụ, giới thiệu ẩm thực và trang phục truyền thống. Một hành trình đến Quảng Tân vì thế có thể bắt đầu từ bản làng, tiếp nối bằng trải nghiệm nghề truyền thống, thưởng thức ẩm thực địa phương, tìm hiểu sản xuất nông nghiệp, khám phá cảnh quan và kết thúc bằng một đêm sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Cách tiếp cận này phù hợp với xu hướng du lịch hiện nay khi nhiều du khách muốn tìm kiếm trải nghiệm, sự tương tác và những câu chuyện chân thực của vùng đất.
Người dân là chủ thể
Theo định hướng của xã Quảng Tân, địa phương đang tập trung phát triển các sản phẩm du lịch cộng đồng và tour trải nghiệm nông thôn trên cơ sở khai thác cảnh sắc thiên nhiên, bản sắc văn hóa đồng bào dân tộc thiểu số, qua đó để người dân thực sự được thụ hưởng thành quả phát triển. Khi người dân có thể tham gia làm homestay, nấu ăn, hướng dẫn trải nghiệm, biểu diễn văn nghệ, giới thiệu nghề truyền thống, sản xuất và bán sản phẩm đặc trưng... du lịch sẽ trở thành một nguồn sinh kế bổ trợ ngay tại quê hương.
Để những lợi thế này trở thành sản phẩm du lịch, Quảng Tân xác định phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa là một hướng đi phù hợp với lợi thế của một xã vùng cao. Ông Đào Biên Thùy, Bí thư Đảng ủy xã Quảng Tân, cho biết: Điều quan trọng là phát triển du lịch nhưng phải bảo vệ được cảnh sắc thiên nhiên vốn có và gắn phát huy bản sắc văn hóa với tài nguyên thiên nhiên như thác, rừng nguyên sinh, những cây đại thụ, các rừng hoa tự nhiên.
Theo định hướng này, cảnh quan không chỉ được nhìn như một điểm đến để ngắm cảnh, mà còn là không gian để người dân tham gia, giới thiệu văn hóa và từng bước tạo thêm sinh kế từ những giá trị sẵn có trên quê hương. Việc xã phối hợp với Trường Đại học Hạ Long tổ chức lớp đào tạo nghề du lịch cộng đồng, hướng dẫn viên du lịch trên địa bàn năm 2026 cũng cho thấy địa phương đang chú trọng yếu tố con người trong quá trình hình thành sản phẩm. Cảnh quan có thể tạo ấn tượng ban đầu, nhưng chính con người mới tạo nên trải nghiệm và quyết định khả năng du khách quay trở lại.
Đưa du lịch cộng đồng về bản làng ở Quảng Tân điều cần thiết hơn là tạo ra một hệ sinh thái, trong đó văn hóa, thiên nhiên, nông nghiệp và đời sống cộng đồng bổ trợ cho nhau. Mỗi bản có thể lựa chọn một thế mạnh riêng. Có nơi phát triển trải nghiệm nghề thêu; có nơi tập trung vào ẩm thực; nơi khác thì khai thác dân ca, lễ hội; những khu vực có cảnh quan phù hợp có thể phát triển trekking, khám phá thác, trải nghiệm nông nghiệp, hoặc nghỉ dưỡng tại homestay. Cách làm này vừa tránh sự trùng lặp sản phẩm, vừa giúp mỗi bản làng có một câu chuyện riêng.
Quảng Tân cũng có thể tăng cường kết nối các sản phẩm thành tuyến trải nghiệm thay vì phát triển từng điểm riêng lẻ. Khi đó, mức độ chi tiêu của du khách được giữ lại lâu hơn trong cộng đồng.
Đặc biệt, trong quá trình phát triển, bản sắc cần được đặt ở vị trí trung tâm. Những lễ nghi, phong tục, hay biểu tượng văn hóa cần được giới thiệu với thái độ tôn trọng, tránh thương mại hóa quá mức. Du lịch phải góp phần làm cho cộng đồng thêm tự hào về văn hóa của mình chứ không biến văn hóa thành một màn trình diễn xa lạ với đời sống.
Mở một hướng phát triển mới cho miền quê
Quảng Tân đang đứng trước những cơ hội mới. Cùng với phát triển nông, lâm nghiệp, địa phương đang triển khai các định hướng phát triển công nghiệp, hạ tầng và dịch vụ. Trong bối cảnh đó, du lịch cộng đồng có thể trở thành một “mắt xích mềm”, góp phần tạo sinh kế, nâng cao giá trị sản phẩm địa phương và bảo tồn bản sắc. Việc cụm công nghiệp phía Tây Đầm Hà A được khởi công tại Quảng Tân cuối tháng 8/2026 càng cho thấy không gian phát triển kinh tế của địa phương đang mở rộng.
Nhưng giữa những đổi thay ấy, điều làm nên sức hấp dẫn của Quảng Tân vẫn là những bản làng, con người và những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ. Đưa du lịch cộng đồng về bản làng vì thế không đơn thuần là đưa khách về với vùng quê, mà còn là đưa những giá trị từng bị khuất lấp trong đời sống thường nhật trở thành nguồn lực phát triển; đưa nghề truyền thống từ không gian gia đình ra không gian trải nghiệm; đưa câu hát, điệu múa, món ăn, lễ hội và câu chuyện của mỗi dân tộc đến gần hơn với du khách.
Chị Lỷ Thị Tám, người dân tại thôn Nà Pá tham gia tổ chức dịch vụ tại thác Bạch Vân, chia sẻ: Dòng suối tự nhiên, nước trong xanh, nên mọi người đến đây rất hào hứng, phấn khởi. Du khách cũng thích khi thấy chúng tôi mặc trang phục dân tộc, muốn thử trang phục và tìm hiểu cách may, thêu. Rất mừng là lượng khách đến trải nghiệm ngày càng đông.
Từ những đường kim trên tấm áo của người Dao, tiếng hát vang lên giữa bản làng, hương vị của những món ăn truyền thống, đến dòng nước trong lành của những con thác giữa đại ngàn, Quảng Tân đang có đủ chất liệu để viết nên một câu chuyện du lịch riêng. Khi bản làng trở thành điểm đến, văn hóa trở thành sản phẩm và người dân trở thành chủ thể, du lịch cộng đồng sẽ không chỉ mang du khách đến, mà còn tạo thêm một con đường để đưa những giá trị của mình ra với thế giới.
