Trong hành trình chuyển từ phát triển du lịch dựa trên lợi thế điểm đến sang phát triển du lịch dựa trên giá trị khác biệt, Quảng Ninh đang đặt nền móng cho một mạng lưới sản phẩm du lịch mới từ cấp cơ sở. Chủ trương xây dựng mỗi xã, phường, đặc khu một sản phẩm du lịch đặc thù không chỉ là yêu cầu phát huy tiềm năng riêng có của từng địa phương, mà còn hướng tới mục tiêu đưa những giá trị bản địa trở thành những sản phẩm có sức cạnh tranh, góp phần nâng cao vị thế điểm đến Quảng Ninh trong giai đoạn phát triển mới.
Biến tài nguyên bản địa thành trải nghiệm du lịch vùng biên
Nằm giữa không gian núi rừng và biên giới Đông Bắc, Hoành Mô sở hữu những lợi thế riêng để phát triển du lịch mà không phải địa phương nào cũng có. Đó là cảnh quan hùng vĩ của Sống lưng khủng long, Cao Ba Lanh, Cao Ly; là khí hậu vùng cao, hệ sinh thái rừng, thảo dược quý; là những bản làng của đồng bào Dao, Tày, Sán Chỉ với nhiều giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Đây là những yếu tố tạo nên nét riêng để Hoành Mô xây dựng sản phẩm du lịch không trùng lặp với các địa phương khác. Bởi vậy, Hoành Mô không lựa chọn phát triển du lịch theo hướng khai thác từng điểm đến riêng lẻ, mà tập trung tạo ra những hành trình trải nghiệm có sự kết nối giữa thiên nhiên, văn hóa và con người. Trong đó, tuyến du lịch khám phá “Sống lưng khủng long” gắn với cột mốc 1305 được định hướng trở thành sản phẩm trải nghiệm đặc trưng, kết hợp trekking, khám phá cảnh quan biên giới và tìm hiểu câu chuyện về chủ quyền lãnh thổ.
Bên cạnh du lịch khám phá, Hoành Mô đang hướng mạnh vào dòng sản phẩm du lịch cộng đồng gắn với những bản làng vùng cao như Sông Moóc, Khe Tiền, Cao Sơn. Ở đó, du khách không chỉ đến để ngắm cảnh mà còn có thể sống cùng không gian văn hóa bản địa thông qua các hoạt động lưu trú homestay, thưởng thức ẩm thực, tìm hiểu phong tục, nghề truyền thống và đời sống sinh hoạt của người dân. Địa phương định hướng phát triển các mô hình du lịch cộng đồng, hỗ trợ người dân xây dựng cơ sở lưu trú, tổ hợp tác, hợp tác xã du lịch để từng bước vận hành sản phẩm theo hướng chuyên nghiệp.
Cùng với đó, những giá trị văn hóa cộng đồng được xem là “linh hồn” của sản phẩm du lịch Hoành Mô. Lễ hội Kiêng gió của người Dao được duy trì, phát triển thành sản phẩm du lịch gắn với tín ngưỡng dân gian, tri thức bản địa; chương trình “Đêm trăng Cao Ly” được định hướng tổ chức định kỳ với các hoạt động cắm trại, săn mây, thưởng thức nghệ thuật truyền thống trong không gian núi rừng.
Ông Hoàng Kiên Trung, Phó Chủ tịch UBND xã Hoành Mô cho biết, địa phương xác định phát triển du lịch phải dựa trên chính những giá trị riêng có của vùng đất, trong đó lấy cảnh quan thiên nhiên, bản sắc văn hóa các dân tộc và không gian biên giới làm nền tảng để tạo ra những sản phẩm khác biệt. Hoành Mô không chỉ hướng tới thu hút du khách đến tham quan mà còn mong muốn người dân địa phương trở thành chủ thể tham gia, trực tiếp hưởng lợi từ hoạt động du lịch.
Mỗi vùng đất kể một câu chuyện du lịch riêng
Để cụ thể hóa chủ trương “Mỗi xã, phường, đặc khu một sản phẩm du lịch đặc thù”, ngày 15/5, UBND thành phố ban hành Kế hoạch số 214/KH-UBND về xây dựng mỗi xã, phường, đặc khu một sản phẩm du lịch đặc thù trên địa bàn năm 2026. Kế hoạch xác định rõ: Sản phẩm phải được xây dựng trên cơ sở tiềm năng, lợi thế, bản sắc của từng địa phương; có khả năng kết nối thành các tuyến, chuỗi du lịch; góp phần đa dạng hóa trải nghiệm, kéo dài thời gian lưu trú và tăng mức chi tiêu của du khách.
Để bảo đảm sản phẩm có thể vận hành, các địa phương xây dựng lộ trình cụ thể, xác định nguồn lực và lực lượng tham gia; tổ chức không gian trải nghiệm, hoàn thiện nội dung, câu chuyện sản phẩm và hình thành tổ, nhóm hoặc đơn vị trực tiếp quản lý. Văn hóa, ẩm thực, OCOP, nghề truyền thống, du lịch cộng đồng, sinh thái... được xác định là những hướng có thể khai thác để tạo sản phẩm phù hợp với đặc trưng từng địa bàn.
Theo danh mục ban đầu, 31 sản phẩm của 15 địa phương đã được đăng ký. Thực tế triển khai bước đầu cho thấy sự khác biệt trong cách các địa phương lựa chọn thế mạnh. Đơn cử như Hồng Gai khai thác các giá trị văn hóa gắn với khu vực núi Bài Thơ, đồng thời phát triển trải nghiệm trên không gian ven biển; Ba Chẽ kết hợp cảnh quan thác Lang Cang với ẩm thực địa phương; Vĩnh Thực xây dựng sản phẩm xoay quanh không gian đảo, cảnh quan, di tích và đời sống cư dân biển.
Ở các địa bàn khác, Điền Xá lựa chọn chợ phiên và văn hóa cộng đồng vùng cao; Mạo Khê khai thác giá trị lịch sử của Vùng mỏ; Cô Tô phát huy lợi thế của không gian đảo tiền tiêu; còn Vân Đồn đưa thế mạnh nuôi biển, hải sản vào chuỗi trải nghiệm. Những lựa chọn này cho thấy sản phẩm được phát triển theo hướng bám sát nguồn lực tại chỗ thay vì áp dụng một mô hình chung cho tất cả địa phương. Sau khi hoàn thiện, các sản phẩm sẽ được kết nối với doanh nghiệp du lịch, lữ hành để xây dựng tour, tuyến; đồng thời tích hợp vào hoạt động xúc tiến chung của tỉnh và quảng bá trên các nền tảng số.
Cùng với phát triển sản phẩm, Quảng Ninh cũng đặt yêu cầu tăng liên kết giữa chính quyền, cộng đồng và doanh nghiệp, qua đó nâng khả năng khai thác, kéo dài thời gian lưu trú và tăng mức chi tiêu của khách. Công tác đào tạo nhân lực, ứng dụng công nghệ, xây dựng cơ sở dữ liệu, bản đồ số và quảng bá sản phẩm trên các nền tảng trực tuyến cũng được đưa vào nhóm nhiệm vụ triển khai.
Khi mỗi địa phương có một câu chuyện riêng để kể, và những câu chuyện ấy được kết nối thành hành trình, mạng lưới sản phẩm du lịch Quảng Ninh sẽ được mở rộng không chỉ về không gian mà cả về chiều sâu trải nghiệm; đồng thời tạo thêm cơ hội để người dân, cộng đồng địa phương tham gia và hưởng lợi từ hoạt động du lịch.
