Phòng chống lao ở cơ sở: Vẫn còn nhiều khó khăn

Chương trình Chống lao quốc gia giai đoạn 2011-2015 đã đề ra mục tiêu: Giảm 50% số bệnh nhân hiện mắc so với ước tính năm 2000; khống chế tỷ lệ bệnh nhân lao kháng đa thuốc bằng mức năm 2010; duy trì tỷ lệ điều trị khỏi cao; tiến tới thanh toán bệnh lao vào năm 2030... Thực hiện mục tiêu này, hàng năm Quảng Ninh luôn duy trì được tỷ lệ điều trị khỏi bệnh lao đạt hơn 90%. Tuy nhiên, công tác phòng chống lao ở tuyến cơ sở vẫn đang bộc lộ những khó khăn cần được tháo gỡ.

Hiện nay, mạng lưới phòng chống lao trên địa bàn tỉnh đã được phủ khắp từ tỉnh đến tận các thôn, khe, bản... với 14 tổ đặt ở trung tâm y tế các huyện, thị xã, thành phố và 1 tổ đặt tại Trại tạm giam Công an tỉnh. Mỗi tổ có ít nhất 3 người, đặt dưới sự chỉ đạo trực tiếp về mặt chuyên môn của Bệnh viện Lao và phổi tỉnh. Bên cạnh đó, mỗi trạm y tế xã đều có cán bộ thực hiện chương trình phòng chống lao. Đội ngũ này thường xuyên được Bệnh viện Lao và phổi tỉnh, các trung tâm y tế tổ chức tập huấn, nâng cao trình độ năng lực về công tác giám sát, khám sàng lọc phát hiện bệnh lao; quản lý, giám sát, theo dõi bệnh nhân lao điều trị tại gia đình... Từ đầu năm 2011 đến nay, tỉnh đã mở được hơn 20 lớp tập huấn các kỹ thuật liên quan đến khám, phát hiện, điều trị bệnh nhân lao cho y tế tuyến huyện, tuyến xã.

Trang thiết bị phục vụ công tác khám, phát hiện bệnh nhân lao ở tuyến y tế cơ sở cũng được đầu tư hơn trước rất nhiều. Ở trung tâm y tế của 14 huyện, thị xã, thành phố đều có kính hiển vi, thiết bị xét nghiệm để soi, cấy giúp phát hiện nhanh bệnh nhân lao trên địa bàn. Cùng với đó, việc cung ứng thuốc cho bệnh nhân lao được đảm bảo. Đặc biệt, trên địa bàn tỉnh đã có 2 điểm tư vấn, xét nghiệm HIV cho bệnh nhân lao tại Đông Triều và Hoành Bồ; 1 phòng tư vấn sức khoẻ về bệnh lao tại Trung tâm Giáo dục và lao động xã hội Vũ Oai (Hoành Bồ). Hiện nay, các đơn vị y tế đã chú trọng hơn đến công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người dân về bệnh lao thông qua hệ thống loa, đài tại các xã, phường, thị trấn để bà con chủ động phòng ngừa. Năm 2011, Bệnh viện Lao và phổi tỉnh còn phối hợp với tổ phòng, chống lao ở các địa phương tổ chức tuyên truyền phòng chống lao tại 28 trường học trên địa bàn.

Mặc dù vậy, hoạt động phòng chống lao ở tuyến cơ sở hiện nay vẫn còn nhiều khó khăn. Các thành viên tổ phòng chống lao của 14 huyện, thị xã, thành phố có trình độ chuyên môn không đồng đều, kiêm nhiệm thêm công việc khác. Nhiều tổ lại thay đổi cán bộ thường xuyên nên hoạt động giám sát, điều phối chưa sâu sát. Cán bộ y tế xã phụ trách phòng, chống lao vẫn còn yếu về chuyên môn, nghiệp vụ nên chưa theo kịp các hoạt động của chương trình. Người dân chưa tin tưởng vào khám, chữa bệnh ở tuyến huyện, cộng thêm tình trạng kỳ thị với bệnh nhân lao trong cộng đồng còn cao... Đây là nguyên nhân khiến người bệnh thường dấu bệnh không đi khám. Chỉ khi bệnh nặng, họ mới tìm Bệnh viện Lao và Phổi tỉnh để làm xét nghiệm, điều trị. Bởi vậy mà tỷ lệ phát hiện lao ở tuyến cơ sở hiện nay rất thấp. Năm 2011, chỉ khoảng 30% trong tổng số 580 bệnh nhân lao phổi AHB (+) (xét nghiệm đờm có vi trùng lao) được phát hiện tại tuyến cơ sở. Trong khi đó, việc điều trị lao kéo dài 8 tháng. Và trong thời gian này, bệnh nhân phải uống nhiều loại thuốc, tuân thủ nghiêm ngặt quy định về giờ uống thuốc. Trên thực tế, rất nhiều trường hợp điều trị chưa đủ thời gian, thấy người khoẻ lại bỏ thuốc nên dẫn đến tình trạng lao kháng thuốc, rất khó điều trị khi bị tái phát (năm 2011, toàn tỉnh có tới 106 trường hợp bị lao phổi tái phát). Thêm nữa, phần lớn bệnh nhân lao là người nghèo, có thu nhập thấp, ít được tiếp cận các phương tiện truyền thông nên chưa có ý thức chống lây lan cho cộng đồng.

Để hoạt động phòng chống lao ở cơ sở phát huy hiệu quả, điều quan trọng nhất là cần thay đổi nhận thức, nâng cao hiểu biết của người dân về bệnh lao để bản thân họ chủ động hơn trong việc phát hiện, phòng chống bệnh cho chính mình và mọi người trong cộng đồng. Đây không chỉ là trách nhiệm của cán bộ trực tiếp làm công tác phòng chống Lao mà cần phải có sự phối hợp đồng bộ của các cấp, các ngành và bản thân mỗi người dân trên địa bàn tỉnh.

Thu Nguyệt