Theo số liệu thống kê của Bệnh viện Lao và Phổi tỉnh, năm 2011 và 3 tháng đầu năm 2012, toàn tỉnh có hơn 1.700 bệnh nhân lao và hơn 3.000 bệnh nhân bị bệnh tạp phổi. Số bệnh nhân bị ung thư phổi, thực quản cũng tăng hàng năm. Một trong những nguyên nhân gây nên các bệnh này chính là hút thuốc lá, thuốc lào. Mặc dù tỉnh đã triển khai một số biện pháp phòng, chống tác hại của thuốc lá, song xem ra hiệu quả vẫn chưa mấy khả quan. Tình trạng hút thuốc trong cơ quan, hút thuốc nơi công cộng vẫn diễn ra hàng ngày, hàng giờ.
Trong một chuyến tôi đi công tác từ Hạ Long ra Móng Cái vào giữa tháng 4 năm nay, mặc dù trên xe khách 24 chỗ ngồi có rất nhiều chị em phụ nữ, song người lái xe vừa điều khiển xe, vừa phì phèo điếu thuốc lá. Nghe tiếng phản đối của mọi người (sợ say xe), anh ta tạm ngừng hút. Nhưng chỉ được 10 phút, anh ta lại châm điếu khác với lý do, đi đường phải hút cho tỉnh táo thì mới lái xe an toàn được. Một số hành khách là nam giới cũng mang thuốc ra hút. Báo hại chị em trong xe phải chịu mùi khói thuốc hàng tiếng đồng hồ. Đây không phải chỉ là trường hợp hiếm, việc hút thuốc lá nơi công cộng, nơi đông người, thậm chí hút thuốc lá ngay trong cơ quan vẫn diễn ra phổ biến trên địa bàn tỉnh. Không chỉ người hút chịu tác hại của khói thuốc mà ngay những người xung quanh cũng bị ảnh hưởng.
Từ năm 2005, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 45/2005/NĐ-CP về xử phạt hành chính trong lĩnh vực y tế. Trong Nghị định có quy định cá nhân hút thuốc lá, thuốc lào ở nơi công cộng, như: Trong rạp hát, rạp chiếu phim, phòng họp, phòng làm việc, bệnh viện, thư viện, phòng đợi của nhà ga, bến xe, sân bay, bến cảng, trên các phương tiện giao thông công cộng hoặc ở những nơi công cộng khác có quy định cấm sẽ bị xử phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 50.000-100.000 đồng. Bộ Y tế cũng đã ra thông báo: Từ ngày 1-1-2010, sẽ áp dụng chế tài xử phạt hành vi hút thuốc lá tại nơi công cộng. Tuy nhiên, từ đó đến nay, tỉnh vẫn chưa thể thực hiện được việc xử phạt này. Nguyên nhân là do trung ương chưa có quy định cụ thể về đơn vị nào có chức năng xử phạt hành vi hút thuốc lá nơi công cộng. Còn với lực lượng thanh tra ngành Y tế tỉnh hiện nay còn quá mỏng, dẫu vào cuộc cũng không thể quán xuyến được, trong khi họ còn rất nhiều việc phải làm trong lĩnh vực y tế.
Chính bởi vậy, ở các điểm công cộng, nơi cơ quan công sở, doanh nghiệp hiện nay mới chỉ có các biển báo: Không hút thuốc lá, còn thực hiện hay không lại phó mặc ý thức của mọi người. Một vài địa phương cũng tổ chức mít tinh, cổ động tuyên truyền người dân không hút thuốc lá, nhưng không nhiều. Chỉ duy nhất thành phố Hạ Long, nơi có Dự án “Xây dựng Hạ Long, thành phố du lịch không khói thuốc lá” do Trung tâm Nghiên cứu và trợ giúp phát triển cộng đồng thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam triển khai từ năm 2009, thì hoạt động phòng, chống thuốc lá mới sôi nổi. Từ năm 2009 đến nay, thành phố đã tổ chức truyền thông trực tiếp gần 200 buổi tại các trường học, doanh nghiệp, khách sạn, các phường... cho hơn 11.900 lượt người, cấp phát hơn 15.500 tờ rơi... về tác hại của thuốc lá. Đặc biệt, thành phố còn tổ chức thi viết với đề tài về phòng chống tác hại của thuốc lá, thu hút 10.000 bài dự thi của các em học sinh tiểu học, THCS trên địa bàn. Đoàn thanh niên thành phố triển khai hoạt động này tại hơn 100 chi đoàn trực thuộc. Nhiều khách sạn, nhà hàng trên địa bàn thành phố đã gắn biển với khẩu hiệu “Cấm hút thuốc” bằng tiếng Anh, tiếng Việt… Còn trên địa bàn toàn tỉnh, Sở Y tế cũng triển khai kế hoạch thực hiện Quyết định của Bộ Y tế về kiểm soát thuốc lá trong các đơn vị, toàn ngành bằng việc thực hiện nghiêm quy định về cấm hút thuốc lá nơi công cộng, nơi làm việc; 100% cán bộ y tế không hút thuốc lá tại nơi làm việc… Từ đó nâng cao tinh thần, trách nhiệm của cán bộ y tế trong tuyên truyền cho người bệnh, người nhà bệnh nhân và cộng đồng về tác hại của thuốc lá. Mới đây nhất, Trung tâm Truyền thông giáo dục sức khoẻ (Sở Y tế) đã cấp phát 250 tờ áp phích về phòng, chống tác hại của thuốc lá cho các đơn vị y tế trên địa bàn.
Mặc dù đã có những hoạt động phòng, chống tác hại của thuốc lá; nhiều cán bộ, công chức, viên chức, lao động, người dân đã được tuyên truyền và biết được tác hại của việc hút thuốc lá và bị ảnh hưởng bởi khói thuốc lá là nguyên nhân gây ra nhiều căn bệnh nguy hiểm đối với sức khoẻ; song thực tế vẫn cho thấy, đa số người sử dụng các sản phẩm thuốc lá chưa thể từ bỏ thói quen hút thuốc. Như TP Hạ Long, trong 3 tháng đầu năm 2012 đã kiểm tra 26 cơ sở, khách sạn, trường học, đơn vị y tế, cơ quan, doanh nghiệp trên địa bàn về việc chấp hành không hút thuốc lá. Tuy nhiên, qua kiểm tra, giám sát vẫn thấy một số nơi, hiện tượng công dân đến liên hệ làm việc vẫn vứt mẩu thuốc ở tiền sảnh, nơi gửi xe… Bởi vậy, việc tăng cường xử phạt các trường hợp hút thuốc nơi công cộng cần sớm được các cơ quan chức năng nghiên cứu đưa vào thực hiện nghiêm minh.
Cầm Khuê
