Ông Triệu Tiến Minh, 73 tuổi, thôn Hang Trăn, xã Tân Dân đã có trên 40 năm làm nghề cắt thuốc nam, trị bệnh cứu người. Ông có thể chữa được 50 loại bệnh từ những bệnh đơn giản như: Rắn cắn, ngộ độc, mụn nhọt, dạ dày đến những bệnh phức tạp như gãy xương, gai đôi cột sống, thận… hoàn toàn bằng thuốc nam.
Ông cho biết: “Từ ngày còn nhỏ, cha mẹ đã cho theo lên rừng hái thuốc. Qua những bài học thực tế ấy, các cụ truyền thụ lại nghề cho tôi. Trước khi cho phép tôi được trực tiếp bốc thuốc, các cụ còn mời thầy lang người Trung Quốc về, bố trí ăn, nghỉ tại nhà để dạy nghề thêm cho tôi”. Thảo dược để chế biến thuốc nam của ông Minh được thu mua trực tiếp từ những người dân trong xã và những vùng lân cận. Để có đủ vị thuốc, ông còn trực tiếp đi tìm hoặc đặt mua ở những vùng, khu vực rừng núi cao. Ông chia sẻ: “So với ngày trước, bây giờ, cây thảo dược ở vùng Tân Dân này đã giảm đi đáng kể rồi. Nhiều loại quý hiếm còn bị tiệt chủng. Thế nên, tôi dành toàn bộ phần đất của gia đình để trồng và lưu giữ chúng”.
Cả khu vườn đồi phía trước và sau của gia đình ông Minh khoảng 3ha được trồng rất nhiều loại cây lạ với những cái tên rất lạ. Nào là cây chằng nhẳng để chữa viêm tai; cây 7 lá một hoa; cây chồng phống để chữa bại liệt; cây sâm lam; cây phòng tá sui; cây thùng lục… Trải dài ánh mắt dọc khắp khu vườn đồi, vẻ mãn nguyện, tự hào, ông khề khà bảo: “Đừng tưởng chúng là cỏ dại. Chúng rất có giá trị đấy. Hiện tôi đã tập hợp và nhân giống được khoảng 500 vị thuốc. Làm nghề thuốc này hay nhưng không giàu. Vì thế, tôi có truyền nghề được cho đứa con nào đâu. Hy vọng, sau này khu vườn đồi này sẽ được khai thác để phục vụ cho phát triển du lịch như xã, huyện đã định hướng”.
Ông Triệu Văn Minh chỉ là một trong số rất nhiều hộ ở Tân Dân làm nghề thuốc nam. Theo ông Bàn Sinh Lâm, Thường trực Đảng uỷ, Phó Chủ tịch HĐND xã Tân Dân (Hoành Bồ), số hộ làm nghề trồng và khai thác cây thuốc nam trong toàn xã hiện có khoảng 30 hộ. Lý giải về con số này, ông Lâm cho rằng: “Vì Tân Dân có diện tích rừng phòng hộ, rừng tự nhiên rất lớn, khoảng trên 5.000ha. Nơi đây chứa hàng nghìn vị thuốc nam quý hiếm mà cha ông ta từ xưa đã từng sử dụng trong y học. Thêm nữa, Tân Dân lại nằm tiếp giáp với những cánh rừng tự nhiên thuộc địa bàn xã Sơn Động (tỉnh Bắc Giang). Bà con trong xã thường trực tiếp khai thác hoặc thu mua lại các loại thảo dược của người dân trên địa bàn và các vùng lân cận. Có thời điểm, sản lượng thảo dược bà con trong xã khai thác và thu mua được lên tới trên 2 tấn khô/năm”. Cũng theo ông Lâm, số hộ tham gia khai thác, cắt, bốc thuốc nam ở Tân Dân chủ yếu là người dân tộc Dao Thanh Phán; trong đó, nhiều hộ có truyền thống 3-4 đời làm nghề cắt, bốc thuốc nam trị bệnh… Rất nhiều khách thập phương từ Hải Phòng, Cẩm Phả, Móng Cái, Hải Dương tìm đến các lang y trong xã để cắt thuốc, trị bệnh. Tuy nhiên, do bà con thường khai thác tận diệt và diễn ra trong một thời gian dài nên nhiều loại thảo dược quý đã không còn tồn tại hoặc trở nên quý hiếm. Trước tiềm năng của xã như vậy, huyện đã tiến hành lập quy hoạch vùng trồng thảo dược trên địa bàn xã với diện tích trên 5ha. Hiện xã đang triển khai quy hoạch diện tích trồng cây thuốc nam theo chỉ đạo của huyện. Theo dự kiến, cây thuốc nam ở Tân Dân sẽ được chọn làm sản phẩm để thực hiện Đề án OCCOP-QN. Đây sẽ là cơ hội và điều kiện để nghề thuốc nam ở Tân Dân được gìn giữ và phát triển.
Đồng chí Triệu Hải, Phó Chủ tịch UBND huyện Hoành Bồ cho biết: “Để cây thuốc nam và nghề thuốc nam ở đây phát triển thành sản phẩm trong chuỗi sản phẩm thuộc Đề án OCCOP-QN thì địa phương cần được hỗ trợ xây dựng quy trình giống; quy trình trồng, chăm sóc sao cho các loại thảo dược trồng phải đảm bảo bằng hoặc hơn hàm lượng giá trị như cây khai thác trong tự nhiên. Trên cơ sở đó, tiến tới xây dựng thành hàng hoá để phát triển, mở rộng thị trường tiêu thụ”.
Cẩm Nang
