Biến đổi khí hậu (BĐKH) là một trong những thách thức đối với nhân loại trong thế kỷ 21. BĐKH sẽ tác động rất lớn đến tự nhiên, kinh tế - xã hội và hệ thống hạ tầng cơ sở. Trong những năm qua, một trong những biểu hiện cụ thể của BĐKH là diễn biến thời tiết bất thường, tình trạng nắng nóng kéo dài, ngập lụt đã được ghi nhận. Ở Quảng Ninh hiện tượng bất thường trên đây cũng đã ảnh hưởng đến môi trường sống, hoạt động sản xuất nói chung và cộng đồng cư dân ven biển nói riêng.
Theo nghiên cứu của các nhà khoa học, thời gian qua Quảng Ninh đã chịu những tác động của BĐKH đến chế độ thuỷ văn sông suối, gây khô hạn vào mùa đông (đặc biệt ở huyện Tiên Yên, TX Đông Triều); gây ngập lụt vào mùa mưa tập trung ở các địa phương Ba Chẽ, Tiên Yên, Hạ Long, Cẩm Phả. Đặc biệt, do tác động của BĐKH dẫn đến sự thay đổi thành phần loài các vùng cửa sông như khu vực cửa sông Cầm, sông Uông, sông Diễn Vọng, Ba Chẽ, Tiên Yên, sông Hà Cối và sông Ka Long; gây suy giảm loài và đa dạng sinh thái (diện tích san hô và thảm cỏ biển Vịnh Hạ Long hiện đang bị suy giảm, chỉ còn ở ven các một số đảo phía ngoài).
Không chỉ vậy, hệ quả của BĐKH còn tác động đến đánh bắt và nuôi trồng thuỷ sản của tỉnh. Có thể kể đến vào năm 2008 mưa lớn kết hợp với lũ và triều cường đã làm ngập 620ha đầm nuôi thuỷ sản tại xã Hải Lạng (Tiên Yên). Mùa đông rét đậm, rét hại 38 ngày đã làm 80% hộ nuôi trồng thuỷ sản bị mất trắng, ước thiệt hại 50 tỷ đồng. Năm 2010, mưa bão cũng đã làm 140 lồng bè bị vỡ tại các địa phương Hạ Long, Cẩm Phả, Vân Đồn; cuốn trôi và tàn phá 10ha nuôi nhuyễn thể ở Vân Đồn. Đặc biệt, năm 2014 tại Tiên Yên và Đầm Hà diện tích nuôi trồng thuỷ sản bị thiệt hại trên 40,6ha, hư hỏng 20 ô lồng. Mới đây nhất, do thời tiết nắng nóng bất thường kéo dài đã dẫn đến hiện tượng tôm chết hàng loạt ở Móng Cái và rải rác ở Tiên Yên, Uông Bí. Những tác động của BĐKH còn ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh du lịch, điển hình hiện tượng hạn hán, nước biển dâng gây khó khăn trong kinh doanh và xây dựng cơ sở hạ tầng của huyện Vân Đồn, Cô Tô; rét đậm, nắng nóng kéo dài đã làm giảm 30% số lượng khách đến với Quảng Ninh vào năm 2008. Cùng với đó, hiện tượng sạt lở đất đã làm hư hỏng các tuyến giao thông, cầu đường.
Trước những tác động của BĐKH, thời gian qua Quảng Ninh đã thành lập Ban Chỉ đạo thực hiện Kế hoạch hành động ứng phó với BĐKH tỉnh Quảng Ninh do đồng chí Phó Chủ tịch UBND tỉnh làm Trưởng ban. Theo Kế hoạch hành động ứng phó BĐKH được ban hành (năm 2012), các quy hoạch như Quy hoạch kinh tế - xã hội tỉnh Quảng Ninh, Quy hoạch tài nguyên nước, Quy hoạch xây dựng, Quy hoạch du lịch, Quy hoạch môi trường đều đã đảm bảo công tác tích hợp, lồng ghép các nội dung, nhiệm vụ về ứng phó BĐKH. Đặc biệt, Quy hoạch môi trường tỉnh Quảng Ninh giai đoạn đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 đã đảm bảo lồng ghép, cụ thể hoá các nội dung giảm thiểu và thích ứng với BĐKH. Bên cạnh đó, thực hiện chương trình hợp tác quốc tế về BĐKH, Quảng Ninh là đơn vị thụ hưởng cũng như đơn vị phối hợp, đã triển khai thành công “Dự án hỗ trợ các phương thức sinh kế thích hợp với BĐKH tại các tỉnh phát triển nông thôn theo vùng lãnh thổ Thái Nguyên và Quảng Ninh” do Chính phủ Tây Ban Nha tài trợ đã đem lại hiệu quả cao đối với địa phương: Đông Triều và Hải Hà. Đặc biệt là thành công trong nhiều mô hình trồng khoai tây chịu rét, trồng ngô nếp tím vụ đông, cá điêu hồng, cá rô phi đơn tính, cá vược Thái Lan thương phẩm… ứng phó với BĐKH, cho năng suất cao.
Tuy nhiên, đây mới chỉ là những kết quả bước đầu, vì vậy thời gian tới rất cần có những giải pháp đồng bộ, tăng cường năng lực để ứng phó với BĐKH, hướng tới nền kinh tế xanh và phát triển bền vững được coi là lối thoát duy nhất nhằm giảm nhẹ và thích ứng với hiện tượng nguy hiểm này.
Hiểu Trân
