Sau gần 1 năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Quảng Ninh đã triển khai đồng bộ việc phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã. Việc chuyển giao nhiệm vụ theo hướng rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm không chỉ góp phần tinh gọn bộ máy, mà còn nâng cao hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp ngày một tốt hơn.
Thực hiện chủ trương của Trung ương về sắp xếp tổ chức bộ máy, xây dựng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, từ ngày 1/7/2025, Quảng Ninh chính thức vận hành mô hình mới với 54 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 30 phường, 22 xã và 2 đặc khu. Đây được xác định là bước đột phá quan trọng trong cải cách hành chính, hướng tới xây dựng nền hành chính tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, gần dân và phục vụ nhân dân tốt hơn.
Ngay từ khi triển khai mô hình mới, tỉnh Quảng Ninh xác định việc phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền là nhiệm vụ then chốt để bảo đảm bộ máy vận hành thông suốt, không gián đoạn, không bỏ trống chức năng, nhiệm vụ. Toàn bộ quá trình được thực hiện theo nguyên tắc “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ cơ chế phối hợp và rõ nguồn lực thực hiện”, bảo đảm thống nhất với quy định của Trung ương, đồng thời phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương.
Cùng với việc sắp xếp tổ chức bộ máy, tỉnh tập trung kiện toàn đội ngũ cán bộ, hoàn thiện quy trình nghiệp vụ, xây dựng hạ tầng số và cơ sở dữ liệu dùng chung, nhằm tạo điều kiện để chính quyền cấp xã đủ năng lực tiếp nhận và thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ được giao. Đây là cơ sở quan trọng để thực hiện mục tiêu đưa chính quyền đến gần dân hơn, giải quyết công việc ngay từ cơ sở.
Để cụ thể hóa các chủ trương, quy định của Trung ương, Tỉnh ủy, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành 46 văn bản lãnh đạo, chỉ đạo triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. HĐND tỉnh ban hành 9 văn bản quy phạm pháp luật để sửa đổi, bổ sung, thay thế 23 văn bản; UBND tỉnh ban hành 23 văn bản quy phạm pháp luật để sửa đổi, bổ sung, thay thế 25 văn bản thuộc thẩm quyền. Việc rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản được thực hiện khẩn trương, đồng bộ, tạo hành lang pháp lý cho quá trình chuyển giao nhiệm vụ, phân định thẩm quyền và tổ chức thực hiện thống nhất trên toàn tỉnh.
Một trong những kết quả nổi bật là việc chuyển giao toàn bộ nhiệm vụ, thẩm quyền của cấp huyện sau khi kết thúc hoạt động. Theo đó, tổng số 1.047 nhiệm vụ, thẩm quyền của HĐND, UBND và Chủ tịch UBND cấp huyện được chuyển giao cho cấp tỉnh và cấp xã thực hiện. Trong số này có 188 nhiệm vụ được chuyển lên cấp tỉnh và 859 nhiệm vụ được chuyển xuống cấp xã. Không chỉ thực hiện việc phân định lại nhiệm vụ trong nội bộ địa phương, Quảng Ninh còn tiếp nhận và tổ chức thực hiện 746 nhiệm vụ thuộc 12 lĩnh vực được Trung ương phân cấp, phân quyền. Đây là khối lượng công việc rất lớn, đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng cả về tổ chức bộ máy, nguồn nhân lực và điều kiện bảo đảm thực hiện.
Từ ngày 1/7/2025 đến nay, UBND tỉnh và Chủ tịch UBND tỉnh đã ban hành 58 quyết định phân cấp, ủy quyền, gồm 13 quyết định phân cấp và 45 quyết định ủy quyền cho các cơ quan, đơn vị, cũng như người đứng đầu địa phương. HĐND tỉnh cũng ban hành Nghị quyết số 78/2025/NQ-HĐND quy định nhiệm vụ, quyền hạn được ủy quyền trong lĩnh vực chứng thực tại cấp xã, tạo điều kiện để người dân thực hiện các thủ tục hành chính thuận lợi hơn ngay tại nơi cư trú. Nội dung phân cấp, phân quyền được triển khai trên hầu hết các lĩnh vực quản lý nhà nước, như nội vụ, tài chính, tư pháp, xây dựng, nông nghiệp và môi trường, công thương, khoa học và công nghệ, văn hóa, y tế, giáo dục, đất đai, đầu tư công, GPMB, thanh tra và cung ứng dịch vụ công.
Trong lĩnh vực tài chính - ngân sách, HĐND tỉnh đã ban hành các nghị quyết quy định về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi và nguyên tắc phân bổ ngân sách theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Các quy định này hướng tới tăng tính chủ động cho cấp xã trong quản lý, điều hành ngân sách, đồng thời gắn quyền hạn với trách nhiệm của người đứng đầu trong khai thác nguồn thu và sử dụng hiệu quả nguồn lực địa phương.
Đối với lĩnh vực đầu tư công, quy hoạch, xây dựng và phát triển hạ tầng, các nghị định của Chính phủ cũng đã quy định cụ thể việc phân định thẩm quyền giữa các cấp chính quyền, nhằm bảo đảm quá trình triển khai dự án được thông suốt, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ và nâng cao trách nhiệm của từng cấp trong tổ chức thực hiện.
Qua thực tiễn vận hành cho thấy, việc phân định rõ trách nhiệm giữa Trung ương, cấp tỉnh và cấp xã đã góp phần giảm đáng kể các khâu trung gian trong giải quyết công việc. Nhiều thủ tục trước đây phải thông qua cấp huyện nay được giải quyết trực tiếp tại cấp xã hoặc cấp tỉnh, giúp rút ngắn thời gian xử lý, giảm chi phí đi lại cho người dân và doanh nghiệp.
Đặc biệt, các lĩnh vực gắn trực tiếp với đời sống nhân dân như chứng thực, hộ tịch, quản lý hành chính, tiếp nhận và giải quyết thủ tục hành chính, cung ứng dịch vụ công đã phát huy hiệu quả rõ nét. Người dân có thể thực hiện nhiều thủ tục ngay tại địa phương mà không phải di chuyển nhiều lần như trước đây. Chính quyền cơ sở cũng chủ động hơn trong xử lý công việc thường xuyên, giải quyết các vấn đề phát sinh trên địa bàn.
Bên cạnh đó, vai trò của cấp tỉnh được chuyển mạnh từ trực tiếp xử lý công việc sang định hướng, hướng dẫn, kiểm tra, giám sát và hỗ trợ cơ sở. Đây cũng là tinh thần xuyên suốt của chủ trương phân cấp, phân quyền hiện nay là “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, đồng thời bảo đảm sự lãnh đạo, quản lý thống nhất của Trung ương.
Qua quá trình thực tiễn triển khai tại Quảng Ninh cho thấy phần lớn các nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền đều phù hợp với năng lực tổ chức thực hiện của địa phương, nhất là những lĩnh vực đã có quy trình nghiệp vụ rõ ràng, biểu mẫu thống nhất, phần mềm quản lý và hướng dẫn chuyên ngành đầy đủ. Điều này giúp quá trình chuyển giao nhiệm vụ diễn ra tương đối thuận lợi, hạn chế phát sinh vướng mắc trong quá trình vận hành.
Tuy nhiên, cùng với những kết quả bước đầu đạt được, quá trình thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cũng đặt ra yêu cầu phải tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ cơ sở, đẩy mạnh chuyển đổi số và tăng cường năng lực quản trị địa phương. Đây sẽ là những yếu tố quyết định để các nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền thực sự phát huy hiệu quả trong thực tiễn.
Với quyết tâm chính trị cao, sự chuẩn bị đồng bộ về tổ chức bộ máy, nguồn nhân lực và cơ sở pháp lý, Quảng Ninh đang từng bước khẳng định hiệu quả của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Những kết quả đạt được không chỉ góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp, phục vụ tốt hơn nhu cầu của người dân, doanh nghiệp, mà còn tạo nền tảng quan trọng để tỉnh tiếp tục phát huy vai trò địa phương đi đầu trong cải cách hành chính, chuyển đổi số và đổi mới phương thức quản trị địa phương trong giai đoạn phát triển mới.
