Ngày 1/9/2026, Nghị quyết số 36/2026/QH16 của Quốc hội về thành lập thành phố Quảng Ninh chính thức có hiệu lực, đánh dấu một bước ngoặt lịch sử trên hành trình phát triển của Vùng mỏ. Sau 40 năm đổi mới, từ một địa phương công nghiệp dựa nhiều vào khai thác tài nguyên, Quảng Ninh đã từng bước hình thành một nền kinh tế đa ngành, một hệ thống hạ tầng đồng bộ và một không gian phát triển giàu tiềm năng. Vị thế mới hôm nay không phải điểm kết thúc, mà mở ra một chặng đường mới với yêu cầu cao hơn về tầm nhìn, tư duy phát triển, năng lực quản trị và chất lượng cuộc sống nhân dân.
Không gian mới, động lực phát triển mới
Việc thành lập thành phố Quảng Ninh được thực hiện trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của Quảng Ninh trước đây. Theo định hướng đã được xác lập trong các quy hoạch chiến lược, không gian phát triển mới được tổ chức theo mô hình đa cực, đa trung tâm, tích hợp đô thị, biển, đảo, biên giới và di sản; hình thành các hành lang, phân vùng và trung tâm động lực có tính liên kết cao.
Đây là bước chuyển có ý nghĩa về tư duy phát triển. Nếu trước đây các địa phương, lĩnh vực có thể được nhìn nhận tương đối riêng biệt, thì trong không gian thành phố Quảng Ninh, yêu cầu đặt ra là phải kết nối các lợi thế thành một chỉnh thể. Biển phải gắn với cảng biển, logistics và dịch vụ; cửa khẩu gắn với thương mại, kinh tế đối ngoại; di sản gắn với du lịch và công nghiệp văn hóa; công nghiệp gắn với hạ tầng, năng lượng, logistics và nguồn nhân lực; đô thị gắn với chất lượng sống.
Các quy hoạch được phê duyệt trong năm 2026 đang tạo nền tảng pháp lý cho quá trình tổ chức lại không gian đó. Quy hoạch chung đô thị Quảng Ninh đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075 xác định, mô hình đô thị biển - biên giới - di sản, hướng tới một đô thị hiện đại, thông minh, xanh, bền vững; đồng thời xây dựng các cực tăng trưởng và hệ thống liên kết vùng đủ sức tạo động lực cho khu vực phía Bắc.
Trong cấu trúc mới, những lợi thế từng là thế mạnh riêng của từng địa bàn được đặt trong quan hệ bổ trợ lẫn nhau. Hạ Long có thể phát huy vai trò đô thị trung tâm và trung tâm du lịch; Móng Cái là cực thương mại biên giới, logistics và hội nhập quốc tế; Vân Đồn gắn với kinh tế biển, du lịch và dịch vụ; Quảng Yên phát huy lợi thế công nghiệp, cảng biển, logistics; không gian Yên Tử - Hạ Long tiếp tục mở rộng giá trị từ di sản, văn hóa và du lịch. Điều đó mở ra một khả năng phát triển lớn hơn thay vì chỉ cộng gộp lợi thế của từng địa phương, thành phố có thể tạo ra sức mạnh cộng hưởng của cả không gian.
Trong giai đoạn mới, các động lực tăng trưởng cũng được định hình theo hướng đa dạng hơn. Kinh tế biển, logistics, kinh tế cửa khẩu, du lịch chất lượng cao, công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghiệp công nghệ cao, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế di sản và công nghiệp văn hóa đang được đặt trong một cấu trúc phát triển có tính liên kết. Quy hoạch mới cũng định hướng Quảng Ninh trở thành trung tâm kinh tế biển, công nghiệp du lịch, công nghiệp văn hóa, kinh tế di sản và kinh tế đô thị có sức cạnh tranh quốc tế.
Nhưng không động lực nào có thể phát huy đầy đủ nếu thiếu khả năng kết nối. Một cảng biển sẽ chỉ thực sự trở thành động lực khi kết nối được với đường bộ, đường sắt và logistics. Một sân bay chỉ phát huy giá trị khi gắn với du lịch, thương mại và dịch vụ. Một di sản chỉ tạo ra giá trị bền vững khi kết nối với sản phẩm văn hóa, dịch vụ và thị trường. Một khu công nghiệp công nghệ cao chỉ có thể vận hành hiệu quả khi có hạ tầng, năng lượng, logistics và nguồn nhân lực tương xứng.
Vì vậy, yêu cầu lớn của thành phố Quảng Ninh không đơn thuần là mở rộng không gian, mà là nâng năng lực tổ chức và kết nối các nguồn lực trong không gian ấy. Đây cũng là sự tiếp nối một cách tự nhiên từ 40 năm đổi mới. Quảng Ninh đã từng bước chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào khai thác tài nguyên sang cơ cấu kinh tế đa dạng hơn; từ phát triển theo lợi thế sẵn có sang chủ động tạo dựng lợi thế mới; từ đầu tư công trình riêng lẻ sang tổ chức các hệ thống hạ tầng và các cực tăng trưởng có khả năng lan tỏa. Dấu mốc thành phố vì vậy tạo thêm điều kiện để quá trình chuyển đổi ấy đi xa hơn, với tầm nhìn dài hạn và không gian lớn hơn.
Quản trị tốt hơn, cuộc sống tốt hơn
Một không gian lớn hơn không tự động tạo ra một nền kinh tế mạnh hơn. Giá trị của vị thế mới chỉ được khẳng định khi năng lực quản trị theo kịp yêu cầu phát triển và những thành quả tăng trưởng thực sự đi vào cuộc sống. Đây là một trong những yêu cầu được đặt ra rất rõ đối với thành phố Quảng Ninh trong chặng đường phía trước. Quy hoạch mới xác định phát triển đô thị phải gắn với quản trị hiện đại, thông minh, xanh và bền vững; đồng thời việc nâng cao hiệu quả quản trị đô thị được xem là nhiệm vụ trọng tâm để nâng chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh và bản sắc của thành phố.
Thực tiễn cho thấy, khi quy mô không gian quản lý lớn hơn, sự khác biệt về điều kiện phát triển giữa đô thị, nông thôn, miền núi, biên giới và hải đảo cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với cách phân bổ nguồn lực và tổ chức cung ứng dịch vụ công. Bởi vậy, mục tiêu phát triển cuối cùng không thể chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng, quy mô đầu tư hay những công trình mới. Thước đo quan trọng hơn là người dân được hưởng gì từ quá trình phát triển ấy.
Một nền kinh tế tăng trưởng nhanh cần tạo ra nhiều việc làm hơn, thu nhập tốt hơn. Một đô thị hiện đại phải có trường học tốt, cơ sở y tế chất lượng, nhà ở phù hợp, giao thông thuận tiện, không gian xanh, môi trường trong lành và các thiết chế văn hóa, thể thao đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dân. Đó cũng là hướng tiếp cận đang được Quảng Ninh đặt ra, không chỉ hỗ trợ người dân khi khó khăn, mà hướng tới xây dựng một hệ sinh thái dân sinh, trong đó mỗi người đều có cơ hội học tập, việc làm, chăm sóc sức khỏe, tiếp cận các dịch vụ thiết yếu và thụ hưởng những giá trị văn hóa, môi trường sống tốt đẹp.
Giáo dục, y tế, nhà ở, việc làm và an sinh xã hội vì vậy phải được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển chứ không phải những chính sách đi sau tăng trưởng. Thành phố đang nghiên cứu thí điểm một số mô hình như “Trường học xã hội chủ nghĩa”, “Bệnh viện xã hội chủ nghĩa” phù hợp điều kiện thực tiễn, hướng tới nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện và chăm sóc sức khỏe nhân dân theo hướng chủ động, nhân văn, chất lượng. Đây là những cách tiếp cận cho thấy mục tiêu phát triển đang được đặt ngày càng gần hơn với con người.
Trong không gian mới, yêu cầu bảo đảm công bằng về cơ hội phát triển cũng trở nên quan trọng hơn. Thành quả của tăng trưởng phải được lan tỏa đến mọi địa bàn, để người dân miền núi, biên giới, hải đảo không đứng ngoài quá trình phát triển. Điều này đòi hỏi đầu tư có trọng tâm, kết nối hạ tầng tốt hơn và nâng cao chất lượng dịch vụ công ở những nơi còn khó khăn.
Cùng với đó là yêu cầu xây dựng một môi trường sống an toàn, xanh và văn minh. Quảng Ninh hướng tới mô hình đô thị biển hiện đại nhưng thân thiện, trong đó không gian đô thị không chỉ phục vụ sản xuất, kinh doanh mà còn phải tạo điều kiện để người dân nghỉ ngơi, sáng tạo, giao lưu và tận hưởng cuộc sống. Quy hoạch chung đô thị cũng đặt mục tiêu tích hợp đô thị, biển, đảo, biên giới và di sản thành một hệ sinh thái phát triển hoàn chỉnh, bền vững.
Để làm được điều đó, chính quyền kiến tạo, liêm chính, hành động và phục vụ phải trở thành một trong những nền tảng quan trọng nhất. Cải cách hành chính không chỉ dừng ở rút ngắn quy trình; chuyển đổi số không chỉ là số hóa hồ sơ; phân cấp, phân quyền không chỉ là chuyển nhiệm vụ xuống cơ sở. Mục tiêu cuối cùng phải là bộ máy hoạt động hiệu quả hơn, gần dân hơn, doanh nghiệp giảm chi phí và thời gian tuân thủ, quyết định quản lý nhanh hơn và dựa trên dữ liệu tốt hơn.
Đây cũng là lĩnh vực Quảng Ninh đã có quá trình tích lũy kinh nghiệm qua nhiều năm, từ cải cách hành chính, xây dựng chính quyền điện tử đến huy động nguồn lực xã hội và cải thiện môi trường đầu tư. Bước vào giai đoạn mới, những kinh nghiệm ấy cần được nâng lên một tầm cao hơn, hướng tới quản trị số, quản trị dựa trên dữ liệu, tăng khả năng dự báo và tạo tương tác thực chất giữa chính quyền, người dân và doanh nghiệp. Định hướng nâng cao hiệu quả quản trị đô thị hiện đã được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của thành phố.
Sau hơn 60 năm xây dựng, hơn 40 năm thực hiện công cuộc đổi mới, Quảng Ninh đã tích lũy được một nền tảng quan trọng để bước vào chặng đường mới. Dấu mốc 1/9/2026 vì thế có ý nghĩa lớn, nhưng giá trị của dấu mốc ấy sẽ không nằm ở tên gọi mới. Điều lịch sử đặt ra là khả năng biến vị thế mới thành năng lực mới, không gian mới thành động lực mới và thành quả tăng trưởng thành chất lượng sống tốt hơn.
Thành phố Quảng Ninh cần tiếp tục phát huy tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm”, nhưng trong một yêu cầu mới, đó là đổi mới mạnh mẽ hơn về tư duy phát triển, hiện đại hơn về phương thức quản trị, quyết liệt hơn trong tổ chức thực hiện và nhân văn hơn trong cách phân bổ thành quả. Đó là quá trình chuyển từ phát triển theo địa giới sang phát triển theo không gian; từ khai thác lợi thế sang kiến tạo lợi thế; từ tăng trưởng đơn thuần sang tăng trưởng có chất lượng; từ những mục tiêu kinh tế đến một đích đến rộng lớn hơn là một thành phố hiện đại, xanh, thông minh, giàu bản sắc, có vị thế quốc tế và một nơi đáng sống đối với mỗi người dân. Quy hoạch chung đô thị Quảng Ninh đã xác định tầm nhìn đến năm 2050, 2075 theo hướng này, với mục tiêu trở thành cực tăng trưởng quốc gia và đô thị có sức cạnh tranh quốc tế.
Ngày 1/9 là ngày thành phố Quảng Ninh chính thức bắt đầu. Nhưng một thành phố đúng nghĩa sẽ không được làm nên chỉ bằng một nghị quyết hay một danh xưng mới. Nó được tạo dựng từng ngày từ năng lực quản trị, sức sáng tạo của doanh nghiệp, chất lượng nguồn nhân lực, những công trình hạ tầng, những chính sách đi vào cuộc sống và trên hết là sự hài lòng, niềm tin của người dân.
Quảng Ninh hôm nay có một vị thế mới. Vì thế, mục tiêu cũng phải mới, phát triển nhanh hơn nhưng bền vững hơn; rộng mở hơn nhưng hài hòa hơn; hiện đại hơn nhưng nhân văn hơn. Đó chính là cách để dấu mốc thành phố trở thành điểm khởi đầu thực sự cho một chương phát triển mới của Vùng mỏ.
