Giữa không gian du lịch Hạ Long sôi động, hình ảnh những cánh buồm đỏ thắm hiện hữu sau nhiều thập kỷ vắng bóng không chỉ khơi gợi ký ức của người dân vùng biển Quảng Ninh, mà còn giúp bảo tồn di sản nghề truyền thống và bản sắc văn hóa biển.
Trong nhiều thế kỷ trước khi động cơ cơ giới được sử dụng phổ biến, buồm là một trong những phương thức quan trọng giúp con người di chuyển và vận chuyển hàng hóa trên sông, biển. Ở Quảng Ninh, ngư dân đã biết tận dụng từng luồng gió để dong buồm đánh cá, vận chuyển than, chở gạo, gốm sứ, nước mắm, gỗ lim... nối liền những bến cảng trong và ngoài tỉnh.
Thuyền ba vách là loại thuyền truyền thống sử dụng buồm hình cánh dơi, được các nghệ nhân dân gian xưa sáng tạo nên từ 3 tấm ván ghép (1 đáy, 2 mạn) cùng hệ thống 2 cột buồm đặc trưng. Thiết kế tưởng chừng đơn giản, nhưng rất linh hoạt, có thể di chuyển xuôi gió, ngang gió và đặc biệt có khả năng tiến về phía trước khi gặp gió ngược nhờ cách bố trí, điều chỉnh hệ thống buồm.
Buồm thường được may bằng vải thô, ngâm nhiều lần trong nước vỏ cây sú, cây vẹt, hoặc bùn để chống muối biển và tăng độ bền. Qua năm tháng, nắng gió nhuộm thêm cho cánh buồm một gam màu trầm mặc, gần với màu đất. Mỗi cánh buồm vì thế đều mang dấu ấn riêng của thời gian. Người xưa bảo nhìn buồm là biết thợ làm thuyền. Có những người cả đời chẳng bước chân khỏi quê hương, nhưng cánh buồm do họ làm ra đã theo gió đi khắp vịnh Bắc Bộ.
Những cánh buồm cứ thế vươn mình ở vùng cửa sông Bạch Đằng, trên vịnh Hạ Long, Bái Tử Long, hay dọc vùng biển Vân Đồn, Móng Cái. Không rực rỡ như cánh buồm trắng, cánh buồm nâu trầm mang vẻ đẹp mộc mạc, bình dị, nhuốm màu nắng gió và mặn mòi vị muối biển. Đó là màu của ký ức. Mỗi buổi sớm, khi mặt trời còn nấp sau những dãy núi đá vôi, từng cánh buồm đã nhô lên khỏi màn sương. Xa xa, chúng giống như đàn chim biển đang sải cánh chuyên chở khát vọng vươn mình bay cao, vươn xa. Những con thuyền lặng lẽ lướt êm chỉ nghe tiếng gió căng trên mặt buồm.
Thế rồi những cánh buồm nâu lặng lẽ biến mất, rất từ từ, đến mức nhiều người không nhận ra. Chỉ đến một ngày đứng trên bờ vịnh Hạ Long nhìn ra biển, người ta mới giật mình khi thấy những cánh buồm từng làm nên linh hồn của biển đã không còn nữa. Thay vào đó là một màu sơn trắng của các con tàu, để lại khoảng lặng trong ký ức.
Thật may là cuối tháng 6/2026, Liên doanh Công ty CP Vận tải khách thủy Quảng Ninh và Công ty CP Ngắm cảnh Việt Nam tổ chức khai trương sản phẩm trải nghiệm thuyền ba vách Hạ Long. Đây không chỉ là sự ra đời của một sản phẩm du lịch mới, mà còn là sự trở lại của một hình ảnh từng rất quen thuộc. Đó là những cánh buồm.
Nghệ nhân Nhân dân Lê Đức Chắn, truyền nhân đời thứ 17 của dòng họ Lê ở làng nghề đóng thuyền Cống Mương bên sông Bạch Đằng (phường Liên Hòa) đã phục dựng con thuyền ba vách dựa trên nguyên mẫu cổ. Từ xưởng nhỏ của ông, những chiếc thuyền buồm đỏ thắm dần thành hình và được đưa trở lại vịnh Hạ Long.
Nghệ nhân Lê Đức Chắn đã cải tiến, lắp thêm động cơ để chở khách du lịch ngay cả khi không có gió. Lộ trình tour chạy ven bờ vịnh Hạ Long, từ khu vực chợ Hạ Long 1 (phường Hồng Gai) đến khu Bảo tàng - Thư viện Quảng Ninh rồi quay lại. Mỗi chuyến kéo dài khoảng 1 giờ. Dong thuyền du chơi trên vịnh mang đến cho du khách trải nghiệm khác biệt khi cảm nhận gió biển, lắng nghe tiếng sóng và sống trong không gian văn hóa của điểm đến.
Đây là sản phẩm trải nghiệm được đánh giá cao bởi sự sáng tạo, phát triển du lịch bền vững gắn với bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa bản địa. Những sản phẩm du lịch có chiều sâu văn hóa, tính trải nghiệm và thân thiện môi trường như tour thuyền buồm ba vách chính là hướng đi cần được khuyến khích trong thời gian tới ở Quảng Ninh.
Nhìn xa hơn, từ mô hình này, Quảng Ninh kỳ vọng sẽ có thêm nhiều sản phẩm du lịch được phát triển theo hướng khai thác giá trị văn hóa, ký ức, nghề truyền thống để làm giàu trải nghiệm cho du khách. Bên cạnh sản phẩm hiện đại, Quảng Ninh khuyến khích doanh nghiệp phát triển những sản phẩm mang đậm bản sắc địa phương, gắn với lịch sử và đời sống cộng đồng, nhằm gia tăng trải nghiệm, kéo dài thời gian lưu trú.
Những cánh buồm đỏ thắm không chỉ là điểm nhấn thị giác mà còn bắc một nhịp cầu kết nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa nghề truyền thống và du lịch hiện đại, giữa ký ức ngư dân và trải nghiệm của du khách. Những cánh buồm căng gió chở du khách ngao du giữa lòng kỳ quan đó là cách để di sản của cha ông không bị lãng quên, mà tiếp tục phát huy giá trị trong đời sống đương đại.
