Nhắc tới nếp cái hoa vàng Đông Triều, nhiều người nghĩ ngay tới nếp cái hoa vàng ở xã Yên Đức, vùng đất màu mỡ nằm dọc con sông Đá Bạc, nơi giống lúa quý được sinh ra. Nếp cái hoa vàng Yên Đức là sản phẩm OCOP của TX Đông Triều, là nguyên liệu chế biến thành nhiều đặc sản nức tiếng.
Theo những lão nông giàu kinh nghiệm ở Yên Đức, nếp cái hoa vàng là một giống lúa quý có từ xa xưa, được người dân truyền giống, canh tác đến nay. Sở dĩ có tên gọi này bởi khi lúa trổ đòng, phấn hoa có màu vàng trắng, khi xay xát thành gạo có màu vàng xám, thơm nhẹ. Ngày mùa đi thăm ruộng thấy hương thơm nức, ngào ngạt.
Yên Đức hiện được coi là vựa nếp cái, cũng là nơi cho sản phẩm có chất lượng nhỉnh hơn nhiều nơi khác nhờ ưu đãi về điều kiện khí hậu, nguồn nước, đất phù sa bồi đắp khi nằm ở ngã ba con sông Đá Bạc... Đây cũng là thành quả của quá trình nghiên cứu và phục hồi giống lúa này. Anh Vũ Văn Tâm, cán bộ kỹ thuật Công ty CP Giống cây trồng Quảng Ninh (TX Đông Triều) cho biết: Theo nghiên cứu, do canh tác từ lâu, qua nhiều thế hệ nên nếp cái hoa vàng trước đây đã từng bị thoái hóa, năng suất thấp, chất lượng giảm so với giống gốc. Giai đoạn đó, trên địa bàn "quê lúa" Đông Triều cũng có nhiều giống nếp cái khác nhau. Ngay ở Yên Đức, vựa trồng nếp cái có truyền thống cũng có tới 3-4 loại giống nếp hoa vàng. Đó là các giống nếp cái hoa vàng có nguồn gốc từ Thái Bình, Nam Định và Hải Phòng, năng suất cao nhưng chất lượng không cao, cơm cứng. Trong khi đó, giống nếp cái hoa vàng truyền thống được trồng trong dân, chất lượng gạo tốt, mềm, thơm ngon tuy nhiên sản lượng thấp, giống suy giảm...
Nhờ việc phục tráng và đầu tư khoa học công nghệ, giống lúa đặc sản này đã cơ bản hồi sinh. Sau hơn 3 năm nghiên cứu, Công ty CP Giống cây trồng Quảng Ninh đã thành công và tiến hành sản xuất đại trà giống cung cấp cho nông dân vào năm 2014. Giống mới được người dân Yên Đức hồ hởi tiếp nhận bởi sản lượng cao hơn nếp cái hoa vàng truyền thống, chất lượng gạo tốt, hạt dẻo, thơm ngon.
Đơn vị cũng tiến hành hướng dẫn, giám sát về kỹ thuật chăm sóc và tiến hành bao tiêu và chế biến sản phẩm một cách đúng quy trình. Theo đó, giống mới được gieo 1 vụ/năm, bắt đầu xuống giống từ tháng 6, trổ bông vào tháng 10, thu hoạch từ ngày 5-10/11 hằng năm. Sản lượng đạt khá cao, trên 4 tấn/ha.
Điều tạo nên thương hiệu của nếp cái hoa vàng không chỉ là sự đầu tư trong quy trình trồng cấy mà còn ở các kỹ thuật chế biến, phơi sấy. Ngoài cách phơi truyền thống, để sản xuất ra sản phẩm nếp cái có chất lượng đồng đều, Công ty tiến hành thu mua thóc tươi và sấy theo quy trình khép kín. "Phơi theo cách truyền thống có nhiều nhược điểm. Nếu nông dân phơi quá lâu, nắng quá gắt hoặc gặp mưa, gạo sẽ mất mùi, mất màu hoặc khô quá. Vì thế toàn bộ gạo nếp cái hoa vàng được đơn vị thu mua, đưa vào sấy, ủ theo quy trình kỹ thuật đồng bộ, nghiêm ngặt. Sau đó, nếp cái được đưa vào kho bảo quản và chỉ được đưa đi xay xát, giao hàng cho khách hàng trước 3-4 ngày. Như vậy sẽ đảm bảo gạo luôn mới, đạt chất lượng, hương vị thơm ngon nhất" - anh Vũ Văn Tâm cho biết.
Nếp cái hoa vàng đã được cấp nhãn hiệu tập thể và công nhận là sản phẩm OCOP của tỉnh. Nếp cái Yên Đức nói riêng và nếp cái hoa vàng Đông Triều nói chung được đông đảo khách hàng đánh giá cao về độ thơm ngon. Hiện TX Đông Triều cũng định hướng sản xuất sản phẩm đặc trưng này theo hướng hàng hóa, canh tác trên các cánh đồng mẫu lớn ở các xã: Hưng Đạo, Hồng Phong... Tuy nhiên, việc sản xuất tập trung, thu mua sản phẩm ở Yên Đức đang gặp nhiều khó khăn. Bởi diện tích bao tiêu của đơn vị ở Yên Đức năm 2018 hiện chỉ đạt từ 5-7ha, tập trung nhỏ lẻ ở khoảng 20 hộ ở thôn Yên Khánh, Đồn Sơn... Con số này năm 2017 là 10ha ở khoảng 100 hộ.
Hà Phong
