Luật Bảo hiểm y tế (BHYT) năm 2014 bổ sung nhiều điểm ưu việt, nhằm mục đích ngày càng chăm sóc tốt hơn sức khoẻ cho nhân dân, hướng tới mục tiêu BHYT toàn dân. Tuy nhiên, qua gần 3 tháng kể từ khi Luật BHYT năm 2014 có hiệu lực (1-1-2015), vẫn còn nhiều bất cập, phiền toái cho người mua BHYT, nhất là trong việc mua và bán BHYT theo hình thức hộ gia đình.
Chị Nguyễn Thị Lương, cán bộ LĐ-TB&XH phường Quang Trung (TP Uông Bí) chia sẻ: Trung bình mỗi tháng, chúng tôi thực hiện bán và đổi thẻ BHYT cho khoảng 300 trường hợp. Nếu tất cả các trường hợp này đều phải xin chữ ký của trưởng khu thì sẽ mất rất nhiều thời gian chờ đợi, vì trưởng khu không chỉ có mỗi việc này. Theo tôi, với những trường hợp mua mà cán bộ LĐTB của phường, xã, thị trấn đã nắm rõ từng thân nhân trong gia đình thì có thể ký, xác nhận thay cho trưởng khu. Chỉ đối với những trường hợp gia đình có người thân đi nước ngoài, đi làm hay đi học ở nơi xa... mới cần chữ ký, xác nhận của trưởng khu.
Theo phản ánh của nhiều người “trong cuộc”, Luật BHYT sửa đổi, đối tượng tham gia BHYT được sắp xếp lại theo 5 nhóm dựa vào chủ thể phải trả tiền mua BHYT, trong đó bổ sung đối tượng (nhóm) tham gia BHYT là hộ gia đình (toàn bộ người có tên trong sổ hộ khẩu hoặc sổ tạm trú). BHYT là “bắt buộc”, nhưng không có cơ chế thực hiện đối với đối tượng mới bổ sung là hộ gia đình, trừ quy định, nếu hộ “tự nguyện” mua BHYT thì bắt buộc tất cả các thành viên trong gia đình phải mua. Như vậy, sẽ không còn hình thức BHYT tự nguyện cho các cá nhân như trước đây. Đối với những hộ gia đình có người thân đi nước ngoài làm việc hay đi làm ăn ở xa, nhưng vẫn còn hộ khẩu ở nhà, thì việc mua BHYT theo hình thức mới rơi vào cảnh “dở khóc, dở cười”. Bởi cán bộ LĐ-TB&XH phường không biết làm cách nào để chứng minh người thân của các hộ này đi nước ngoài hay làm ăn xa. Thậm chí có những trường hợp, hộ gia đình có người thân phạm tội đang thụ án trong các trại tạm giam, những người trong gia đình muốn mua bảo hiểm cũng đành chịu, cán bộ phường cũng lắc đầu “để xem xét đã”. Hay có những trường hợp, vợ chồng đã ly dị, không còn ở chung một nhà, mọi liên lạc giữa hai bên đã cắt đứt, nhưng vẫn còn chung hộ khẩu, dẫn đến tình trạng người vợ hay chồng không thể tìm được tiếng nói chung để mua BHYT, nên tất cả các thành viên trong gia đình đều không mua được bảo hiểm.
Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Xuân Hưng, Phó Giám đốc BHXH TP Uông Bí, cho biết: Việc BHXH Việt Nam ban hành Hướng dẫn số 777 (ngày 13-3-2015) đã đơn giản hoá phần nào thủ tục khi người dân đến mua BHYT theo hộ gia đình. Tuy nhiên, vẫn còn những bất cập, khi hộ gia đình đến mua BHYT phải điền vào các tờ mẫu quy định, phải có chữ ký xác nhận của trưởng khu hay trưởng thôn, bản. Từ đây nảy sinh bất cập, bởi trưởng khu bận khá nhiều việc, có khi vắng mặt địa phương nhiều ngày, nên việc xin chữ ký, xác nhận của trưởng khu phải để lại…
Chị Lê Thị Đặt, cán bộ LĐ-TB&XH phường Hà Lầm (TP Hạ Long), cho biết, ngay sau khi Luật BHYT mới có hiệu lực, phường đã tổ chức tuyên truyền bằng nhiều hình thức về mục đích, ý nghĩa của việc tham gia mua BHYT đến các tổ dân, khu phố. Tuy nhiên, trong quá trình bán BHYT theo hộ gia đình vẫn còn gặp bất cập, một số trường hợp người dân đến mua phản ánh về việc kê khai theo mẫu còn rườm rà, mất thời gian.
Chính sách BHYT bắt buộc cũng đang gây nhiều bất cập cho những người có hộ khẩu trên địa bàn tỉnh, ảnh hưởng đến quyền lợi của những người nghèo, cận nghèo và người nhập cư. Những đối tượng này chiếm tỷ lệ không nhỏ đang làm những công việc như mua bán phế liệu, bán vé số dạo, đánh giầy..., là những đối tượng thuộc nhóm được ngân sách nhà nước đóng và hỗ trợ đóng BHYT. Nhưng thẻ BHYT của họ lại được phát hành ở quê là nơi đăng ký hộ khẩu, trong khi họ đang làm ăn, sinh sống ở địa phương khác. (Theo BHYT mới quy định, việc khám bệnh ngoại trú trái tuyến không được hưởng BHYT và phải trả 100% tiền khám và thuốc men nếu khám và điều trị tại đây).
Việc mua BHYT theo hộ gia đình phù hợp với quyền lợi của người dân. Tuy nhiên, các cơ quan chức năng cần xem xét, đánh giá thực tế để tạo điều kiện cho người dân mua được bảo hiểm, giảm các thủ tục hành chính phiền hà, không đáng có.
Phạm Hoạch
