Trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, khi thẩm quyền được phân cấp mạnh hơn cho cơ sở, yêu cầu về năng lực, trách nhiệm và cách thức thực thi công vụ của cán bộ càng rõ nét. Thực tiễn Quảng Ninh cho thấy, để xây dựng bộ máy mạnh, hiệu lực, hiệu quả, bên cạnh cơ cấu hợp lý và quy trình rõ ràng, cần hình thành văn hóa lãnh đạo, văn hóa công vụ, trong đó mỗi cán bộ phải làm đúng chức trách, dám chịu trách nhiệm và hướng mọi hoạt động vào kết quả phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Việc Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 07-CT/TW ngày 13/7/2026 về “Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới” cho thấy yêu cầu này ngày càng rõ. Chỉ thị không chỉ đặt vấn đề học tập, mà nhấn mạnh thực hành, gắn việc học và làm theo Bác với chất lượng, hiệu quả thực thi nhiệm vụ; yêu cầu xây dựng các chuẩn mực văn hóa trong lãnh đạo, quản lý; đề cao phương pháp làm việc dân chủ, khoa học, hiệu quả, sâu sát thực tiễn, gần dân, sát dân, vì dân. Đặc biệt, trách nhiệm nêu gương của cán bộ, nhất là người đứng đầu, phải được cụ thể hóa thành các tiêu chí đánh giá về bản lĩnh chính trị, tư duy đổi mới, năng lực tổ chức thực hiện, đạo đức công vụ, kỷ luật thực thi và tinh thần phục vụ nhân dân.
Điều này đặt ra một cách nhìn thực chất hơn về văn hóa trong bộ máy. Cùng một chủ trương, một thẩm quyền và một quy trình, nhưng kết quả thực hiện có thể rất khác nhau. Sự khác biệt nằm ở tinh thần trách nhiệm, năng lực tổ chức công việc, thái độ phục vụ và khả năng xử lý vấn đề của đội ngũ cán bộ. Người đứng đầu quyết đoán, dám chịu trách nhiệm sẽ thúc đẩy công việc; cán bộ sâu sát thực tiễn sẽ nhận diện đúng vấn đề; một cơ quan coi trọng dân chủ sẽ tạo điều kiện để phản biện, điều chỉnh quyết định trước khi tổ chức thực hiện. Ngược lại, nếu thiếu trách nhiệm, bộ máy dễ phát sinh tình trạng né tránh, đùn đẩy, chờ xin ý kiến hoặc chỉ chú trọng hoàn thành quy trình mà chưa quan tâm đầy đủ đến kết quả cuối cùng. Đây cũng là những hạn chế mà Chỉ thị 07-CT/TW thẳng thắn chỉ ra khi đề cập tình trạng học tập và làm theo Bác ở một số nơi còn hình thức, chưa tạo chuyển biến từ nhận thức sang hành động; một bộ phận cán bộ, nhất là người đứng đầu, còn né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, thiếu bản lĩnh đổi mới, không dám làm, không dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Với Quảng Ninh, yêu cầu này càng có ý nghĩa trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và bước vào không gian phát triển mới. Sau một năm thực hiện mô hình mới, hoạt động tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính trên địa bàn cơ bản ổn định, thông suốt; trên 90% hồ sơ được xử lý trên môi trường điện tử, tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng và trước hạn đạt trên 98%. Mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp đối với việc giải quyết thủ tục hành chính có nhiều thời điểm đạt trên 99,7%.
Những kết quả đó, cho thấy văn hóa công vụ không phải vấn đề mang tính hình thức mà có thể nhìn thấy qua chất lượng công việc hằng ngày. Khi cán bộ chủ động hướng dẫn người dân, xử lý hồ sơ đúng hạn, phối hợp giữa các bộ phận để tháo gỡ một vướng mắc hoặc trực tiếp xuống cơ sở giải quyết vấn đề, văn hóa phục vụ được thể hiện bằng hành động cụ thể.
Các chỉ số năm 2025 cũng cho thấy sự liên hệ giữa chất lượng thực thi và hiệu quả của bộ máy, đó là Quảng Ninh đạt 93,16/100 điểm Chỉ số cải cách hành chính (PAR INDEX), đứng thứ 2/34 tỉnh, thành phố; Chỉ số hài lòng của người dân đối với sự phục vụ hành chính (SIPAS) đạt 88,33%, đứng thứ 2/34. Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) đạt 67,55 điểm, tiếp tục nằm trong nhóm 5 địa phương có chất lượng điều hành kinh tế “Tốt” và là năm thứ 13 liên tiếp nằm trong nhóm dẫn đầu.
Đáng chú ý, Quảng Ninh đang chuyển cách tiếp cận trong công tác cán bộ từ quản lý theo tiêu chuẩn, bằng cấp sang chú trọng hơn đến vị trí việc làm, năng lực thực tiễn và kết quả thực hiện nhiệm vụ. Nghị quyết số 09-NQ/TU ngày 28/5/2026 của Ban Thường vụ Thành ủy Quảng Ninh về nâng cao chất lượng cán bộ cơ sở giai đoạn 2026-2030 đặt yêu cầu xây dựng đội ngũ có bản lĩnh chính trị, phẩm chất, năng lực, uy tín và trách nhiệm; đồng thời gắn đánh giá cán bộ với kết quả công việc và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp.
Cách làm này đang được cụ thể hóa bằng những việc khá rõ. Trong quý II/2026, Quảng Ninh đã điều động, luân chuyển và tăng cường nhiều cán bộ lãnh đạo, quản lý có kinh nghiệm từ cấp tỉnh về cơ sở; trong đó 27 người được điều động, luân chuyển làm Phó Chủ tịch UBND xã, phường, đặc khu. Nghị quyết 09-NQ/TU cũng đặt mục tiêu bình quân mỗi năm luân chuyển, điều động khoảng 20% cán bộ giữa thành phố và cấp xã hoặc giữa các xã, phường, đặc khu; phấn đấu trên 10% cán bộ trẻ dưới 42 tuổi đủ tiêu chuẩn, điều kiện giới thiệu tham gia cấp ủy nhiệm kỳ 2030-2035.
Cùng với bố trí cán bộ phù hợp yêu cầu nhiệm vụ, Quảng Ninh chú trọng đào tạo, bồi dưỡng theo hướng sát vị trí việc làm và những vấn đề đặt ra từ thực tiễn cơ sở. Giai đoạn 2026-2030, thành phố đặt mục tiêu hằng năm 100% cán bộ cơ sở được bồi dưỡng, cập nhật kiến thức, kỹ năng; kết quả sau đào tạo được đánh giá thông qua kiểm tra, sát hạch, sản phẩm công việc và khả năng vận dụng vào thực tiễn. Mới đây nhất, từ ngày 7-14, hơn một trăm chủ tịch, phó chủ tịch HĐND và UBND cấp xã tham gia 2 lớp bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng lãnh đạo, quản lý tại Trường Chính trị Vũ Văn Hiếu. Chương trình gồm 8 chuyên đề, tập trung vào những yêu cầu mới đối với cán bộ cấp xã như tư duy, tầm nhìn lãnh đạo, quản lý; quản trị hiện đại, phương thức sản xuất số; hoạch định và thực thi chính sách công trong điều kiện phân cấp, phân quyền; quản trị địa phương gắn với đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; quy hoạch, quản lý và phân bổ nguồn lực, cùng các nội dung trực tiếp phục vụ hoạt động của HĐND, UBND cấp xã. Hai ngày nghiên cứu thực tế tại một số địa phương cũng được tổ chức để học viên trao đổi kinh nghiệm, đối chiếu với thực tiễn và vận dụng kiến thức vào công tác lãnh đạo, quản lý tại cơ sở.
Như vậy, xây dựng bộ máy mạnh không thể chỉ dừng ở việc sắp xếp lại tổ chức hay hoàn thiện quy trình. Khi quyền hạn được phân cấp mạnh hơn cho cơ sở, năng lực của cán bộ và văn hóa thực thi càng có ý nghĩa quyết định. Một cán bộ có năng lực nhưng thiếu trách nhiệm sẽ khó tạo ra hiệu quả; một quy trình tốt nhưng thực hiện máy móc cũng khó mang lại sự hài lòng; ngược lại, khi người thực thi có bản lĩnh, kỷ luật, tinh thần phục vụ và biết chịu trách nhiệm, cùng một cơ chế có thể tạo ra kết quả khác biệt. Đó cũng là điểm quan trọng trong yêu cầu thực hành theo Bác được đặt ra tại Chỉ thị 07-CT/TW, nói đi đôi với làm, làm việc khoa học, sâu sát thực tiễn, có kết quả và sản phẩm cụ thể; không né tránh, đùn đẩy trách nhiệm; gần dân, trọng dân, hiểu dân, học dân, dựa vào dân, vì dân.
Trong không gian phát triển mới, Quảng Ninh đang đặt ra những mục tiêu cao hơn về quản trị, tăng trưởng và chất lượng phục vụ. Điều đó đòi hỏi bộ máy không chỉ vận hành đúng mà phải vận hành hiệu quả; cán bộ không chỉ “đủ chuẩn” mà phải làm được việc, giải quyết được việc và chịu trách nhiệm về kết quả công việc. Văn hóa lãnh đạo, văn hóa công vụ vì thế cần được xây dựng từ những việc rất cụ thể, người đứng đầu dám quyết, dám chịu trách nhiệm; cán bộ làm việc đúng quy trình nhưng không máy móc; cơ quan công quyền công khai, minh bạch, phối hợp và lắng nghe; mọi nhiệm vụ đều hướng đến kết quả cuối cùng là phục vụ người dân, doanh nghiệp và thúc đẩy phát triển.
Khi những chuẩn mực ấy trở thành cách làm thường xuyên, văn hóa sẽ không còn là một khái niệm đứng bên ngoài bộ máy. Nó trở thành một phần của năng lực lãnh đạo, năng lực quản trị và năng lực tổ chức thực hiện. Đây chính là nền tảng để xây dựng một bộ máy kỷ cương, trách nhiệm, chuyên nghiệp, hiệu quả và thực sự vì dân trong giai đoạn phát triển mới.
