Năm 2009, Đề án “Kiểm soát dân số vùng biển, đảo và ven biển” (gọi tắt là Đề án 52) chính thức được triển khai trên địa bàn huyện Vân Đồn với mục tiêu kiểm soát quy mô dân số vùng biển và ven biển, duy trì mức sinh thay thế, tiến tới ổn định quy mô và nâng cao chất lượng dân số. Từ khi triển khai đến nay, Đề án kiểm soát dân số vùng biển và ven biển ngày càng khẳng định hiệu quả, góp phần tạo nên những “công dân biển có sức khoẻ biển, trí tuệ biển”.
Theo ông Nguyễn Văn Dũng, Giám đốc Trung tâm DS-KHHGĐ huyện, Đề án 52, giai đoạn 2009-2020 được triển khai tại địa phương trong điều kiện hết sức khó khăn. Hầu hết các xã, thị trấn có tỷ lệ lớn người dân sinh sống bằng nghề đi biển nên thường xa nhà, chủ yếu trên thuyền đi đánh bắt hải sản, trình độ dân trí thấp. Có những gia đình cả cha mẹ, con cái đi biển hàng tuần, ít có điều kiện ở đất liền. Do đó, hầu như họ không được tiếp cận các thông tin truyền thông về chính sách kinh tế - xã hội, DS-KHHGĐ; tiếp cận với các dịch vụ chăm sóc sức khoẻ sinh sản - KHHGĐ. Cùng với đó, quan niệm có con trai để “nối dõi tông đường” và có thêm nhân lực để phụ giúp gia đình trong nghề đi biển đã ăn sâu vào trong nếp nghĩ của người dân khu vực vùng biển, ven biển. Trong khi đó, hệ thống giao thông không thuận tiện, nhất là những lúc trời dông bão thì việc quản lý, nắm bắt biến động dân số càng khó khăn. Hệ thống trang thiết bị truyền thông không có hoặc quá cũ. Các xã đảo khi đó chưa có điện lưới nên việc báo cáo, truyền tải thông tin không kịp thời... Những lý do trên khiến công tác tuyên truyền, vận động thực hiện đúng chính sách DS-KHHGĐ ở đây trở nên khó khăn, phức tạp hơn.
Chính vì vậy, ngay từ khi bắt tay triển khai thực hiện Đề án tại 12 xã, thị trấn, công tác truyền thông, tư vấn và cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khoẻ bà mẹ, trẻ em - KHHGĐ được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng, then chốt. Trung tâm DS-KHHGĐ huyện phối hợp với Đài Truyền thanh - Truyền hình huyện xây dựng các chuyên mục phát thanh trên hệ thống loa truyền thanh của huyện về tình hình DS-KHHGĐ trên địa bàn, các văn bản của Đảng và Nhà nước liên quan đến công tác dân số. Trung tâm chú trọng tổ chức các hội nghị gặp mặt, chia sẻ kinh nghiệm của những người làm dân số, kinh nghiệm xây dựng gia đình văn hoá của phụ nữ sinh con một bề là gái không sinh con thứ ba; tổ chức các cuộc tư vấn nhóm, nói chuyện chuyên đề cho các nhóm đối tượng về làm mẹ an toàn, chăm sóc sức khoẻ sinh sản vị thành niên, sàng lọc trước sinh và sơ sinh... Đồng thời, đẩy mạnh các hoạt động tư vấn, theo dõi và quản lý các đối tượng trong độ tuổi sinh đẻ. Hàng năm, tổ chức các đợt khám sức khoẻ tăng cường truyền thông, lồng ghép cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khoẻ bà mẹ, trẻ em - KHHGĐ tới 12 xã, thị trấn...
Không chỉ dừng lại ở đó, Trung tâm DS-KHHGĐ huyện còn phối hợp với Trung tâm Y tế huyện thành lập các đội lưu động đến địa bàn các xã vùng biển thực hiện công tác truyền thông, tư vấn và cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khoẻ bà mẹ, trẻ em - KHHGĐ. Các đội lưu động cùng với trạm y tế xã khám, điều trị miễn phí các bệnh phụ khoa thông thường; cung cấp các biện pháp tránh thai; tư vấn, khám thai và cấp viên sắt cho phụ nữ mang thai... Chị Hoàng Thị Hải Yến, cán bộ dân số xã Đông Xá cho biết: “Trước đây, các chị em phụ nữ trong xã không quan tâm mấy đến vấn đề sức khoẻ sinh sản. Tuy nhiên, những năm gần đây, được cán bộ dân số xã cũng như cộng tác viên dân số thôn tuyên truyền, vận động nhiều, các chị cũng nghe ra. Giờ cứ có đội lưu động đến khám, tư vấn và điều trị miễn phí, chị em trong thôn lại tranh thủ nghỉ ở nhà vài ngày để kiểm tra sức khoẻ. Điều này góp phần thực hiện thắng lợi các chỉ tiêu về DS-KHHGĐ hàng năm của xã”.
Sau 5 năm triển khai, Đề án 52 đã tạo điều kiện thuận lợi cho phụ nữ được tiếp cận với các dịch vụ chăm sóc sức khoẻ sinh sản - KHHGĐ, góp phần ổn định quy mô và nâng cao chất lượng dân số vùng biển, ven biển. Công tác DS-KHHGĐ trên địa bàn các xã vùng biển của huyện Vân Đồn cũng có nhiều kết quả khả quan. Trong 5 năm, toàn huyện đã có khoảng 7.200 lượt bà mẹ được khám thai, 5.000 trẻ em được chăm sóc sức khoẻ tại 12/12 xã, thị trấn. Tỷ lệ sinh và tỷ lệ sinh con thứ ba trở lên giảm đáng kể so với những năm trước; tỷ lệ các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ tại các vùng biển, đảo và ven biển áp dụng các biện pháp tránh thai đạt 72%; tỷ lệ người làm việc và người dân sinh sống trên đảo, ven biển được tiếp cận với các dịch vụ chăm sóc sức khoẻ đạt 80%; tỷ lệ trẻ em bị dị dạng, dị tật và thiểu năng trí tuệ do rối loạn chuyển hoá và do di truyền giảm bình quân hàng năm khoảng 5%.
Hoàng Anh
