Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã khẳng định: "Sự lãnh đạo của Đảng là nhân tố hàng đầu quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam; xây dựng, chỉnh đốn Đảng luôn là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, có ý nghĩa sống còn đối với Đảng ta, chế độ ta". Quán triệt tinh thần đó và bám sát Cương lĩnh xây dựng đất nước, trong đó đã xác định nhiệm vụ phát triển kinh tế là trung tâm, xây dựng đảng là then chốt; các nghị quyết, kết luận của Trung ương, nhất là triển khai Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XII, tỉnh Quảng Ninh đã xuất phát từ thực tế để đổi mới tư duy, nhận thức, sáng tạo và triển khai nhiều giải pháp hiệu quả trong xây dựng Đảng, xây dựng hệ thống chính trị, đổi mới mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế...
Thực hiện các Nghị quyết, kết luận của Trung ương về công tác xây dựng Đảng, hệ thống chính trị, tỉnh Quảng Ninh đã nghiêm túc nhìn nhận, đánh giá và tiến hành rà soát trong toàn hệ thống chính trị về thực trạng tổ chức bộ máy, biên chế; đã phát hiện thấy nhiều yếu kém bất cập cần phải mạnh dạn đổi mới. Chính vì thế tỉnh quyết tâm xây dựng Đề án “Đổi mới phương thức, nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng; thực hiện tinh giản bộ máy, biên chế” (Đề án 25), ban hành Nghị quyết 19, triển khai thực hiện trong toàn hệ thống chính trị.
Chuyển biến rõ nét về năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng
Để nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị, các cấp ủy của Quảng Ninh đã có nhiều đổi mới tư duy, nhận thức; nhận diện, đánh giá đúng thực tiễn; lựa chọn những vấn đề trọng tâm, trọng điểm và tập trung thực hiện. Trong đó, tập trung đổi mới nội dung, phương thức, nâng cao năng lực lãnh đạo của các tổ chức cơ sở đảng; thực hiện tinh giản biên chế. Năm 2013, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã chỉ đạo các cấp ủy từ tỉnh tới cơ sở, các cơ quan, ban, ngành xây dựng Đề án, cấp trên trực tiếp phê duyệt cho cấp dưới. Ngày 03/3/2015, Tỉnh ủy đã ban hành Nghị quyết 19-NQ/TU “về đổi mới phương thức, nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng; thực hiện tinh giản bộ máy, biên chế”. Nghị quyết được xây dựng công phu, thận trọng, là một đột phá trong công tác xây dựng Đảng và xây dựng hệ thống chính trị, là sự sáng tạo, đổi mới có hiệu quả thiết thực của tỉnh Quảng Ninh. Quá trình thực hiện, Nghị quyết đã được cán bộ, đảng viên và nhân dân đồng tình ủng hộ.
Đồng chí Đỗ Thị Hoàng, nguyên Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Quảng Ninh, khẳng định: Qua hơn 3 năm thực hiện, Nghị quyết đã góp phần quan trọng vào việc tăng cường sự lãnh đạo toàn diện của Đảng với hệ thống chính trị, tạo chuyển biến tích cực, rõ nét về phương thức, năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của các cấp ủy, tổ chức đảng, đảng viên. Đồng thời, đổi mới và hoàn thiện hệ thống chính trị; sắp xếp tổ chức bộ máy đảm bảo đồng bộ, tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; khắc phục tình trạng cồng kềnh, trùng chéo, nhiều tầng nấc trung gian. Các cấp ủy của tỉnh đã có sự đổi mới rõ nét trong việc ban hành nghị quyết: Chỉ ban hành nghị quyết, chỉ thị khi thật cần thiết, không ban hành nhiều nghị quyết, chỉ thị trong năm, nhiệm kỳ; lựa chọn nhiệm vụ chính trị trọng tâm, trọng điểm của địa phương, đơn vị. Ngay sau khi nghị quyết được ban hành thì các văn bản hướng dẫn, kế hoạch cụ thể triển khai nghị quyết cũng được ban hành gắn cơ chế kiểm tra, giám sát ngay từ khi bắt đầu thực hiện.
Cùng với đó, công tác tổ chức, cán bộ, công tác xây dựng tổ chức đảng và phát triển đảng viên cũng được nâng cao. Một số đảng bộ địa phương đã quy định cụ thể tiêu chuẩn chức danh, tiêu chí đánh giá làm căn cứ tuyển dụng, sử dụng, đánh giá cán bộ, công chức, viên chức và đảng viên; ban hành quy chế luân chuyển, điều động, đánh giá cán bộ, quản lý tổ chức và cán bộ. Nhiều địa phương đã thực hiện tốt chủ trương bố trí cán bộ cấp xã không là người địa phương với 2 chức danh bí thư cấp ủy và chủ tịch UBND. Nổi bật trong bố trí cán bộ chủ chốt cấp xã không là người địa phương như: Móng Cái: Bí thư cấp ủy 17/17, chủ tịch 16/17 xã, phường; Bình Liêu 7/7 xã bí thư cấp ủy xã không là người địa phương; Cẩm Phả 11/16 bí thư; 6/16 chủ tịch không là người địa phương... Từ đó, đã hạn chế sự cục bộ địa phương, dòng họ, né tránh, nể nang trong thực hiện nhiệm vụ. Các cấp ủy cũng mạnh dạn lựa chọn cán bộ trẻ được đào tạo cơ bản ở các cơ quan chuyên môn về công tác tại cơ sở, để đào tạo rèn luyện, tích lũy kinh nghiệm thực tiễn, tạo nguồn cán bộ. Nổi bật là TP Móng Cái đã đưa 21 cán bộ trẻ về cơ sở, TP Hạ Long đưa 21 cán bộ đi cơ sở... Về việc nhất thể hoá các chức danh, Quảng Ninh đã thực hiện mô hình Bí thư Huyện uỷ đồng thời là Chủ tịch HĐND tại 7/14 huyện, thị xã, thành phố (bằng 50% số đơn vị cấp huyện), 76/186 xã (tương đương 40,3%).
Song song với đó, Quảng Ninh đã mở rộng dân chủ trong Đảng, nhất là dân chủ trực tiếp. Tỉnh đã mạnh dạn triển khai thực hiện chủ trương thí điểm trực tiếp bầu ban thường vụ, bí thư, phó bí thư cấp ủy tại đại hội đảng bộ cơ sở; bầu bí thư tại đại hội cấp huyện, thành phố trực thuộc tỉnh. Kết quả bước đầu đạt kết quả tốt, được sự đồng tình, ủng hộ của đại biểu dự đại hội; sự đồng thuận của dư luận, quần chúng nhân dân. Tại Đại hội Đảng các cấp nhiệm kỳ 2015-2020, có 18/20 đảng bộ trực thuộc tỉnh (trừ đảng bộ Quân sự, Công an, Biên phòng); 79% đảng bộ cơ sở trong toàn tỉnh đã thực hiện chủ trương thí điểm bầu trực tiếp Ban thường vụ, bí thư, phó bí thư tại đại hội, hầu hết các đồng chí bí thư cấp ủy đều trúng cử với số phiếu cao.
Thực tế cho thấy, những đổi mới tư duy của Quảng Ninh trong ban hành chủ trương, nghị quyết đã đảm bảo vai trò lãnh đạo toàn diện của cấp ủy, sự điều hành chặt chẽ, hiệu lực, hiệu quả của các cấp chính quyền, đồng thời mở rộng dân chủ, phát huy vai trò của các cơ quan dân cử và các tổ chức chính trị - xã hội. Qua đó, tạo sự đồng thuận trong tham gia các nhiệm vụ chính trị địa phương. Chính vì thế, kết quả điều tra dư luận xã hội của Quảng Ninh cuối năm 2017 cho thấy niềm tin của nhân dân đối với Đảng ngày được nâng lên từ 73,3% năm 2016 lên 79% năm 2017.
Đột phá trong sắp xếp, tinh giản bộ máy, biên chế
Không chỉ đi đầu trong việc nâng cao năng lực, sức chiến đấu; đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, Nghị quyết 19-NQ/TU và Đề án 25 của Quảng Ninh cũng tạo sự đột phá trong tinh giản bộ máy, biên chế. Tháng 12/2013, Đề án 25 được Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh thông qua, đã có nhiều ý kiến băn khoăn về tính khả thi của đề án bởi nhiều nội dung đã “đụng chạm” đến những vấn đề khó mà chưa địa phương nào triển khai; một số cán bộ bị ảnh hưởng về quyền lợi cá nhân… Nhưng với quyết tâm đổi mới mạnh mẽ, tinh thần vừa làm, vừa rút kinh nghiệm, Quảng Ninh đã thành công trong việc đi đầu đề xuất, triển khai thực hiện các mô hình tinh giản bộ máy, biên chế.
GS-TS Nguyễn Đăng Thành, nguyên Giám đốc Học viện Hành chính Quốc gia, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ cũng đã nhận xét: Đề án 25 của tỉnh Quảng Ninh là một sáng kiến chính trị hành chính có tính đột phá. Mặc dù chỉ đề cập đến phạm vi của một địa phương, nhưng nó lại đi trúng vấn đề xuyên suốt của hệ thống chính trị, là tổ chức bộ máy lãnh đạo, bộ máy hành chính thế nào để hoạt động thực sự nâng cao hiệu lực, hiệu quả. Không chỉ GS-TS Nguyễn Đăng Thành mà nhiều chuyên gia đầu ngành trong cả nước đều cho rằng có khó khăn trong thực hiện nhưng không ai phủ nhận rằng Đề án 25 là một sáng kiến táo bạo, khẳng định khát khao đổi mới của Quảng Ninh. Trong Đề án 25, Quảng Ninh đã đề xuất mô hình, giải pháp khắc phục được những hạn chế, yếu kém đang tồn tại của một số tổ chức cấp tỉnh, huyện trong hệ thống chính trị hiện nay; góp phần giảm đầu mối, giảm biên chế thông qua thử nghiệm mô hình tổ chức bộ máy hành chính hiện đại, tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả. Điều này đã góp phần nâng cao được hiệu quả công việc, tăng thu nhập cho người lao động, loại bỏ ra khỏi bộ máy hành chính những cán bộ, công chức không có năng lực, trình độ và góp phần ngăn chặn, đẩy lùi nạn tham nhũng, tạo động lực mới cho phát triển kinh tế trong điều kiện hội nhập quốc tế.
Tỉnh đã rà soát, sắp xếp, tổ chức lại các cơ quan, đơn vị theo hướng tinh gọn, hiệu quả theo phương châm “một đơn vị thực hiện nhiều chức năng, một người làm nhiều nhiệm vụ”; những chức năng nhiệm vụ nào có thể tích hợp cùng thực hiện thì đổi mới tổ chức”; những chức năng, nhiệm vụ mà nhân dân có thể và làm tốt thì cơ quan nhà nước xây dựng cơ chế thu hút, công bố công khai, tạo môi trường để nhân dân, doanh nghiệp thực hiện”... Từ đó, tỉnh đã cơ cấu lại các đơn vị sự nghiệp y tế, giáo dục phù hợp với đặc điểm tình hình thực tiễn và yêu cầu của nhân dân. Đồng thời, thực hiện hợp nhất một số cơ quan tham mưu giúp việc của cấp ủy với cơ quan chuyên môn thuộc UBND cùng cấp có chức năng, nhiệm vụ tương đồng theo nguyên tắc thống nhất lãnh đạo, chỉ đạo; bổ sung thẩm quyền, tối ưu chính sách, chuẩn hóa ngạch bậc, kết hợp bầu cử và bổ nhiệm. Cùng với đó, tỉnh cũng thành lập cơ quan tham mưu giúp việc chung của Khối MTTQ và các đoàn thể chính trị - xã hội ở cấp huyện và cấp tỉnh, hoạt động trên nguyên tắc phối hợp và thống nhất về hành động, phân công về đối tượng, tôn trọng các quy định hiện hành của Hiến pháp, pháp luật.
Đến nay, Quảng Ninh sắp xếp, kiện toàn, tinh giản tổ chức bộ máy theo hướng giảm những tổ chức, đơn vị có sự trùng lặp về chức năng, nhiệm vụ, ít hiệu quả hoặc chưa phù hợp về mô hình quản lý, cơ cấu tổ chức; bảo đảm phù hợp với thực tiễn, nhiệm vụ của từng cơ quan, đơn vị; đồng thời, thành lập mới, chuyển đổi mô hình quản lý đối với những cơ quan, đơn vị cần thiết cho sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, địa phương. Cụ thể đã giảm được 4 đơn vị sự nghiệp thuộc tỉnh; giảm hơn 100 phòng, đơn vị, đầu mối trực thuộc các sở, ban, ngành, đoàn thể tỉnh và các địa phương. Tỉnh cũng thành lập cơ quan tham mưu giúp việc chung Khối MTTQ và các đoàn thể chính trị - xã hội cấp tỉnh và 14/14 địa phương cấp huyện; quyết định phê duyệt Đề án và hợp nhất Ban Tổ chức với Phòng Nội vụ 12/14 địa phương và Cơ quan Uỷ ban Kiểm tra với Thanh tra cấp huyện 13/14 địa phương.
Cùng với đó, Quảng Ninh cũng thực hiện quản lý thống nhất biên chế của hệ thống chính trị trên cơ sở thực hiện nghiêm nguyên tắc: Đảng thống nhất lãnh đạo xây dựng và quản lý tổ chức, bộ máy, biên chế; vai trò quản lý và điều hành của chính quyền; thẩm định, giám sát của HĐND... phấn đấu bảo đảm lộ trình đến năm 2021 tinh giản 10% biên chế theo Nghị quyết số 39-NQ/TW của Bộ Chính trị. Công tác quản lý, sử dụng, tuyển công chức, viên chức, hợp đồng lao động được quản lý chặt chẽ; đến năm 2018 đã giảm 489 công chức, 1.314 người làm việc so với năm 2015; thực hiện tinh giản biên chế đối với 889 trường hợp theo Nghị định 108/2014/NĐ-CP.
Bài 2: Đảng mạnh bắt đầu từ chi bộ mạnh
Hoài Anh - Thùy Linh - Nguyễn Dung
