Ngay sau khi Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam được ban hành, Quảng Ninh đã khẩn trương cụ thể hóa bằng chương trình, kế hoạch và những nhiệm vụ phù hợp với thực tiễn.
Vân Đồn là mảnh đất giàu truyền thống văn hóa. Toàn đặc khu có 48 di tích lịch sử - văn hóa - danh thắng và nhiều lễ hội truyền thống đặc sắc được duy trì, như: Lễ hội truyền thống Vân Đồn (chèo bơi Quan Lạn), Lễ hội Đền Cặp Tiên, Lễ cầu an, Lễ giỗ Vua Lý Anh Tông, Lễ tế thần Đình Quan Lạn, Lễ tế Đình - Miếu Ngọc Vừng, Lễ hội Cầu ngư… Người Sán Dìu có Lễ hội Đại Phan đặc trưng văn hóa tộc người.
Triển khai thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW, Vân Đồn đã ban hành Chương trình hành động số 16-CTr/ĐU ngày 6/3/2026 và Kế hoạch số 1522/KH-UBND ngày 19/3/2026, theo đó cụ thể hóa Nghị quyết bằng 14 chỉ tiêu cốt lõi; trong đó, văn hóa được gắn với xây dựng con người, bảo tồn di sản, phát triển du lịch, chăm lo đời sống tinh thần và đẩy mạnh chuyển đổi số.
Đặc biệt, giá trị văn hóa bản địa nơi đây được gắn ngày càng chặt với sinh kế của người dân; tiêu biểu như Lễ hội Đại Phan năm 2026 của đồng bào Sán Dìu, thu hút khoảng 22.000 lượt khách, Lễ hội Cầu ngư có hơn 5.000 người tham gia. Làng văn hóa dân tộc Sán Dìu 6 tháng đầu năm 2026 đón gần 24.000 lượt khách, đồng thời trở thành địa chỉ giáo dục truyền thống cho học sinh. Cùng với gìn giữ nghi lễ, tiếng nói, trang phục và nghệ thuật dân gian, địa phương đang khuyến khích cộng đồng phát triển sản phẩm trải nghiệm, dịch vụ và du lịch gắn với bản sắc.
Bà Lương Thị Vân Anh, Phó Giám đốc Trung tâm Cung ứng dịch vụ Vân Đồn, cho biết: “Chú trọng phát huy các giá trị văn hóa trên địa bàn gắn với du lịch, do đó chúng tôi không làm du lịch kiểu trưng bày, mà hướng tới trải nghiệm thực. Du khách đến để tham gia, để hiểu đời sống văn hóa nơi đây”.
Nghị quyết số 80-NQ/TW đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy của Đảng về vị trí, vai trò của văn hóa, khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực và nguồn lực nội sinh quan trọng đối với sự phát triển đất nước. Nghị quyết yêu cầu phát triển văn hóa phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội; lấy con người làm trung tâm, chủ thể và mục tiêu của phát triển; đồng thời chú trọng bảo tồn di sản, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, phát triển công nghiệp văn hóa, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Đây cũng là những định hướng có sự tương đồng sâu sắc với con đường mà Quảng Ninh kiên trì thực hiện trong nhiều năm qua.
Bởi vậy, việc triển khai Nghị quyết tại Quảng Ninh đã được kế thừa từ một quá trình chuẩn bị tương đối bài bản. Tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 11-NQ/TU ngày 9/3/2018 về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Quảng Ninh đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững; tiếp đó là Nghị quyết số 17-NQ/TU ngày 30/10/2023 về xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Quảng Ninh trở thành nguồn lực nội sinh, động lực cho phát triển nhanh, bền vững. Từ thực tiễn ấy, sáu giá trị đặc trưng của tỉnh gồm: “Thiên nhiên tươi đẹp - Văn hóa đặc sắc - Xã hội văn minh - Hành chính minh bạch - Kinh tế phát triển - Nhân dân hạnh phúc” và 8 phẩm chất của con người Quảng Ninh là: “Bản lĩnh - Tự cường - Kỷ cương - Đoàn kết - Nghĩa tình - Hào sảng - Sáng tạo - Văn minh” ngày càng được lan tỏa sâu rộng.
Điểm nổi bật trong triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW là sự chủ động, kịp thời từ khâu lãnh đạo, chỉ đạo. Ngày 13/2/2026, Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Chương trình hành động số 12-CTr/TU; ngày 10/3/2026, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 103/KH-UBND, xác định rõ mục tiêu, nhiệm vụ, trách nhiệm và tiến độ thực hiện. Việc nhanh chóng chuyển những định hướng lớn của Trung ương thành công việc cụ thể cho từng cấp, ngành và địa phương đã tạo nên sự thống nhất trong nhận thức và hành động.
Từ cấp tỉnh, tinh thần ấy đang lan tỏa đến từng địa bàn dân cư; trong đó, xây dựng đời sống văn hóa từ gia đình và khu dân cư tiếp tục là nền móng quan trọng. Năm 2025, toàn tỉnh có 97% khu dân cư đạt danh hiệu “Thôn, khu phố văn hóa”, 95% hộ gia đình đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa”.
Một hướng triển khai có hiệu quả là đưa văn hóa đến gần thế hệ trẻ. Các trường học từng bước lồng ghép lịch sử, văn hóa địa phương và giáo dục di sản vào chương trình; tổ chức cho học sinh tham quan di tích, danh lam thắng cảnh, làng văn hóa dân tộc. Cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc tỉnh Quảng Ninh năm 2026 với chủ đề “Quảng Ninh với văn hóa đọc trong kỷ nguyên số” thu hút 2.643 học sinh của đặc khu tham gia; 100% trường học tổ chức hoạt động hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam. Qua đó, văn hóa không chỉ được truyền đạt bằng bài giảng, mà trở thành trải nghiệm sống động, góp phần bồi dưỡng lòng yêu quê hương và ý thức gìn giữ di sản.
Quảng Ninh hiện sở hữu một kho tàng văn hóa đặc biệt phong phú với hàng trăm di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh. Các lễ hội của đồng bào Dao, Tày, Sán Chỉ, Sán Dìu cùng nhiều lễ hội truyền thống được bảo tồn, phục dựng và tổ chức ngày càng bài bản. Việc đưa văn hóa trở thành nguồn lực kinh tế cũng được tỉnh đẩy mạnh, thể hiện qua cách tổ chức những chuỗi sự kiện có quy mô, sức lan tỏa và khả năng nhận diện thương hiệu. Carnaval Hạ Long, Tuần Văn hóa, thể thao và du lịch Quảng Ninh chào hè, các concert, chương trình nghệ thuật, phố đi bộ, chợ đêm, không gian ẩm thực và sản phẩm du lịch trải nghiệm… đã góp phần làm mới hình ảnh điểm đến.
Cùng với bảo tồn và sáng tạo, tỉnh còn thúc đẩy số hóa di sản, xây dựng cơ sở dữ liệu và tăng khả năng tiếp cận thông tin văn hóa trên môi trường mạng.
Với tư duy đi trước, nền tảng di sản đặc sắc và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, Quảng Ninh đang đưa tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW thành những chuyển động cụ thể trong cộng đồng dân cư, trường học, di tích, điểm đến. Khi văn hóa hiện diện trong cách ứng xử, trong môi trường sống, trong sản phẩm du lịch và trong khát vọng sáng tạo của mỗi người dân, văn hóa sẽ trở thành sức mạnh mềm, nguồn lực nội sinh và sợi dây gắn kết cộng đồng, góp phần đưa Quảng Ninh phát triển nhanh, bền vững, giàu bản sắc.
