Bảo vệ môi trường trong khai thác than: Vẫn còn nhiều vi phạm

Trong những năm gần đây hoạt động khai thác than trên địa bàn tỉnh đã thải ra một lượng nước thải mỏ từ 25 đến 30 triệu m3 và khoảng 200 triệu m3 đất đá/năm đã làm cho cảnh quan môi trường bị biến đổi lớn.

Nhằm khắc phục những tồn tại về ô nhiễm do sản xuất than gây ra Tập đoàn Công nghiệp Than-Khoáng sản Việt Nam (TKV) đã coi công tác bảo vệ một trường là một mục tiêu quan trọng trong sản xuất, kinh doanh. Hàng loạt các giải pháp bảo vệ môi trường đã được các doanh nghiệp thành viên nghiêm túc thực hiện như cải tiến công nghệ, áp dụng những công nghệ mới ít gây ô nhiễm; đầu tư xây dựng các tuyến đường vận tải than riêng, quy hoạch hợp lý các bãi thải mỏ, mương nước thải từ các moong khai thác; thành lập và sử dụng hiệu quả quỹ bảo vệ môi trường ở các khu vực khai thác và gần đây đã thành lập công ty chuyên về xây dựng các công trình bảo vệ môi trường mỏ. Cụ thể như: cải tạo môi trường, cảnh quan bãi thải Nam Đèo Nai, Nam Lộ Phong, Núi Béo sông Mông Dương, nhà máy tuyển than Nam Cầu Trắng; chấm dứt vận chuyển và chuyển tải than trên vịnh Hạ Long từ tháng 11-2007, trên quốc lộ 18A đoạn từ Đông Triều tới Mông Dương và tỉnh lộ 337 từ 1-1-2008. Các công nghệ thân thiện với môi trường cũng được TKV chủ động đề xuất và triển khai tích cực trong những năm qua như: sử dụng cột chống thuỷ lực trong các lò chợ khai thác nhằm giảm lượng gỗ làm cột chống và tiến tới chấm dứt hoàn toàn dùng vì chống gỗ; sử dụng thuốc nổ ANFO thay thế thuốc nổ TNT để loại trừ những tác nhân gây độc có trong thuốc nổ TNT; sử dụng các phụ kiện và phương pháp nổ tiên tiến để hạn chế chấn động do nổ mìn; sử dụng máy cày xới làm tơi đất đá và dùng thiết bị lọc ép bùn than trong nhà máy tuyển than để cải thiện chế độ xử lý bùn nước, tận thu than bùn. Nước thải mỏ đã được quan tâm xử lý đạt tiêu chuẩn môi trường và tái sử dụng tối đa cho nhu cầu của mỏ, ngoài sử dụng cho nhu cầu công nghệ nguồn nước này còn được sử dụng cho việc giặt quần áo, tưới rửa đường chống bụi và tiến tới xử lý đạt tiêu chuẩn dùng cho sinh hoạt. Ngoài ra các đơn vị thành viên của TKV đã thực hiện hàng trăm dự án cải tạo môi trường khác như xây dựng các đập chắn đất đá thải, hệ thống kênh mương thoát nước, các công trình xử lý nước thải, hệ thống phun sương dập bụi nhằm giảm thiểu đến mức thấp nhất các tác động do hoạt động khai thác than gây ra. Các hoạt động trồng cây gây rừng, phủ xanh đất trống, bãi thải đã được các đơn vị thành viên của TKV thực hiện thường xuyên và trở thành phong trào rộng rãi. Mặc dù TKV đã có nhiều nỗ lực trong việc quản lý môi trường được các cơ quan chức năng ghi nhận nhưng tình trạng vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường trong khai thác than khoáng sản vẫn còn rất phổ biến như thiếu báo cáo đánh giá tác động môi trường, thiết kế hoàn thổ và phục hồi môi trường; không thực hiện đầy đủ thủ tục thuê đất hoặc nội dung đánh giá tác động môi trường đã được phê duyệt; lấn chiếm đất làm khai trường, bãi thải; xả nước thải vượt tiêu chuẩn cho phép và chưa có biện pháp thu gom và xử lý triệt để chất thải nguy hại. Qua đó năm 2008 nhiều đơn vị trực thuộc tập đoàn lại bị đưa vào danh sách các cơ sở gây ô nhiễm cần xử lý là Công ty cổ phần Than Mông Dương, Công ty Than Thống Nhất, Công ty Than Nam Mẫu, Xí nghiệp Luyện kim màu I, II, Xí nghiệp Thiếc Đại Từ, Nhà máy Kẽm điện phân Thái Nguyên (nước thải có một số thông số vượt tiêu chuẩn cho phép); mỏ Than Núi Hồng, mỏ Than Khánh Hoà, Nhà máy Xi măng La Hiên (phát sinh bụi trong khai thác vận chuyển than và nung clinke) hoặc bị xử phạt vi phạm về các hành vi xả nước thải vượt tiêu chuẩn cho phép như các công ty than: Quang Hanh, Nam Mẫu, Mạo Khê, Đồng Vông, Công ty 35 (Tổng Công ty Đông Bắc)...

Hướng tới mục tiêu sản xuất phải hài hòa với môi trường TKV đang tiếp tục tập trung đầu tư vào hệ thống hạ tầng giao thông (đường chuyên dùng, đường liên mỏ, đường sắt, băng tải, hệ thống cảng biển, bến thuỷ); xử lý xong các bãi thải cao ở khu vực Hòn Gai; đẩy nhanh tiến độ lập dự án cải tạo môi trường khu vực Khe Sim-Lộ Trí-Mông Gioăng và trồng cây ở các phân tầng +50, +75 bãi thải Khe Rè (Cẩm Phả); xử lý nước thải ở các mỏ lộ thiên, hầm lò và nhà máy tuyển than; xây dựng đầm lầy nhân tạo xử lý nước thải mỏ bằng cây cỏ bản địa. Đồng thời xây dựng các chế tài xử phạt người đứng đầu nếu để đơn vị bị xử phạt hoặc liên tục bị nhận nhận xét yếu kém trong công tác bảo vệ  môi trường...