Với ngành Than, thăm dò địa chất được coi là bước đi mở đường cho các dự án khai thác và có ý nghĩa quyết định đối với bảo đảm nguồn tài nguyên phục vụ phát triển lâu dài. Trước yêu cầu nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh và phát triển bền vững, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) đang tiếp tục đẩy mạnh công tác thăm dò, ứng dụng khoa học công nghệ, chủ động xây dựng kế hoạch khai thác, chuẩn bị diện sản xuất, nâng cao hiệu quả đầu tư và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Nguồn tài nguyên than của Quảng Ninh có trữ lượng ước tính 8,8 tỷ tấn, trong đó khoảng 3,6 tỷ tấn nằm ở độ sâu dưới 300m. Trữ lượng than chiếm hơn 90% cả nước, chủ yếu là than antraxit có chất lượng cao. Tuy nhiên, hiện nay nhiều khu vực khai thác truyền thống đang dần xuống sâu, điều kiện địa chất ngày càng phức tạp, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chủ động tìm kiếm, đánh giá và xác định chính xác tiềm năng tài nguyên.
Giai đoạn 2020-2024, TKV đã lập, trình Bộ Nông nghiệp và Môi trường xin cấp phép 13 đề án thăm dò than, với tổng trữ lượng được phê duyệt hơn 350 triệu tấn. Cùng với đó, 16 đề án thăm dò nâng cấp trữ lượng các mỏ than đã được triển khai. Đối với khoáng sản ngoài than, TKV và các đơn vị đã lập, trình xin cấp phép 7 đề án thăm dò, gồm 4 mỏ bôxit và 3 mỏ đồng tại Lào Cai.
Dù vậy, công tác thăm dò vẫn đối mặt với không ít khó khăn, như: Bất cập trong cơ chế, chính sách, sự chồng lấn giữa quy hoạch khai thác khoáng sản và quy hoạch lâm nghiệp... Một số quy định chưa theo kịp thực tiễn sản xuất, ảnh hưởng đến khả năng bố trí nguồn lực và tiến độ triển khai các đề án. Sau khi Quy hoạch Lâm nghiệp quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt vào tháng 8/2024, những vướng mắc từng bước được tháo gỡ, song nhiều thủ tục vẫn cần thời gian thẩm định, hoàn thiện.
Trước yêu cầu bảo đảm nguồn tài nguyên cho phát triển dài hạn, TKV xác định công tác thăm dò là một trong những nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu trong chiến lược phát triển giai đoạn 2025-2030. Năm 2025, Tập đoàn tập trung hoàn thiện thủ tục, triển khai 6 đề án thăm dò than, đề án thăm dò khoáng sản ngoài than và 4 đề án nghiên cứu trữ lượng. Giai đoạn 2026-2030, TKV dự kiến triển khai 12 đề án thăm dò than, 6 đề án nâng cấp trữ lượng; riêng vùng Đông Bắc có kế hoạch khoan thăm dò trên 508.000m. Đối với khoáng sản ngoài than, dự kiến có thêm 17 đề án thăm dò được cấp phép thi công.
Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Công ty CP Địa chất mỏ -TKV là đơn vị có truyền thống gần 70 năm trong công tác khoan thăm dò địa chất phục vụ ngành Than - Khoáng sản Việt Nam. Hiện, Công ty đã tích lũy kinh nghiệm thi công tại nhiều khu vực có điều kiện địa chất phức tạp. Thực tiễn khoan thăm dò, Công ty luôn xác định nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ và phát huy sáng kiến cải tiến kỹ thuật là giải pháp trọng tâm để nâng cao năng lực thi công. Không chỉ dừng ở việc tiếp nhận công nghệ, đội ngũ cán bộ kỹ thuật và công nhân còn chủ động nghiên cứu, điều chỉnh thiết bị, quy trình theo điều kiện thực tế tại từng công trường, hướng đến mục tiêu nâng cao năng suất, giảm sự cố và cải thiện chất lượng công trình.
Anh Vũ Cao Cường, Trưởng phòng Kỹ thuật công nghệ, Công ty CP Địa chất mỏ - TKV, cho biết: Đặc thù của công tác khoan thăm dò là điều kiện địa chất luôn biến đổi, nhiều lỗ khoan có chiều sâu lớn, yêu cầu kỹ thuật cao; vì vậy, Công ty đặc biệt chú trọng nghiên cứu, lựa chọn giải pháp phù hợp với từng địa tầng, đồng thời đẩy mạnh sáng kiến cải tiến thiết bị, quy trình thi công. Mục tiêu là nâng cao chất lượng công trình, hạn chế tối đa sự cố, bảo đảm an toàn cho người lao động và đáp ứng tiến độ các đề án thăm dò.
Một trong những hướng nghiên cứu được Công ty quan tâm là nâng cao chất lượng dung dịch khoan, nhằm giữ ổn định thành lỗ khoan trong điều kiện địa tầng phức tạp. Công ty đã nghiên cứu đề tài cấp TKV về sử dụng hóa phẩm, polyme để điều chế dung dịch khoan chất lượng cao, phục vụ thi công tại những khu vực có sét trương nở, đất đá bở rời dễ sập lở hoặc nước nhiễm mặn làm phá vỡ cấu trúc dung dịch bentonite thông thường. Đề tài đã được TKV thông qua, mở ra hướng ứng dụng nhằm nâng cao hiệu quả thi công, hạn chế nguy cơ mất ổn định thành lỗ khoan.
Cùng với đó, Công ty triển khai nhiều nghiên cứu phục vụ hiện đại hóa hoạt động địa chất, như: Ứng dụng máy bay không người lái (UAV) đo đạc, thành lập bản đồ địa hình số 3D phục vụ khai thác và tính toán khối lượng tại các mỏ lộ thiên thuộc TKV; chuyển đổi đầu nối thiết bị đo địa vật lý từ hệ thống cũ của Nga sang sử dụng ống đo của Anh; nghiên cứu, chế tạo máy khoan phục vụ thi công trong lò… Các hướng nghiên cứu này vừa giải quyết yêu cầu trước mắt, vừa góp phần đa dạng hóa công nghệ, nâng cao khả năng thích ứng của đơn vị trước những nhiệm vụ ngày càng phức tạp.
Tại công trường, nhiều sáng kiến cải tiến kỹ thuật được áp dụng hiệu quả. Tiêu biểu như: Cải tiến đầu máy khoan XY-44 để thay thế đầu máy XZKD95-3 thường xuyên gặp sự cố phớt đóng mở chấu; sử dụng bộ bo địa chất công trình để bơm ép xi măng chân ống chống; cải tiến, ứng dụng máy tháo lắp cần nhằm nâng cao hiệu quả tháo, vặn ống chống khi thi công lỗ khoan. Qua đó, đã giúp giảm thời gian xử lý, hạn chế hỏng hóc và nâng cao hiệu quả sản xuất.
Từ năm 2020 đến nay, Công ty đã thi công hơn 20 lỗ khoan có chiều sâu kết thúc trên 1.000m. Đáng chú ý, năm 2022, đơn vị hoàn thành lỗ khoan MK1227 thuộc Đề án thăm dò mỏ than Mạo Khê, với chiều sâu 1.320m, là lỗ khoan có chiều sâu kết thúc lớn nhất từng được thi công tại bể than Quảng Ninh. Cùng với đó, Công ty cũng đã làm chủ công nghệ KTD tháo nước trong hầm lò và công nghệ khoan chống ống qua bãi thải có chiều dày trên 300m. Đây là những bước tiến quan trọng, tạo cơ sở để đơn vị đảm nhận các công trình có yêu cầu kỹ thuật đặc thù, phục vụ công tác đánh giá điều kiện địa chất, thủy văn và chuẩn bị tài nguyên cho hoạt động khai thác.
Trong bối cảnh ngành Than - Khoáng sản tiếp tục đẩy mạnh thăm dò, mở rộng diện tài nguyên và khai thác xuống sâu, vai trò của những đơn vị có năng lực thi công chuyên sâu như Công ty CP Địa chất mỏ - TKV ngày càng quan trọng. Xác định đi trước một bước trong thăm dò để chủ động tạo dựng nền tảng tài nguyên cho tương lai, Công ty định hướng tiếp tục lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực làm nền tảng; tăng cường cơ giới hóa, hiện đại hóa thiết bị; hoàn thiện quy trình quản lý an toàn, kiểm soát chất lượng.
Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong khảo sát, đo đạc và xử lý dữ liệu địa chất. Qua đó, đẩy nhanh tiến độ thăm dò, đánh giá và nâng cấp trữ lượng than tại các dự án mỏ xuống sâu, góp phần bảo đảm nguồn tài nguyên phục vụ sản xuất, nâng cao hiệu quả hoạt động và hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững của TKV.
