Ở Quảng Ninh hiện nay, những câu lạc bộ, đội, nhóm văn nghệ được tự thành lập đã góp phần làm phong phú đời sống văn hoá tinh thần của nhân dân. Tuy nhiên, để quản lý, định hướng và phát huy hiệu quả của các tổ chức này thì vẫn là vấn đề nan giải.
Đến nay, chưa có thống kê về số lượng các CLB, nhóm văn nghệ trên địa bàn tỉnh. Chỉ biết rằng, các tổ chức này đang tồn tại với nhiều hình thức rất đa dạng. Có CLB chịu sự quản lý của cơ quan, tổ chức nhà nước như: CLB thơ Lê Thánh Tông thuộc Uỷ ban MTTQ tỉnh, CLB thơ Truyền Đăng thuộc Trung tâm Văn hoá tỉnh, CLB thơ Cựu chiến binh thuộc Hội CCB TP Hạ Long. Hội VNDG Quảng Ninh cũng đã thành lập và hỗ trợ hoạt động 8 CLB VNDG, Chi hội VNDG Hạ Long đã thành lập và quản lý 3 CLB VNDG. Một số CLB chịu sự quản lý của các trường học như ở các trường: THPT Chuyên Hạ Long, THPT Hòn Gai, THPT Cẩm Phả, THPT Tiên Yên... Có CLB chịu sự quản lý của doanh nghiệp như các CLB thơ ở Công ty CP Than Hà Tu, Công ty CP Than Hà Lầm; các CLB biểu diễn nghệ thuật thuộc Tập đoàn Tuần Châu.
Tuy nhiên, phần lớn các tổ chức văn nghệ không có cơ quan chủ quản. Như ở TP Móng Cái, đang duy trì hoạt động của 15 đội văn hoá, văn nghệ cấp xã, phường. Còn TX Đông Triều cũng có hàng chục CLB (hoặc đội) hát chèo ở một số xã, phường. Thậm chí, ở các thôn đều có các CLB văn nghệ, có thôn, khu có tới 3 đội văn nghệ quần chúng, trong đó có đội hát chèo. Trên địa bàn TX Quảng Yên, hiện có khoảng 30 đội, nhóm, CLB văn nghệ, tiêu biểu như nhóm thơ Tam hữu, CLB thơ Hương quê, CLB Làng Cẩm... Ở TP Hạ Long, có nhóm Hoạ sĩ Hòn Gai, CLB thơ phường Hà Tu, CLB guitar Quảng Ninh, CLB Hát Soọng Cô phường Hà Phong... Ở TP Cẩm Phả, từng có nhóm hoạ sĩ Vùng Vịnh, CLB thơ Bái Tử Long và hơn 170 CLB văn nghệ ở các khu dân cư. Ở TP Uông Bí, có nhóm thơ Chiều thứ Bảy, CLB dân ca Phong Lan, CLB thơ phường Thanh Sơn, CLB thơ Yên Tử...
Ở một số huyện miền đông, có nhiều CLB hát dân ca. Riêng huyện Bình Liêu hiện có 10 CLB; đó là CLB văn nghệ thị trấn Bình Liêu, CLB văn nghệ xã Lục Hồn, CLB văn nghệ xã Hoành Mô, CLB hát Then xã Vô Ngại, CLB văn nghệ Trường cấp 2, 3 Hoành Mô, CLB văn nghệ Trường THPT Bình Liêu, CLB hát then thôn Chang Nà (xã Tình Húc), CLB văn nghệ thôn Khe Mó (xã Húc Động), CLB thôn Lục Ngù (xã Húc Động) và CLB hát soóng cọ Trường THCS Húc Động. Trong khi đó, tại huyện Tiên Yên có 3 CLB hát Then - đàn tính ở các xã Hà Lâu, Phong Dụ, Điền Xá; 2 CLB hát soóng cọ tại các xã Đại Dực, Đại Thành và 1 CLB văn nghệ dân gian, 1 CLB hát đối dân tộc Dao tại xã Đông Ngũ.
Khó mà kể hết những CLB không chịu sự quản lý của cơ quan nào trên địa bàn tỉnh. Các CLB không nằm trong sự quản lý của các Hội VHNT. Ông Phạm Ngọc Thành, Chủ tịch Hội VHNT Quảng Ninh cho biết: “Chúng tôi không quản lý các CLB. Còn ai trực tiếp quản lý thì chúng tôi không rõ. Ngay cả CLB thơ Lê Thánh Tông chúng tôi cũng không quản lý. Đến mỗi mùa giải thơ Lê Thánh Tông, Uỷ ban MTTQ tỉnh có công văn sang đề nghị chúng tôi tham gia ban tổ chức thì chúng tôi tham gia”.
Trên địa bàn tỉnh cũng tồn tại những trung tâm văn hoá, VHNT không phải là tổ chức của Nhà nước. Trung tâm Sáng tác và Phát triển VHNT do ông Hoàng Tuấn Dương làm Giám đốc và Trung tâm Văn hoá Sinh viên do bà Nguyễn Thị Hoàng Hoà làm Giám đốc nay đã dừng hoạt động. Trên cơ sở vật chất vốn có của Trung tâm Văn hoá Sinh viên, bà Hoà mở Trung tâm VHNT Hoà Bình để tổ chức các hoạt động văn hoá, văn nghệ. Ông Lê Minh Quang, Trưởng Phòng VH-TT TP Uông Bí, cho biết, lần đầu tiên ông được nghe cái tên Trung tâm VHNT Hoà Bình. Ông Hoàng Tháp, Phó Chủ tịch Hội VHNT Uông Bí cũng cho biết, Trung tâm này cũng không phải là tổ chức của Hội.
Bên cạnh đó, có những CLB thơ ở một số địa phương trong tỉnh do ông Bành Thông, Chủ tịch CLB thơ Việt Nam, về mở ra gọi là các “chi nhánh” của CLB thơ Việt Nam. Ông Bành Thông cấp bừa phứa cái gọi là “Kỷ niệm chương Vì sự nghiệp thơ Việt Nam” (mà một CLB không đủ thẩm quyền). Người được cấp phải nộp một số tiền nhất định. Dù đã bỏ tiền “mua” nhưng vẫn có sự tranh giành nhau giữa một số tác giả thơ ở Quảng Yên về cái được gọi là kỷ niệm chương này.
Vì không có tổ chức quản lý, không có đầu tư kinh phí nên họ phải tự lo bằng nguồn xã hội hoá, từ các nhà hảo tâm yêu thích văn nghệ và tự đóng góp như kiểu xã viên hợp tác xã. Các CLB biểu diễn chủ yếu là tự hát cho nhau nghe, không mấy khi có nơi đặt hàng. Các CLB sáng tác chủ yếu tự góp tác phẩm và góp tiền để in chung những nội san kiểu lưu hành nội bộ hoặc đưa lên facebook, blog mà rất ít hội viên của các CLB có tác phẩm in trên các báo, tạp chí chính thống.
Công bằng mà nói, mô hình CLB văn nghệ đã góp phần thúc đẩy phong trào văn hoá văn nghệ phát triển, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, nơi biên giới, hải đảo, nơi ít có phương tiện giải trí. Nhưng để các CLB hoạt động có hiệu quả, đúng định hướng, thời gian tới, cần có sự quan tâm, hỗ trợ của các hội văn nghệ, phòng VH-TT cũng như chính quyền cơ sở. Từ đó, tạo ra sự liên đới chặt chẽ giữa hội văn nghệ, phòng VH-TT và các CLB.
Huỳnh Đăng
