Thời gian qua, Du lịch cộng đồng được đánh giá là những mô hình phát triển du lịch có nhiều đóng góp cho xóa đói giảm nghèo và phát triển bền vững, đem lại lợi ích chung cho cộng đồng. Để phát triển loại hình du lịch này, Quảng Ninh đã xây dựng đề án và sắp tới sẽ đưa ra HĐND tỉnh họp bàn, thông qua các chính sách hỗ trợ người dân cũng như các đơn vị, địa phương phát triển du lịch cộng đồng.
Tiềm năng chưa được phát huy
Quảng Ninh có nhiều tiềm năng về tài nguyên du lịch, có điều kiện tự nhiên và văn hóa để phát triển du lịch cộng đồng tại các một số địa phương như: Đông Triều, Quảng Yên, Tiên Yên, Bình Liêu, Ba Chẽ, Hải Hà, Đầm Hà... Tuy nhiên, hiện nay tại Quảng Ninh mới chỉ có một số mô hình du lịch sinh thái, cộng đồng như: Làng quê Yên Đức ở Đông Triều, Hợp tác xã dịch vụ du lịch chèo đò đưa khách tham quan vịnh Hạ Long, Ban du lịch sinh thái cộng đồng đảo Quan Lạn. Một số địa phương như: Bình Liêu, Ba Chẽ... cũng đang hướng tới phát triển mô hình du lịch cộng đồng. Các mô hình du lịch cộng đồng ở các địa phương đã nhận được sự quan tâm của chính quyền, người dân các địa phương và sự phối hợp tích cực từ du khách.
Trong đó, mô hình HTX Vạn chài Hạ Long, do Công ty CP Du thuyền Đông Dương triển khai từ năm 2005 là mô hình du lịch cộng đồng sớm nhất ở Quảng Ninh. Tham gia vào mô hình, người dân làng chài xây dựng các sản phẩm dịch vụ trải nghiệm trên Vịnh, như tham quan làng chài bằng thuyền nan, trải nghiệm cuộc sống của người dân bản xứ. Mô hình đã tạo ra một sản phẩm mới hấp dẫn, độc đáo, đồng thời cũng tạo ý thức tích cực cho người dân trong công tác bảo vệ môi trường sinh thái, tạo công ăn việc, chia sẻ lợi ích từ du lịch với người dân. Từ năm 2019 trở về trước, hàng tháng làng chài Vung Viêng đón tới 10 ngàn lượt khách vào tham quan trải nghiệm. Hay như mô hình Du lịch làng quê Yên Đức (Đông Triều) cũng được đông đảo khách du lịch đánh giá cao. Ra đời từ năm 2010, đến nay nơi đã trở thành một điểm du lịch trải nghiệm cộng đồng nổi tiếng, đón tới 4 nghìn lượt khách hàng tháng, với các dịch vụ trải nghiệm hoạt động nông nghiệp, xem người nông dân múa rối nước, hát quan họ, tham quan các gia đình, nghỉ tại làng và thưởng thức các món ăn dân dã... Ngoài ra, tại các địa phương như Quảng Yên, Tiên Yên, Bình Liêu, Ba Chẽ, Hải Hà, Đầm Hà, người dân, doanh nghiệp đã bắt tay triển khai một số mô hình du lịch cộng đồng và bước đầu đã thu hút được lượng khách nhất định.
Tuy nhiên, du lịch cộng đồng của Quảng Ninh vẫn còn manh mún, chưa bền vững, chưa được đầu tư, định hướng phát triển tương xứng với tiềm năng. Thực tế vẫn tồn tại những điểm yếu cần khắc phục cho sự phát triển chung của du lịch cộng đồng như: Hệ thống đường giao thông của một số huyện, thị xã vẫn chưa hoàn thiện hoặc đã xuống cấp dẫn tới việc khó tiếp cận với điểm du lịch; chưa có hệ thống biển chỉ dẫn tới các điểm thăm quan, du lịch, chưa có công cụ nhận diện thương hiệu hoặc sản phẩm. Mặt khác, điều kiện kinh tế - xã hội ở một số vùng sâu xa của Quảng Ninh còn khó khăn, đời sống vật chất và tinh thần của người dân chưa cao.
Cùng với đó, nhận thức của người dân trong việc gìn giữ, bảo vệ các giá trị cảnh quan và tài nguyên tự nhiên, bảo tồn, phát huy các giá trị bản sắc vãn hóa truyền thống... để phát triển du lịch và cải thiện sinh kế, nâng cao mức sống còn nhiều hạn chế. Cơ sở vật chất phục vụ du lịch như: lưu trú, các công trình dịch vụ của một số địa phương nhìn chung còn hạn chế về chất lượng dịch vụ và tính chuyên nghiệp nên chưa đáp ứng được nhu cầu đa dạng của khách du lịch. Dịch vụ lưu trú tại nhà dân (homestay) chưa phát triển, loại hình làng nghề cũng chưa được chú trọng. Đặc biệt, nguồn nhân lực của các địa phương vùng sâu vẫn còn thiếu và yếu. Kỹ năng, kiến thức làm du lịch và người dân địa phương tại các vùng miền núi, hải đảo, nông thôn tại Quảng Ninh chưa được đào tạo, hướng dẫn kỹ càng. Công tác thông tin, xúc tiến điểm đến mới chỉ ở giai đoạn bắt đầu, chưa được quan tâm thúc đẩy.
Hy vọng cho sự bứt phá của du lịch cộng đồng
Để phát triển được du lịch cộng đồng thì ngoài các tài nguyên du lịch, các giá trị vãn hóa bản địa, cần phải có các yếu tố thiết yếu về hạ tầng như giao thông đi lại thuận lợi, cơ sở vật chất phục vụ du lịch, thông tin, dịch vụ cho khách, an toàn sức khỏe trong khu vực du lịch cộng đồng, nguồn nhân lực... Mặt khác, cần phải cỏ công tác hoạch định, xác định các khu vực có tiềm năng để phát triển du lịch cộng đồng, trên cơ sở đó có cảc chính sách hỗ trợ để đảm bảo việc xây dựng các mô hình cộng đồng có tính bản sắc, hiệu quả và khả thi.
Chính vì thế, UBND tỉnh Quảng Ninh đã xây dựng Đề án phát triển du lịch cộng đồng. Theo đó, trên địa bản tỉnh có 38 điểm du lịch có tiềm năng được các địa phương đề xuất phát triển du lịch cộng đồng. Trong giai đoạn đầu (2020-2025), tỉnh lựa chọn 9 điểm du lịch có ưu thế theo tiêu chí cao, có các điều kiện để phát triển du lịch cộng đồng như: có cơ sở hạ tầng, có sản phẩm du lịch, được các doanh nghiệp du lịch và du khách biết đến và dã bước đầu khai thác, phục vụ khách, nay cần có sự hồ trợ để phát triển đột phá tạo hình mẫu cho việc mở rộng mô hình sau này. Đề án đề xuất các chính sách hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng trên địa bàn tỉnh thuộc thẩm quyền của HĐND tỉnh.
Trên cơ sở các nội dung đề xuất của Đề án, kết hợp tham khảo chính sách của một số địa phương trên cả nước như: Quảng Nam, Thừa Thiên Huế, Bến Tre, Hà Giang.., UBDN tỉnh đã chi đạo Sở Du lịch và các sở, ngành, địa phương liên quan xây dựng dự thảo Nghị quyết của HĐND tỉnh về hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh đến năm 2025; tổ chức Hội thảo, lấy ý kiến các sở, ngành, địa phương, doanh nghiệp, tổ chức có liên quan và đăng tải trên cổng thông tin điện tử để các tổ chức, người dân tham gia ý kiến. Đến nay đã đảm bảo đúng theo đúng trình tự thủ tục của Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015, đồng thời, xây dựng tờ trình, dự thảo Nghị quyết để trình HĐND tỉnh tại kỳ họp thứ 18 (kỳ họp thường lệ giữa năm) dự kiến được tổ chức vào ngày 8,9/7 tới đây.
Cụ thể, Nghị quyết này quy định về chính sách hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng tỉnh Quảng Ninh đối với một số khu vực phát triển du lịch cộng đồng trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2020 – 2025 với 4 nhóm chính sách: Hỗ trợ quy hoạch, đầu tư hạ tầng tại các điểm phát triển du lịch cộng đồng; hỗ trợ xây dựng và phát triển sản phẩm du lịch; hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng, phát triển nguồn nhân lực du lịch; hỗ trợ công tác xúc tiến, quảng bá du lịch.
Đối tượng được nhận hỗ trợ gồm: Các tổ chức, đơn vị được giao quản lý tại các điểm du lịch cộng đồng; hộ gia đình, cá nhân, tổ chức được UBND cấp huyện xác nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ du lịch cộng đồng; các cơ quan, đơn vị, cá nhân có liên quan đến tổ chức, thực hiện chính sách quy định tại Nghị quyết.
Với tổng kinh phí 76,5 tỷ đồng, nếu được HĐND tỉnh thông qua, Quảng Ninh sẽ thực hiện hỗ trợ trực tiếp vào các nội dung như: Hỗ trợ lập quy hoạch chi tiết cho dự án du lịch cộng đồng theo thực tế chi phí nhưng tối đa không quá 200 triệu đồng/1 điểm du lịch; hỗ trợ 70% kinh phí xây dựng đường nội bộ tại điểm du lịch, mức hỗ trợ xây dựng mới và nâng cấp sửa chữa theo thực tê không quá 3 tỷ đông/1 điểm du lịch; hỗ trợ đầu tư nhà vệ sinh công cộng đảm bảo tiêu chuẩn với mức hỗ trợ đầu tư mới theo chi phí thực tể không quá 400 triệu đồng, mức hỗ trợ đầu tư nâng cấp không quá 100 triệu đồng/1 điểm du lịch.
Đồng thời, hỗ trợ xây dựng và phát triển các sản phẩm du lịch: hỗ trợ 60% chi phí cho việc tái dựng/sửa chữa nếp nhà truyền thống, khu vực nhà xưởng, kho lưu trữ sản phẩm đối với hộ gia đình trực tiếp tham gia hoạt động tái hiện làng nghề; mức hỗ trợ không quá 180 triệu đồng/ 1 hộ gia đình; hỗ trợ 50% chi phí nhưng không quá 70 triệu đồng/1 hộ gia đình để mua sắm hoặc nâng cấp các trang thiết bị đảp ứng nhu cầu lưu trú (homestay) tối thiểu của khách du lịch (gồm: khu vực vệ sinh đạt chuẩn, khu vực lưu trú, khu vực ăn uống); hỗ trợ xây dựng các chương trình phục dựng, tái hiện các bản sắc văn hóa đặc trưng của cộng đồng địa phương không quá 300 triệu/1 điểm du lịch.
Theo dự thảo, Nghị quyết cũng có chính sách hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng, phát triển nguồn nhân lực du lịch. Cụ thể là hỗ trợ tổ chức các khóa tập huấn chuyên môn nghỉệp vụ, ngoại ngữ; tập huấn các kỹ năng làm du lịch, phát triển du lịch dựa vào cộng đồng, mức hỗ trợ các khóa tập huấn không quá 200 triệu đồng/l điểm du lịch và hỗ trợ tổ chức các chuyến tham quan, học tập kinh nghiệm phát triển du lịch cộng đồng, mức hỗ ượ không quá 100 triệu đồng/1 điểm du lịch.
Đối với nội dung hỗ trợ công tác xúc tiến, quảng bá du lịch, Nghị quyết quy định hỗ trợ kinh phí về thiết kế, truyền thông bộ nhận diện thương hiệu (mức hỗ trợ không quá 150 triệu/1 điểm du lịch; hỗ trợ kinh phí xây dựng hệ thống biển báo, biển chỉ dẫn, bản đồ, tập gâp, website, fan page... để giới thiệu sản phẩm du lịch, hỗ trợ tối đa không quá 200 triệu/1 điểm du lịch; hỗ trợ tổ chức các chương trình khảo sát, xây dựng tour, tuyến, điểm du lịch cho các doanh nghiệp lữ hành, báo chí trong nước và quốc tế, mức hỗ trợ không quá 200 triệu đồng/1 điểm du lịch.
Những chính sách này được kỳ vọng sẽ tạo sức bật cho du lịch cộng đồng phát triển, góp phần vào việc thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội và tạo điều kiện xóa đói giảm nghèo cho người dân ở nhiều vùng còn khó khăn trong tỉnh.
Bảo Bình
