Công nghiệp phụ trợ Quảng Ninh cần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực

Mặc dù các sản phẩm ngành công nghiệp tỉnh ta đang có xu hướng phát triển mạnh với kim ngạch xuất khẩu lên tới nhiều triệu USD, song nguồn “đầu vào” vẫn phải phụ thuộc rất nhiều từ nhập khẩu, do vậy giá trị gia tăng thêm còn thấp. Điển hình như ngành dệt may của tỉnh có khoảng 70% tổng trị giá hàng xuất khẩu phụ thuộc vào nguyên, phụ liệu nhập khẩu. Trong đó, toàn bộ thuốc nhuộm đang sử dụng đều phải nhập khẩu, tỉ lệ hóa chất cơ bản nội địa hoá cung cấp cho ngành dệt chỉ chiếm trên dưới 15% nhưng hầu hết lại là sản phẩm có giá trị thấp. Ngành cơ khí sửa chữa, chế tạo máy mỏ và phương tiện vận tải thuỷ bộ của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam, mặc dù đạt doanh thu từ 1.200 - 1.500 tỷ đồng nhưng tỷ lệ nội địa hoá mới dừng lại ở mức 20% và cũng chỉ cung cấp sản phẩm phụ trợ ở một số sản phẩm đơn giản, giá trị thấp như: khung, gầm, bộ dây điện trong xe, ghế ngồi, một số chi tiết kim loại, nhựa, cao su… Còn lại 80% linh kiện và các thiết bị lắp ráp vẫn cơ bản do khách hàng nước ngoài cung cấp. Hay như ngành công nghiệp đóng tàu, từ năm 2005 đã đóng tàu 5,3 vạn tấn nhưng chủ yếu vẫn là lắp ráp. Hợp đồng đóng tàu mới dừng lại ở trình độ làm gia công theo thiết kế các loại, mẫu mã; vật tư, nguyên liệu, động cơ, cũng như giám sát, đăng kiểm... đều của nước ngoài. Như vậy, một trong những lý do quan trọng của việc giá trị gia tăng trong các sản phẩm công nghiệp tỉnh ta không cao và thiếu tính ổn định chính là sự yếu kém của các ngành công nghiệp phụ trợ.

Theo Sở Công thương, nguyên nhân của việc phát triển ngành công nghiệp chưa xứng tầm, đặc biệt là công nghiệp phụ trợ trước hết là do nguồn nhân lực thiếu sự tích lũy về trình độ công nghệ. Nguồn nhân lực giá rẻ sẽ không còn là một lợi thế cạnh tranh trong việc thu hút của các doanh nghiệp đối với các khu, cụm công nghiệp hay các doanh nghiệp hoạt động trong ngành công nghiệp hiện nay khi các thoả thuận về miễn giảm thuế nhập khẩu chính thực được thực hiện. Vấn đề lúc này cần phải quan tâm là làm thế nào để sản xuất được các mặt hàng vừa có chất lượng tốt, vừa có giá thành rẻ. Sản phẩm rẻ nhưng chất lượng kém hay sản phẩm tốt nhưng giá thành cao đều sẽ bị thị trường đào thải. Vì thế, điều cốt yếu hiện nay là cần phải đào tạo được nguồn nhân lực có khả năng quản lý, sản xuất ra những sản phẩm có sức cạnh tranh cao. Vấn đề lớn nhất về nguồn nhân lực ở tỉnh ta là thiếu khả năng ứng dụng và tính sáng tạo. Ông Trần Đăng Niên, Giám đốc Sở Công thương cho biết: “Nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp phụ trợ chưa đáp ứng được cả về số lượng và chất lượng chủ yếu là do suất đầu tư thấp, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo chưa hình thành liên kết bền vững hợp tác, hỗ trợ lẫn nhau. Ngược lại chất lượng đào tạo chưa được quan tâm đúng mức đã ảnh hưởng đến chất lượng của các nghiên cứu khoa học ứng dụng, chất lượng kỹ sư, công nghệ viên, kỹ thuật viên và công nhân nói chung”.

Có thể thấy, khi ngành công nghiệp phụ trợ phát triển tương xứng với tốc độ phát triển chung của các ngành công nghiệp sẽ tạo động lực cho các ngành công nghiệp của tỉnh tăng trưởng mạnh và tính bền vững sẽ cao hơn. Đặc biệt trong điều kiện lộ trình mở cửa hoàn toàn thị trường trong nước đang đến gần, nếu không xây dựng được ngành công nghiệp phụ trợ tương ứng, đủ sức cạnh tranh và có sức hấp dẫn các nhà đầu tư trong nước cũng như nước ngoài thì các nhà đầu tư sẽ có nguy cơ chuyển sang đầu tư các loại hình khác hơn là đầu tư vào sản xuất.

Để giải quyết bài toán nêu trên trước hết cần quan tâm tới các giải pháp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Tiến hành đào tạo nguồn nhân lực cả về công nghệ sản xuất và quản lý kinh doanh. Cần phát huy có hiệu quả việc áp dụng chế độ thẩm định viên đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ; cần thiết hỗ trợ và hướng dẫn cho doanh nghiệp để nâng cao khả năng kinh doanh cũng như khả năng về công nghệ. Hơn nữa, cần đào tạo đội ngũ công nhân, kỹ sư có đủ trình độ về kỹ thuật thực hành và thực tiễn. Có các chính sách hợp tác với các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài để thực hiện chế độ thực tập, hướng dẫn tại các cơ sở đào tạo.