Sau nhiều năm suy giảm, hoạt động cướp biển đang gia tăng trở lại tại khu vực từ Biển Đỏ đến Tây Ấn Độ Dương, trong bối cảnh các cuộc xung đột tại Yemen, khu vực Sừng châu Phi và Iran làm gia tăng bất ổn, đe dọa những tuyến hàng hải huyết mạch của thương mại toàn cầu.
Trên Vịnh Aden, gần eo biển Bab el-Mandeb, lực lượng đặc nhiệm Tây Ban Nha đang tăng cường huấn luyện các phương án đối phó với cướp biển. Lực lượng này được triển khai trên tàu hộ vệ ESPS Santa Maria, tàu chỉ huy của Chiến dịch Atalanta thuộc Liên minh châu Âu (EU) tại khu vực. Tàu được trang bị trực thăng, thiết bị bay không người lái và nhiều loại vũ khí phục vụ nhiệm vụ bảo vệ, ngăn chặn các vụ tấn công trên biển.
Theo Phó Đô đốc Ignacio Villanueva, Tư lệnh Chiến dịch Atalanta, tình trạng bất ổn trong khu vực kéo theo các hoạt động phi pháp, khiến một số nhóm người tìm đến tham gia các hoạt động phi pháp trên biển.
Chuẩn Đô đốc Bồ Đào Nha José Rodrigues Pedra, chỉ huy lực lượng Atalanta trên biển, cho biết kể từ khi lực lượng Houthi lần đầu tấn công tàu thuyền tại eo biển Bab el-Mandeb vào tháng 11/2023, khu vực đã ghi nhận 79 vụ cướp biển, trong đó khoảng 30 vụ xảy ra sau khi cuộc chiến Iran bùng phát hồi tháng 2/2026.
Các nhà phân tích cho rằng tình trạng kinh tế khó khăn, thiếu lương thực, bất ổn chính trị và xung đột nội bộ tại Somalia là những yếu tố thúc đẩy hoạt động cướp biển gia tăng trở lại. Liên hợp quốc ước tính khoảng 30% dân số Somalia phải đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng.
Theo thống kê của hãng tin AP, 6 tàu thương mại đã bị cướp biển chiếm giữ từ tháng 4 đến tháng 8/2026. Dù 5 tàu đã được giải phóng, tàu chở dầu MT Asana mang cờ Tanzania vẫn bị cướp biển bắt giữ tính đến ngày 16/10, với 22 thuyền viên trên tàu. Trong một chiến dịch giành lại quyền kiểm soát tàu Honour 25 hồi tháng 9, 5 thuyền viên đã thiệt mạng.
Một yếu tố khác khiến nguy cơ cướp biển gia tăng là giá nhiên liệu tăng mạnh do cuộc chiến Iran, có thể khiến hoạt động này trở thành lựa chọn kiếm sống đối với một bộ phận người dân. Ông Jakob Larsen, Giám đốc phụ trách an toàn và an ninh của Hiệp hội Chủ tàu quốc tế BIMCO, cảnh báo những điều kiện dẫn đến sự tái xuất của nạn cướp biển vẫn luôn tồn tại.
Trong khi đó, các chuyên gia nhận định hoạt động cướp biển có thể tiếp tục làm gián đoạn vận tải qua Bab el-Mandeb và eo biển Hormuz. Các hãng tàu đang phải thay đổi lộ trình, tăng cường biện pháp bảo vệ và chấp nhận chi phí bảo hiểm cao hơn.
Chiến dịch Atalanta của EU được đánh giá góp phần ngăn chặn các vụ tấn công, song hiệu quả khó đo lường do nhiều nhóm cướp biển thường rút lui khi phát hiện lực lượng tuần tra. Giới chuyên gia cảnh báo nếu bất ổn khu vực tiếp tục kéo dài, các tuyến hàng hải chiến lược sẽ phải đối mặt với sức ép an ninh ngày càng lớn.
