Thời điểm này, vịnh Hạ Long - một điểm đến du lịch mơ ước của du khách trong nước và quốc tế, đang tạm dừng đón khách tham quan nhằm tránh sự lây lan của dịch Covid-19. Còn thông thường trước đây, mỗi ngày có hàng chục nghìn du khách tới tham quan di sản này. Bên cạnh nguồn lợi thu về là những nỗi lo thường trực về nguy cơ xâm hại di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long…
Câu chuyện du lịch vùng di sản
| Vịnh Hạ Long - điểm đến du lịch mơ ước của du khách trong nước và quốc tế. |
Thực tế, phải khẳng định rằng, các di sản hấp dẫn du khách là điều đáng mừng. Nó chứng tỏ vẻ đẹp, giá trị đã trở thành thương hiệu, điểm đến của di sản với khách du lịch năm châu. Sức hút của di sản cũng đem lại sự phát triển mạnh mẽ cho kinh tế du lịch, tạo nguồn thu lớn cho địa phương, và tạo nguồn lực đầu tư trở lại cho công tác bảo tồn giá trị di sản.
Với vịnh Hạ Long cũng thế, di sản này ngày càng nổi tiếng trên toàn cầu, thu hút số lượng khách tham quan tăng dần qua các năm. Hiện nay, vịnh Hạ Long đón cả triệu lượt khách hàng năm. Cụ thể, năm 2016 là hơn 3,1 triệu khách, năm 2017 là hơn 3,9 triệu khách, năm 2018 và 2019 đều đạt trên 4 triệu khách. Đa số khách nước ngoài đến Quảng Ninh đều tham quan vịnh Hạ Long, ước đạt khoảng 2/3 tổng lượng khách.
| Chèo đò đưa khách du lịch tham quan là một trong nhiều loại hình du lịch đang hoạt động trên vịnh Hạ Long. |
Doanh thu từ du lịch vịnh Hạ Long đã trở thành nguồn thu trọng yếu, góp phần thúc đẩy sự phát triển của tỉnh, tạo ra nhiều việc làm và tăng thu nhập cho người dân, doanh nghiệp.
Tuy nhiên, đi kèm với sự phát triển đó thì tác động của du lịch tới di sản vịnh Hạ Long lại thể hiện ở một góc nhìn khác. Đó là hàng triệu du khách tham quan vịnh hàng năm, giẫm chân, hít thở trong các hang động tự nhiên có tuổi đời cả triệu năm nơi đây. Đó là hơn 500 tàu du lịch lưu trú, vận chuyển ngày, đêm đưa đón khách tham quan, chưa kể tới hàng nghìn tàu thuyền đánh bắt thủy sản, vận tải hàng hóa và các dịch vụ du lịch phong phú khác trên vịnh.
Kéo theo đó là số lượng mấy nghìn người làm việc, lưu trú tạm thời trên các phương tiện, điểm kinh doanh trên vịnh. Rồi sự mở rộng, cực kỳ sôi động trong các hoạt động du lịch ven bờ với hệ thống cả nghìn nhà hàng, khách sạn, khu vui chơi giải trí mọc lên bên bờ vịnh Hạ Long…
| Các hang động trên vịnh Hạ Long đón hàng triệu du khách tham quan hàng năm. |
Các hoạt động này ít, nhiều đều có các tác động tiêu cực đến di sản vịnh Hạ Long, như: Gia tăng chất thải (rác thải, nước thải) từ hoạt động du lịch và các dịch vụ phụ trợ; tạo sức ép lên môi trường sinh thái, cảnh quan và công tác quản lý, bảo tồn di sản.
Cùng với đó là nguy cơ cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên; gây quá tải tại một số điểm tham quan trên vịnh Hạ Long, giảm sự trải nghiệm và chất lượng tham quan của du khách; gây quá tải cho cơ sở hạ tầng và tạo ra mâu thuẫn giữa người dân địa phương và du khách; gây ra các vấn đề về mất an toàn trật tự xã hội...
Cần thiết có đánh giá về sức tải vịnh Hạ Long
| Vịnh Hạ Long hiện có hơn 500 tàu du lịch lưu trú, vận chuyển khách tham quan. |
Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển du lịch, trong những hội thảo về du lịch tại Quảng Ninh gần đây, khi chia sẻ với chúng tôi đều nhấn mạnh việc du lịch Quảng Ninh đang tập trung khai thác chủ yếu ở TP Hạ Long, và “dựa dẫm” nhiều vào di sản thiên nhiên thế giới.
Không chỉ bây giờ mà trước đây đã có nhiều nhà khoa học, chuyên gia khuyến cáo về điều này, chỉ ra những nguy cơ dẫn tới khai thác quá mức với vịnh Hạ Long...
Những lo lắng này không phải là không có cơ sở, nhưng trên thực tế thì những nghiên cứu, đánh giá một cách bài bản dưới góc độ khoa học lại chưa có.
Ông Phạm Đình Huỳnh, Phó Trưởng Ban thường trực Ban quản lý vịnh Hạ Long, phân tích: Lấy một ví dụ đơn giản, bình thường, ai cũng biết nước thải của tàu du lịch thải ra vịnh là ô nhiễm, nhưng cụ thể là nước thải của bao nhiêu tàu thì được, bao nhiêu thì sẽ vượt mức. Ở các vấn đề khác cũng thế, có thể chúng ta nghĩ là quá tải nhưng chưa biết có quá tải hay không, cần có những nghiên cứu, đánh giá một cách khoa học để biết được ngưỡng chịu tải của vịnh Hạ Long là bao nhiêu.
Ông chia sẻ thêm, từ trước đến giờ, chúng ta vẫn quản lý vịnh Hạ Long theo kiểu cảm tính, thấy có nguy cơ thì đưa ra nhiệm vụ để quản lý nguy cơ đấy. Nhưng không xác định được nguy cơ đấy đến từ đâu, nó tác động như thế nào và cường độ tác động ra sao...
Một trong những nguy cơ tác động đến di sản là sự gia tăng quá nhanh của khách du lịch. Vì vậy, Nghị quyết kỳ họp lần thứ 42 của Ủy ban Di sản thế giới UNESCO năm 2018 đã đề nghị các quốc gia thành viên xây dựng Kế hoạch quản lý khách du lịch để đánh giá ngưỡng khách du lịch phù hợp cho di sản và giải quyết những vấn đề quản lý du lịch chưa được kiểm soát.
Việc đánh giá sức tải cho các di sản và kỳ quan thế giới đã được nhiều quốc gia trên thế giới thực hiện, nhằm đạt được mục tiêu phát triển du lịch bền vững, như hang động Mogao (Trung Quốc), Nhà hát Opera Sydney (Úc)… Với vịnh Hạ Long, việc nghiên cứu, đánh giá sức tải du lịch khu di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long là một nhiệm vụ khoa học, do BQL vịnh Hạ Long chủ trì thực hiện từ nay đến năm 2021.
| Việc nghiên cứu, đánh giá được sức tải của các điểm tham quan trên vịnh Hạ Long có thể giúp bố trí lịch trình hợp lý hơn cho du khách. |
Phạm vi nghiên cứu của nhiệm vụ bao gồm toàn bộ vịnh Hạ Long, trong đó trọng tâm là khu vực di sản thế giới được UNESCO công nhận là 434km2, với 775 hòn đảo. Ngoài ra, đề tài cũng sẽ xem xét và cân nhắc những tác động từ các khu vực lân cận đến khu vực nghiên cứu.
Ông Phạm Đình Huỳnh cho biết, việc triển khai nghiên cứu, đánh giá sức tải du lịch khu di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long là hết sức cấp thiết, có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học giúp các nhà quản lý địa phương xây dựng quy hoạch, kế hoạch phát triển du lịch bền vững cho di sản.
Trong đó, có thể đánh giá được sức tải của các điểm tham quan trên vịnh Hạ Long, từ đó bố trí lịch trình tham quan hợp lý, giảm tải cho các khu vực bị quá tải...
Ngọc Mai
