Đổi mới tổ chức bộ máy, xây dựng hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả không chỉ là chủ trương lớn của Đảng, mà còn là mong mỏi chính đáng của nhân dân về một nền hành chính phục vụ, gần dân, vì dân. Trong tiến trình đổi mới chung của đất nước, Quảng Ninh đã sớm chọn cho mình cách đi chủ động, quyết liệt nhưng linh hoạt, khẳng định vai trò địa phương luôn tiên phong trong cuộc “cách mạng tinh gọn bộ máy”. Thực tiễn triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cho thấy bộ máy đang vận hành tinh gọn hơn, hiệu quả hơn, từng bước đưa chính quyền đến gần hơn với người dân và doanh nghiệp.
Tiên phong sắp xếp, mạnh dạn đổi mới
Trong tiến trình xây dựng và phát triển đất nước, yêu cầu đổi mới tổ chức bộ máy ngày càng trở nên rõ nét khi quy mô quản lý mở rộng, nhiệm vụ phát triển ngày càng đa chiều, đòi hỏi bộ máy phải linh hoạt, thông suốt và hiệu quả hơn. Trung ương đã ban hành nhiều nghị quyết quan trọng về sắp xếp tổ chức bộ máy, tinh giản biên chế, hoàn thiện thể chế, tạo cơ sở chính trị và pháp lý vững chắc cho quá trình đổi mới. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy sau nhiều năm triển khai, bộ máy ở không ít nơi vẫn còn cồng kềnh, nhiều tầng nấc trung gian, chức năng nhiệm vụ có chỗ chồng chéo, hiệu quả chưa tương xứng với yêu cầu phát triển.
Chính trong bối cảnh đó, bài viết “Tinh - Gọn - Mạnh - Hiệu năng - Hiệu lực - Hiệu quả” của Tổng Bí thư Tô Lâm đăng tải tháng 11/2024 đã mang ý nghĩa như một lời hiệu triệu mạnh mẽ. Tổng Bí thư nhấn mạnh, cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy không thể chậm trễ hơn, không chỉ là sắp xếp về số lượng mà quan trọng hơn là tạo ra sự thay đổi về chất trong hoạt động của cả hệ thống chính trị, đáp ứng yêu cầu đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới. Nhiều chuyên gia, đại biểu Quốc hội cũng cho rằng, tinh gọn bộ máy phải được nhìn nhận như một cuộc tái cấu trúc toàn diện, nhằm phân định rõ trách nhiệm, giảm trung gian, tăng tính chủ động và hiệu quả phục vụ.
Trên tinh thần đó, Quảng Ninh - một trong những địa phương luôn được đánh giá năng động, sáng tạo đã sớm triển khai quyết liệt các chủ trương của Trung ương bằng những cách làm cụ thể, phù hợp với điều kiện thực tiễn. Trên cơ sở rà soát chức năng, nhiệm vụ, tỉnh đã xây dựng và phê duyệt phương án hợp nhất các sở, ngành có chức năng tương đồng ở cấp tỉnh, quyết định giảm 6 sở so với trước. Đồng thời, các cơ quan tham mưu, giúp việc của Tỉnh ủy, các ban cán sự đảng, đảng đoàn, đơn vị sự nghiệp cũng được sắp xếp lại theo hướng tinh gọn, giảm đầu mối, khắc phục tình trạng chồng chéo, trùng lặp chức năng.
Đáng chú ý, Quảng Ninh đã chính thức công bố việc tổ chức lại bộ máy các sở, cơ quan tỉnh và triển khai vận hành ngay từ đầu năm 2025. Nhân sự được kiện toàn đồng bộ, bảo đảm các cơ quan sau sắp xếp hoạt động liên tục, không để gián đoạn nhiệm vụ. Song song với đó, tỉnh bắt đầu triển khai sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, tạo nền tảng tổ chức phù hợp cho việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Sau sắp xếp, toàn tỉnh còn 54 đơn vị hành chính cấp xã, giảm mạnh so với trước đây. Điều quan trọng là việc sắp xếp này không chỉ dừng ở việc giảm số lượng, mà được triển khai đồng bộ với việc tổ chức lại hệ thống chính trị ở cơ sở. Mỗi đơn vị hành chính mới đều có đầy đủ tổ chức đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể, bảo đảm hoạt động thông suốt ngay sau khi nghị quyết có hiệu lực.
Tháng 6/2025, Quảng Ninh triển khai đồng loạt công tác bố trí, sắp xếp cán bộ, kiện toàn tổ chức để chuẩn bị vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Quá trình chuyển đổi được thực hiện theo lộ trình rõ ràng, từ sắp xếp địa giới, tổ chức Đảng, chính quyền đến bàn giao nhiệm vụ, hồ sơ, bảo đảm nguyên tắc “không để gián đoạn, không để nhiệm vụ bị ngắt quãng”.
Từ ngày 1/7/2025, Quảng Ninh chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, gồm cấp tỉnh và cấp xã. Đây là bước chuyển lớn trong cách thức tổ chức và vận hành chính quyền địa phương, đánh dấu việc cắt giảm tầng nấc trung gian, rút ngắn chuỗi quản lý từ tỉnh đến cơ sở.
Chính quyền 2 cấp gần dân hơn, nhanh hơn
Những kết quả ban đầu cho thấy, mô hình mới đang phát huy hiệu quả rõ nét. Nhiều thủ tục hành chính trước đây phải qua cấp huyện nay được giải quyết trực tiếp tại cấp xã, giúp người dân, doanh nghiệp giảm thời gian, chi phí đi lại. Một số trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã nhanh chóng đi vào hoạt động, tạo thuận lợi trong tiếp cận dịch vụ công, nhất là ở các địa bàn xa trung tâm. Việc tinh gọn bộ máy cũng giúp tiết giảm chi thường xuyên, giảm biên chế gián tiếp, tạo dư địa ngân sách cho đầu tư phát triển và an sinh xã hội. Quan trọng hơn, mô hình 2 cấp giúp chính quyền cơ sở gần dân hơn, rõ trách nhiệm hơn, quyết sách nhanh hơn - đúng với tinh thần xây dựng chính quyền phục vụ. Người dân cảm nhận rõ sự thay đổi không phải qua những khái niệm lớn, mà qua những việc rất đời thường: Thủ tục hành chính nhanh hơn, ít phải đi lại hơn, hồ sơ được giải quyết đúng hẹn hơn…
Ở phường Cẩm Phả, một trong những địa bàn đông dân nhất tỉnh với hơn 61.500 người, hàng trăm doanh nghiệp và hàng nghìn hộ kinh doanh, bộ máy mới nhanh chóng ổn định, không để trống việc, không để chậm hồ sơ. Trung bình mỗi ngày, Trung tâm Phục vụ hành chính công phường tiếp nhận và xử lý khoảng 280 hồ sơ thủ tục hành chính, chủ yếu là những thủ tục gắn trực tiếp với đời sống người dân như công chứng, chứng thực, địa chính, đất đai, được giải quyết nhanh chóng nhờ hệ thống liên thông đồng bộ từ tỉnh đến cơ sở.
Không chỉ ở đô thị, tại các xã miền núi, biên giới, hải đảo, mô hình chính quyền 2 cấp càng cho thấy ưu thế. Khi quyền hạn được phân cấp rõ ràng, cán bộ cơ sở chủ động hơn trong giải quyết công việc, người dân không còn phải đi xa, qua nhiều tầng nấc trung gian. Theo đánh giá của Sở Nội vụ, thời gian xử lý hồ sơ thủ tục hành chính tại cấp xã đã được rút ngắn đáng kể; tỷ lệ giải quyết đúng hạn tại các trung tâm hành chính công đạt mức cao, nhiều lĩnh vực đạt trên 99%.
Doanh nghiệp cũng là đối tượng thụ hưởng rõ nét. Đại diện Tập đoàn Texhong tại Việt Nam cho biết, việc triển khai mô hình chính quyền 2 cấp đã giúp thủ tục đầu tư, đất đai, xây dựng được xử lý nhanh hơn, đầu mối rõ ràng hơn, cán bộ trách nhiệm hơn, tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Tinh gọn bộ máy không đồng nghĩa với giảm chất lượng, mà đòi hỏi đội ngũ cán bộ phải “ít hơn nhưng tinh hơn”. Nhận thức rõ điều đó, Quảng Ninh đồng thời đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cơ sở, tăng cường ứng dụng chuyển đổi số để hỗ trợ điều hành. Phong trào “Bình dân học vụ số” được triển khai sâu rộng, từ đô thị đến miền núi, giúp người dân tiếp cận dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không tiền mặt, sử dụng VNeID, từng bước hình thành thói quen số trong cộng đồng.
Tại phường Yên Tử, chuyển đổi số được xác định là “chìa khóa vàng” trong quản trị và phát triển. Mỗi cán bộ, công chức đều trở thành tuyên truyền viên số, trực tiếp hướng dẫn người dân. Ở xã biên giới Hoành Mô, nơi 94% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, việc đưa công nghệ thông tin, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo vào quản trị địa phương đã mở ra cách làm mới, giúp rút ngắn khoảng cách giữa vùng khó và vùng thuận lợi.
Câu chuyện tinh gọn bộ máy ở Quảng Ninh không chỉ dừng lại ở việc sắp xếp lại tổ chức, mà sâu xa hơn là sự chuyển biến trong tư duy lãnh đạo và phương thức phục vụ nhân dân. Khi bộ máy được tổ chức gọn hơn, rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, chính quyền cũng đến gần dân hơn, lắng nghe dân nhiều hơn và hành động kịp thời hơn. Sự đồng thuận, ủng hộ của người dân chính là minh chứng sinh động cho một cuộc cải cách đã chạm tới những mong mỏi rất đời thường trong cuộc sống hằng ngày. Trong không khí Xuân mới, khi đất nước bước vào chặng đường phát triển với nhiều kỳ vọng, cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy ở Quảng Ninh đang dần kết trái. Đó là niềm tin được bồi đắp, là sự đồng lòng lan tỏa và là hình ảnh một chính quyền kiến tạo, hiện đại, lấy phục vụ nhân dân làm thước đo cho mọi đổi mới.
