Ngày 31/10, Quốc hội tiếp tục thảo luận tại hội trường về kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH) và ngân sách nhà nước năm 2019; kế hoạch phát triển KT-XH, dự toán ngân sách Nhà nước, phương án phân bổ ngân sách Trung ương năm 2020. Đại biểu Ngô Thị Minh, Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Văn hoá – Giáo dục thanh niên, thiếu niên và nhi đồng của Quốc hội, ĐBQH tỉnh đã có bài phát biểu tham gia nhiều nội dung quan trọng.
Đại biểu Ngô Thị Minh đã bày tỏ nhất trí với nhiều nội dung nêu trong Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Báo cáo của Chính phủ về tình hình KT-XH năm 2019, kế hoạch phát triển KT-XH năm 2020. Đại biểu đã tham gia với Chính phủ về việc thực hiện trách nhiệm trong công tác bảo vệ trẻ em theo Công ước Quốc tế về quyền trẻ em và theo Luật Trẻ em.
Đại biểu nhấn mạnh: Chúng ta vừa nhận được Báo cáo của Chính phủ gửi cho Quốc hội về nội dung này theo quy định của Luật Trẻ em 2016. Qua nghiên cứu, chúng tôi nhận thấy, báo cáo đã bám sát quy định của pháp luật và phản ánh khá rõ nét việc thực hiện trách nhiệm của Chính phủ, của các Bộ, ngành, cơ quan Trung ương và chính quyền các địa phương về công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. Chính phủ đã nhanh chóng thành lập cơ chế phối hợp liên ngành, thành lập đường dây nóng quốc gia để bảo vệ trẻ em và quyền trẻ em; tổ chức Hội nghị trực tuyến dưới sự điều hành trực tiếp của Thủ tướng Chính phủ… Điều đó đã thể hiện hành động mạnh mẽ của Chính phủ, là bước đột phá nhằm khắc phục những hạn chế về công tác phối hợp liên ngành vốn đang tồn tại lâu nay trong công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em.
Tuy nhiên, theo Đại biểu, qua kết quả cuộc khảo sát “Về việc thực hiện trách nhiệm của Chính phủ và các bộ, ngành, cơ quan Trung ương về bảo vệ trẻ em theo Luật Trẻ em và Công ước quốc tế về quyền trẻ em” mới đây do cơ quan chức năng của Quốc hội tiến hành đã cho thấy, việc ban hành các văn bản để triển khai Luật Trẻ em và Công ước Quốc tế về quyền trẻ em còn khá nhiều hạn chế. Đặc biệt là những quy định về “Ưu đãi thuế, tín dụng, đất đai”; các quy định về “tạo sự bình đẳng giữa khu vực công lập với khu vực ngoài công lập trong việc cung cấp dịch vụ về trợ giúp xã hội, giáo dục, y tế, tư pháp, văn hóa, vui chơi” cho trẻ em... vẫn chưa được các bộ, ngành hữu quan hướng dẫn cụ thể để giúp các địa phương triển khai, thực hiện. Về phía các Bộ, ngành Trung ương, mặc dù được Luật Trẻ em quy định khá cụ thể vai trò chủ trì, phối hợp trong hoạt động, nhưng trên thực tế, sự chủ động này từ phía các Bộ, ngành, cơ quan Trung ương và các sở ngành, phòng ban thuộc các địa phương còn nhiều hạn chế. Chẳng hạn như: Bộ Giáo dục và Đào tạo được giao nhiệm vụ là “hướng dẫn cha mẹ, người chăm sóc trẻ em về kiến thức, kỹ năng chăm sóc, giáo dục trẻ em, đặc biệt là trẻ em trong nhà trẻ” được quy định tại Khoản 7, 8, Điều 85 của Luật Trẻ em, nhưng đến nay, các văn bản hướng này vẫn chưa được ban hành để chỉ đạo các cơ sở giáo dục triển khai, thực hiện.
Đại biểu cũng chỉ rõ, việc xây dựng, ban hành các quy trình, quy chuẩn, tiêu chuẩn, định mức kinh tế kỹ thuật, khung giá dịch vụ về bảo vệ trẻ em trên các lĩnh vực an sinh xã hội, y tế, giáo dục… cũng chưa được các Bộ, ngành Trung ương quan tâm đúng mức, trong đó có việc chậm xây dựng chính sách cho một số nhóm đối tượng trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, gây thiệt thòi và nhiều hệ lụy cho trẻ em. Điển hình là các nhóm: Trẻ em bỏ học kiếm sống chưa hoàn thành phổ cập giáo dục trung học cơ sở; trẻ em khuyết tật về trí tuệ; trẻ em bị mua bán; trẻ em di cư, lánh nạn, tị nạn… Nhiều chính sách chưa được đổi mới theo cách tiếp cận dựa trên quyền của trẻ em; một số chính sách liên quan đến các luật khác về nhóm trẻ em từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi theo Công ước Quốc tế về quyền trẻ em cũng chưa được Chính phủ xem xét, ban hành các văn bản để điều hành nhằm bảo đảm nguyên tắc “vì lợi ích tốt nhất của trẻ em”. Nhóm trẻ em này và một số nhóm trẻ có hoàn cảnh đặc biệt có nguy cơ bị bỏ lại khá xa so với một số nước trong khu vực và trên thế giới.
Còn ở địa phương, tổ chức liên ngành các cấp về trẻ em còn mang tính hình thức, thiếu sự chỉ đạo và hướng dẫn cụ thể của Ủy ban Quốc gia về trẻ em; cơ chế điều phối chưa rõ ràng, hiệu quả thấp, thiếu quy chế hoạt động và phân công nhiệm vụ cụ thể cho các thành viên; việc bố trí người làm công tác bảo vệ trẻ em cấp xã; việc bố trí ngân sách để thực hiện các quyền của trẻ em theo quy định của pháp luật; việc giải quyết các trường hợp trẻ em bị xâm hại, bạo lực, mua bán... chưa có sự chỉ đạo quyết liệt của chính quyền các cấp; đội ngũ làm công tác trẻ em cấp xã, đa phần là cán bộ lao động – thương binh và xã hội kiêm nhiệm, họ quá tải về công việc, không đủ điều kiện, năng lực chuyên môn để làm công tác trẻ em; ở thôn bản, ấp, số cộng tác viên, chủ yếu làm việc cho công tác dân số, kiêm thêm công việc trẻ em nên hầu hết đội ngũ này không hoàn thành nhiệm vụ theo quy định tại Điều 53 và Điều 72 của Luật Trẻ em.
Về Ngân sách Nhà nước dành cho công tác bảo vệ trẻ em hằng năm, tuy được Chính phủ quan tâm hơn nhưng khoảng cách còn quá xa so với yêu cầu thực tiễn. Nhiều địa phương bố trí ngân sách chi thường xuyên cho công tác bảo vệ trẻ em thông qua ngành lao động – thương binh và xã hội ở mức thấp và rất thấp… Không ít chương trình đề án dành cho trẻ em được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt nhưng không có nguồn kinh phí thực hiện, đặc biệt không có nguồn ngân sách để trợ giúp khi trẻ em bị xâm hại tình dục ở cấp độ hỗ trợ, can thiệp do luật định. Trong quá trình bảo vệ quyền trẻ em, trong đó có quyền tham gia của trẻ em, các Bộ, ngành, cơ quan liên quan chưa quan tâm bồi dưỡng kiến thức, thông tin, xây dựng tiêu chí, cơ chế huy động các nhóm trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt tham gia vào quá trình ra quyết định. Về quyền vui chơi của trẻ em cũng chưa được Chính phủ quan tâm thỏa đáng, thiếu và thiếu trầm trọng các điểm vui chơi và các không gian công cộng dành cho trẻ em. Mặt khác, Chính phủ chưa có biện pháp chỉ đạo để lồng ghép các chỉ tiêu về trẻ em trong các văn bản kế hoạch chiến lược cấp quốc gia và địa phương; hoạt động giám sát thực thi các chính sách pháp luật có liên quan đến trẻ em thiếu sự phối hợp chặt chẽ trong quá trình triển khai nhiệm vụ; thiếu cơ chế đối thoại thường xuyên giữa các bộ ngành, các cơ quan Trung ương với các tổ chức xã hội về việc thực hiện quyền trẻ em; thiếu sự đầu tư để mở rộng mạng lưới hỗ trợ pháp lý, tâm lý cho trẻ em, gia đình, đặc biệt với trẻ em là nạn nhân, nhân chứng của các vụ xâm hại, bạo lực, mua bán.
Việc đầu tư phát triển phần mềm ứng dụng và áp dụng công nghệ số vào việc thúc đẩy thực thi pháp luật về bảo vệ trẻ em còn nhiều hạn chế. Đặc biệt là công tác quản lý trường hợp, quản lý thông tin trẻ em có HCĐB, dữ liệu trẻ em nói chung và nhóm trẻ em từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi nói riêng còn nhiều khoảng trống, chưa tháo gỡ để xây dựng chiến lược bảo vệ trẻ em, phù hợp với Công ước quốc tế mà Việt Nam đã phê chuẩn.
Từ những bất cập nêu trên, Đại biểu đã đề nghị Chính phủ, các Bộ, ngành, các cơ quan liên quan và chính quyền các địa phương sớm có giải pháp khắc phục khoảng trống, những hạn chế nêu trên, bám sát nhiệm vụ được luật giao, bảo đảm nguyên tắc “vì lợi ích tốt nhất cho trẻ em”; đề nghị Quốc hội điều chỉnh tuổi trẻ em trong Luật Trẻ em cho phù hợp với Công ước Quốc tế về quyền trẻ em mà Việt Nam đã phê chuẩn, nhằm bảo vệ tốt hơn nhóm trẻ em từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi, đảm bảo tương thích về chính sách với các nước trong khu vực và trên thế giới, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực (vì hầu hết các nước đều coi nhóm người này vừa là trẻ em, vừa là thanh niên).
Cùng với đó, Đại biểu cũng đề nghị các cơ quan tư pháp sớm ban hành hướng dẫn về công tác điều tra, giám định pháp y; về việc nhận diện những vấn đề mới về trẻ em như: Dâm ô đối với trẻ em và lao động trẻ em… Về lâu dài, theo Đại biểu cần sớm hoàn thiện dự án Luật về “Tư pháp cho người chưa thành niên” để bảo vệ tốt nhất trẻ em là nạn nhân, nhân chứng; quy định cụ thể về vấn đề điều tra, truy tố, xét xử thân thiện với trẻ em và nhiều vấn đề liên quan khác được nêu trong Báo cáo kết quả Khảo sát mà Ủy ban Văn hoá – Giáo dục Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng đã gửi tới các vị ĐBQH tại kỳ họp này.
Nguyễn Thị Mai(Văn phòng Đoàn ĐBHQ-HĐND và UBND tỉnh)
