Ngoài khâu nhục, bánh chưng cơm lông, Hải Hà còn có một đặc sản có tiếng mà nhiều du khách khi đi ngang qua nơi này đã dừng lại để thưởng thức và mua một chút về làm quà, đó là chè Hà Cối. Có câu rằng “đi Hà Cối nhớ phải mua chè” là vậy.
Hà Cối là tên thường gọi của thị trấn Hải Hà, nơi có vựa chè lớn nhất tỉnh Quảng Ninh. Nơi đây có cảnh quan thiên nhiên đẹp mắt, nơi sản sinh ra thứ “Chè Hà Cối” có tiếng. Có dịp về Hải Hà (Hà Cối), du khách dừng chân sẽ được ngắm những đồi chè xanh mướt trải dài như đến tận chân trời. Trên những đồi chè, các bà, các chị đeo gùi đi hái chè, miệng cười nói, tay hái chè nhanh thoăn thoắt.
Chè Hà Cối hái về được xao chế thành những cánh chè khô để bảo quản được lâu hơn. Để có được những gói chè búp thành phẩm đến tay người tiêu dùng là cả một quá trình kỳ công vất vả. Anh Nguyễn Văn Bình, ở xã Quảng Long cho biết, mỗi gia đình trong xã đều có vườn chè và máy sao chè, gia đình anh cũng có gần 1ha chè, anh thu hoạch mỗi năm từ 13 đến 15 lứa, mỗi lứa khoảng 1 tạ. Gia đình anh trồng hai loại chè là chè Phúc Vân Tiên và chè Ngọc Thuý. Anh Bình cho biết cả hai loại chè đều ngon, khi uống đều có mùi thơm êm ái, vị ngọt thanh đọng lại nơi đầu lưỡi, còn thích loại chè nào thì phụ thuộc vào sở thích, cảm nhận của người tiêu dùng. Anh cho hay, chính vì hương vị độc nhất ấy mà đặc sản chè Hải Hà là một món quà cũng như thức uống không hề rẻ, về giá cả tại thời điểm này, giá chè được bán khoảng từ 150.000- 600.000 đồng/kg.
Chia tay gia đình anh Bình, tôi tìm gặp một nghệ nhân đích thực, đó là ông Hoàng Văn Bảy, năm nay 70 tuổi, ở thôn 8, xã Quảng Long. Ông Bảy làm nghề trồng chè từ năm 1980. Gần 40 năm gắn bó với nghề đến nay, ông Bảy đã đúc kết cho mình nhiều kinh nghiệm quý báu trong việc trồng, chế biến chè. Ông Bảy cho biết, gia đình ông có khoảng 1ha chè. Để có được chè ngon phụ thuộc vào nhiều yếu tố như phải được thiên nhiên ưu đãi, chất đất, độ ẩm. Có lẽ, đất ở Quảng Long rất phù hợp với loại cây này. Để sản xuất được chè ngon không phải ai cũng làm được, điều quan trọng chè phải được hái từ rất sớm, chè phải dựng bằng sọt tre, Nếu đựng bằng bao nilon để lâu sẽ bị ôi chè. Hái búp chè cũng phải đúng cách “một tôm hai lá, một cá hai chừa” để lấy được phần ngon nhất của búp chè. Một khâu quan trọng nữa búp chè hái về phải chế biến ngay theo đúng quy trình kỹ thuật. Sao, vò rồi lại sao, phải làm liên tục.
Có thể nói, hương vị đặc sản chè Hà Cối cũng như nói lên nỗi niềm của biết bao con người đã dày công vun đắp. Những nương chè là niềm tự hào của cảnh sắc tự nhiên, là niềm tự hào của người Hà Cối. Vị trà chát và đắng đặc trưng như được thấm trong đó những giọt mồ hôi, vất vả của người dân Hà Cối tự bao đời, những người đã làm nên thương hiệu không thể mờ nhạt trong tiềm thức của người dân Quảng Ninh và trong lòng du khách thập phương.
Hồng Nhung (Trung tâm TT-VH huyện Hải Hà)
