CẨM NANG-N-G-(Tr9, báo CT 22/11) Du lich

Du lịch làng văn hóa: Hấp dẫn từ những trải nghiệm thật

Các làng văn hóa dân tộc ở Quảng Ninh đang tạo thêm sức hút cho du lịch bằng những trải nghiệm gần gũi, chân thực, đậm bản sắc, dù vẫn cần tiếp tục hoàn thiện để phát huy hiệu quả.

Ngày 8/11 vừa qua, Làng Văn hóa dân tộc Sán Dìu (thôn Bình Dân, đặc khu Vân Đồn) rộn ràng hơn với cuộc giao lưu cộng đồng. Trước khi những câu soọng cô vang lên, những người tham gia cuộc giao lưu đã có cơ hội tìm hiểu trang phục, phong tục và cùng làm bánh bạc đầu. Bằng cách này, hoạt động giao lưu đã đưa văn hóa ra khỏi không gian trưng bày, trở thành trải nghiệm có sự tham gia của du khách.

bqn_tl_8999.jpg
Làm bánh bạc đầu là một trong những trải nghiệm thực tế hấp dẫn du khách tại Làng Văn hóa dân tộc Sán Dìu (thôn Bình Dân, đặc khu Vân Đồn).

Chương trình là một lát cắt cho thấy, văn hóa bản địa đang được đưa vào thông qua hoạt động trải nghiệm du lịch.

Từ đầu năm 2026 đến nay, Làng Văn hóa dân tộc Sán Dìu đón gần 30.000 lượt khách. Theo bà Lương Thị Vân Anh, Phó Giám đốc Trung tâm Cung ứng dịch vụ Vân Đồn, địa phương chú trọng các hoạt động thực tế để du khách trực tiếp tham gia, tìm hiểu đời sống văn hóa bản địa thay vì chỉ tham quan, xem trưng bày.

Nếu Vân Đồn đang làm phong phú thêm trải nghiệm thì tại thôn Bản Cáu (xã Lục Hồn), nơi được lựa chọn thí điểm xây dựng làng văn hóa DTTS, sản phẩm lại được gợi mở từ nhịp sống thường ngày của người Tày: Tham quan nhà truyền thống, tìm hiểu nếp sinh hoạt, nghề thủ công... Trong tour mẫu thuộc dự án do Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản hỗ trợ tháng 4/2026, du khách Nhật Bản đã tham quan nhà truyền thống, tự tay đồ xôi ngũ sắc, học đan nong tre...

Sức hút của Bản Cáu còn đến từ không gian bản làng với 14 ngôi nhà gạch đất được rà soát để bảo tồn, chỉnh trang, cùng những nét văn hóa gắn với nghề trồng lúa nước, ẩm thực, đan lát vẫn hiện diện trong đời sống.

Bức tranh về du lịch làng văn hóa còn được mở rộng theo Kế hoạch số 161/KH-UBND ngày 21/6/2023 của UBND thành phố với 2 làng văn hóa DTTS được lựa chọn thí điểm: Làng người Sán Chỉ ở thôn Lục Ngù, xã Bình Liêu và Làng người Dao Thanh Y ở thôn Pò Hèn, xã Hải Sơn. Tại Lục Ngù, du khách có thể tham quan nhà truyền thống, trải nghiệm làm miến dong, tìm hiểu đời sống người Sán Chỉ. Còn ở Pò Hèn, lợi thế nằm ở bản sắc Dao Thanh Y, không gian biên giới, Khu di tích lịch sử Pò Hèn, cùng chợ phiên, ẩm thực, nghề thủ công và nghi lễ truyền thống.

bqn_tl_56.jpg
Không chỉ ở quy mô đầu tư, chính những giá trị truyền thống được cộng đồng gìn giữ, thực hành mới tạo sức hút bền vững.

Từ thực tế 4 mô hình cho thấy, điều quyết định sức hút không nằm ở số lượng hạng mục được đầu tư, mà ở việc văn hóa có tiếp tục sống trong cộng đồng và được chuyển hóa thành trải nghiệm hay không. Một điệu hát hấp dẫn hơn khi du khách hiểu hoàn cảnh diễn xướng; món ăn đáng nhớ hơn khi du khách được chế biến cùng người dân; ngôi nhà truyền thống có giá trị hơn khi còn nếp sống, câu chuyện của chính người bản địa. Đây cũng là cách hạn chế sân khấu hóa, để bản sắc hiện lên chân thực, sống động hơn.

Theo ông Lê Minh Thứ, Chủ tịch CLB Du lịch cộng đồng Quảng Ninh, tài nguyên quý nhất của các làng văn hóa không chỉ ở công trình, lễ hội, mà chính là không gian sống, tri thức, kỹ năng và phong tục được cộng đồng gìn giữ, tái hiện sống động trong đời sống, tạo nên những trải nghiệm thật, hấp dẫn và bền vững.

Thực tế, những giá trị ấy đã hiện diện khá rõ ở từng nơi. Tại thôn Bình Dân (đặc khu Vân Đồn) người Sán Dìu duy trì các câu lạc bộ hát soọng cô, nhóm làm bánh; ở thôn Bản Cáu (xã Lục Hồn) những nếp nhà gạch đất, sinh hoạt thường ngày, nghề đan lát vẫn được lưu giữ. Việc khai thác đúng những giá trị riêng này sẽ giúp mỗi làng văn hóa tạo điểm nhấn, tránh trùng lặp sản phẩm.

Tuy vậy, khoảng cách từ tiềm năng đến sản phẩm ổn định vẫn còn rõ nét. Hoạt động tại các làng văn hóa hiện thiếu liên kết, chưa duy trì thường xuyên và chưa có cơ chế vận hành đồng bộ. Nhiều hoạt động trình diễn, tái hiện lễ hội, giới thiệu nghề truyền thống vẫn diễn ra đơn lẻ, phụ thuộc vào các dịp lễ hội, sự kiện.

bqn_tl_69.jpg
Những giá trị truyền thống được gìn giữ, tái hiện trong đời sống trở thành trải nghiệm hấp dẫn du khách khi tới thôn Bản Cáu (xã Lục Hồn).

Vì thế, để hút khách thường xuyên, các trải nghiệm cần được tổ chức thành sản phẩm có lịch trình, dịch vụ, giá cả và khả năng đặt trước rõ ràng. Quan trọng hơn, người dân phải trực tiếp tham gia, hưởng lợi và giữ được nếp sống vốn có. Khi những trải nghiệm thật hiện diện cả ngoài mùa lễ hội, làng văn hóa mới có sức hút bền vững, tạo sinh kế và góp phần gìn giữ bản sắc.

Tạ Quân

Cùng chuyên mục