Hơn 22 năm hình thành và phát triển, từ một huyện đảo nghèo xa đất liền, ít được biết đến thì nay Cô Tô đã trở thành một cái tên quen thuộc, một điểm đến hấp dẫn trên dải đất hình chữ S.
ĐỊNH HƯỚNG ĐÚNG, TẦM NHÌN CHIẾN LƯỢC ĐÚNG
Định hướng đúng, tầm nhìn chiến lược đúng đã đưa Cô Tô trở thành điểm đến du lịch nổi bật, thu hút đông du khách, được xếp vào bậc nhất của Việt Nam trong khoảng 5 năm trở lại đây. Đó kết quả sự lãnh đạo, chỉ đạo đúng hướng của Đảng bộ, Chính quyền các cấp, sự thay đổi về tư duy nhận thức của người dân và sự đổi thay về diện mạo cơ sở vật chất, hạ tầng của đảo.
Năm 2010, Cô Tô đón 5.000 lượt du khách, năm 2015 đón 180.000 lượt và trong 6 tháng đầu năm 2016 đón trên 150.000 lượt. Từ chỗ chỉ có vài ba cơ sở lưu trú với khoảng 35 phòng và một vài quán ăn nhỏ; thì nay Cô Tô đã có trên 300 cơ sở lưu trú với hơn 2.000 phòng, trên 40 cơ sở ăn uống với khoảng gần 1.000 bàn (gồm cả các cơ sở homestay).
Từ chỗ người dân chỉ lam lũ làm nông nghiệp và ra biển đánh bắt hải sản, trong khi diện tích đất nông nghiệp rất ít, sản lượng lương thực chỉ đáp ứng 1/5 dân số đảo; khai thác hải sản thì chủ yếu phụ thuộc vào thời tiết, đánh bắt ven bờ. Thì nay, người dân đã biết đầu tư cơ sở vật chất, hạ tầng đón du khách, có đến hơn 50% người dân trên đảo tham gia làm dịch vụ du lịch.
Du lịch, dịch vụ phát triển làm thay đổi diện mạo của đảo: Nhà cửa được đầu tư xây dựng khang trang, cơ sở vật chất, hạ tầng được cải thiện...
CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC
Cũng như những điểm du lịch biển đảo khác ở Việt Nam, du lịch Cô Tô gắn liền với biển. Thiên nhiên ưu đãi cho Cô Tô tài nguyên và hệ sinh thái biển, rừng đa dạng. Những bãi đá trầm tích kỳ vĩ, biển xanh, cát trắng, nắng vàng, hải sản tươi ngon đậm đà vị biển. Đến với Cô Tô, du khách không chỉ chiêm ngưỡng vẻ đẹp hoang sơ, thiên nhiên hùng vĩ mà còn được trải nghiệm cuộc sống ngư dân đích thực cùng người dân huyện đảo.
Những năm gần đây, Cô Tô còn khai thác hiệu quả cảnh quan tự nhiên để xây dựng những tuyến thăm quan thú vị, kết nối các điểm tham quan như: Khu di tích tượng đài Bác Hồ, cánh rừng nguyên sinh, hải đăng, bãi đá Cầu Mỵ, đê chắn sóng, các bãi tắm Vàn Chảy và Hồng Vàn, các tuyến thăm quan mới tại đảo Thanh Lân, Cô Tô con và một số hòn đảo nhỏ lân cận. Người dân thì chân tình mến khách...
Đến với Cô Tô, du khách sẽ được thả mình với những bãi biển trong mát, lặn mình khám phá biển Cô Tô hay thả sức làm ngư dân với những hoạt động đánh cá, câu mực... Cô Tô mang đến cho du khách những trải nghiệm đầy mộng mơ, trở về với thiên nhiên hoang sơ và chân thực đến đắm say lòng người.
Tuy nhiên, để du lịch trên đảo phát triển bền vững, Cô Tô còn gặp không ít khó khăn, thách thức. Là huyện đảo tiền tiêu, cứ vào mùa biển động là việc đi lại khó khăn, giá cả tăng lên. Kinh tế trên đảo tuy đã có sự phát triển đáng kể nhưng vẫn còn ở trình độ thấp, mất cân đối trên nhiều mặt, thiếu vốn đầu tư, dẫn đến khả năng chưa đảm bảo cung cấp đủ các điều kiện cho phát triển du lịch.
Kết cấu hạ tầng của huyện đảo còn thiếu, yếu, chưa đáp ứng yêu cầu để khai thác, phát huy và phát triển du lịch. Nguồn vốn đầu tư để phát triển du lịch còn hạn chế, nhất là nguồn vốn để xây dựng hạ tầng và sản phẩm du lịch. Trong khi đó, huyện chưa thu hút được các dự án du lịch của các nhà đầu tư nước ngoài. Vì vậy vấn đề huy động vốn đầu tư để phát triển du lịch là một thách thức lớn. Việc đầu tư phát triển du lịch còn thiếu tập trung, đồng bộ, chưa hiệu quả.
Các chính sách về đầu tư chưa thông thoáng và kịp thời, ảnh hưởng đến việc huy động vốn và khai thác nguồn lực xã hội vào đầu tư phát triển du lịch. Sản phẩm du lịch còn hạn chế, chất lượng nguồn nhân lực phục vụ du lịch còn thiếu và yếu (Người dân đang tập làm du lịch và chưa được qua đào tạo nghề, kỹ năng phục vụ, giao tiếp).
Thách thức phát triển bền vững trên đảo giữa nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội với vấn đề ô nhiễm, vệ sinh môi trường đang tạo áp lực ngày càng gia tăng, ý thức bảo vệ môi trường một bộ phận cộng đồng dân cư chưa cao. Công tác xây dựng, chỉ đạo, quản lý và thực hiện quy hoạch phát triển du lịch còn chồng chéo; hệ thống các chính sách, quy định pháp luật liên quan đến phát triển du lịch thiếu đồng bộ. Kinh nghiệm quản lý, kinh doanh và trình độ nghiệp vụ của đội ngũ cán bộ, người lao động trong lĩnh vực du lịch còn nhiều hạn chế.
VÀ GIẢI PHÁP
Cần làm gì để đưa Cô Tô trở thành đô thị biển sinh thái thông minh, hiện đại, độc đáo, riêng biệt, có kinh tế phát triển năng động, xã hội hài hòa; là điểm đến du lịch lý tưởng, hấp dẫn? Đối với Cô Tô, du lịch còn khi biển còn, rừng còn, những nét hoang sơ, nguyên sinh được bảo tồn và vấn đề vệ sinh môi trường được giải quyết triệt để.
Cùng với đó là sự mến khách chân tình, thật thà, chất phát của người dân trên đảo không bị bào mòn theo dòng xoáy của thị trường. Để làm được điều này thì giải pháp hữu hiệu nhất có lẽ là tăng cường nâng cao nhận thức của người dân, những người làm du lịch dịch vụ và cả du khách với điểm đến Cô Tô.
Điều đó đòi hỏi công tác thông tin, tuyên truyền phải sâu rộng và cần sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị từ huyện đến cơ sở; sự chỉ đạo, giúp đỡ của các cấp, các ngành trong tỉnh và Trung ương. Và hơn hết là ý thức trách nhiệm của mỗi người dân trên đảo cũng như của du khách khi đến với Cô Tô.
Cô Tô đang rất cần có sự đầu tư về hạ tầng đồng bộ để đảm bảo du lịch phát triển bền vững. Đó là hạ tầng về giao thông, hạ tầng các điểm du lịch, hạ tầng cơ bản (điện, đường, trường, trạm, y tế, ngân hàng, bưu chính viễn thông…).
Chỉ khi hạ tầng được đầu tư đồng bộ mới có thể phát triển bền vững. Du lịch, dịch vụ là ngành kinh tế tổng hợp có tính liên ngành và xã hội hóa cao, phát triển du lịch đồng bộ và bền vững kéo theo các ngành kinh tế khác cũng phát triển bền vững, tạo sự ổn định cho phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững chủ quyền biên giới, bảo đảm an ninh - quốc phòng.
Cô Tô cần có những doanh nghiệp du lịch tầm cỡ đầu tư phát triển để kích cầu, nâng tầm và cải thiện tính chuyên nghiệp cho du lịch Cô Tô. Hiện tại, du lịch Cô Tô là du lịch cộng đồng, do người dân Cô Tô làm du lịch - những người mà thời gian không xa trước đây họ là những người nông dân chân lấm tay bùn, là những ngư dân quanh năm bám biển.
Vì thế cần có thời gian cho họ thích nghi, thay đổi; không thể trong một thời gian ngắn có thể thay đổi tư duy, nhận thức của họ đối với phát triển du lịch, trong khi đó du lịch đòi hỏi phải có tính chuyên môn cao và sự khéo léo trong giao tiếp, phục vụ khách du lịch.
Chính vì cần phải có thời gian nên hiện tại sự thiếu chuyên nghiệp trong cách làm du lịch ở Cô Tô hay cách thức kinh doanh dịch vụ du lịch theo kiểu nông dân của người dân Cô Tô phần nào đã tạo nên những điều như bài báo “Trăn trở du lịch Cô Tô” của nhà báo Ngọc Mai (đăng trên Báo Quảng Ninh ngày 6-6-2016), hay những ý kiến về “Giải pháp nào cho du lịch bền vững ở Cô Tô” của Vũ Thanh Minh (đăng trên Báo Quảng Ninh ngày 10-7-2016).
Cảm ơn các độc giả, nhà báo rất nhiều vì những ý kiến đóng góp cho sự phát triển bền vững của Cô Tô, và chúng tôi - những người dân làm du lịch Cô Tô sẽ thay đổi nhanh để đưa huyện đảo đạt được mục tiêu như đã xác định, để Cô Tô mãi là “viên ngọc xanh” giữa biển khơi trong cảm nhận của mọi du khách và của người dân Cô Tô.
Hoàng Bá Nam, Bí thư Huyện ủy, Chủ tịch UBND huyện Cô Tô
