Trong những năm gần đây, ngành du lịch Quảng Ninh có những bước phát triển đáng khích lệ. Cùng với tốc độ tăng trưởng của ngành, số lượng lao động du lịch đã có sự gia tăng đáng kể. Tuy nhiên, thực tế cho thấy vấn đề chất lượng nguồn nhân lực du lịch trong những năm qua diễn ra với tốc độ chưa đảm bảo tính bền vững, chất lượng còn kém, thiếu lao động quản lý giỏi, lao động có chuyên môn và tay nghề cao...
Đã thiếu lại yếu...
Theo số liệu thống kê, hiện nay ngành du lịch Quảng Ninh có gần 60 ngàn lao động, trong đó có khoảng 20 ngàn lao động trực tiếp và gần 40 ngàn lao động gián tiếp. Mặc dù, trong thời gian qua các bộ, ngành liên quan và các cấp chính quyền địa phương đã quan tâm chỉ đạo, hỗ trợ đào tạo phát triển nhưng chất lượng nguồn nhân lực ngành du lịch vẫn còn nhiều hạn chế. Hầu hết các trung tâm du lịch đang phát triển như: TP Hạ Long, Uông Bí, Vân Đồn, Móng Cái, đa số người dân chưa có kiến thức về du lịch. Phần lớn các doanh nghiệp kinh doanh du lịch vừa và nhỏ, nhân viên phục vụ được tuyển dụng từ các vùng quê, chưa được đào tạo chuyên môn, nghiệp vụ du lịch hoặc đã được đào tạo nhưng ở mức thấp cả về số lượng và chất lượng. Cũng theo một con số khảo sát mới đây của phòng Nghiệp vụ Du lịch (Sở Văn hoá - Thể thao và Du lịch), trong tổng số lao động trong ngành du lịch chỉ có trên 20% lao động được đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ du lịch. Lao động có trình độ đại học chuyên ngành du lịch trở lên chỉ chiếm khoảng 5% trên tổng số. Điều đáng nói, nguồn nhân lực du lịch không chỉ yếu về kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ và kỹ năng, lực lượng lao động du lịch còn bị hạn chế về trình độ ngoại ngữ, chưa theo kịp những đòi hỏi ngày càng cao của hoạt động du lịch trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Đồng thời, sự phân bổ nguồn nhân lực chưa đồng đều, chủ yếu tập trung ở trung tâm du lịch TP Hạ Long, còn các trung tâm du lịch khác trên địa bàn tỉnh thì hầu như sử dụng nguồn nhân lực “cây nhà lá vườn” chưa được đào tạo bài bản. Tất cả những điều này sẽ là rào cản lớn trong quá trình phát triển ngành “công nghiệp không khói” của tỉnh...
Cần nâng cao chất lượng đào tạo
Hiện nay trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh có khoảng 850 cơ sở lưu trú du lịch trên bờ với 13.000 phòng nghỉ được xếp hạng từ đạt tiêu chuẩn đến 5 sao; 500 tàu du lịch, tổng trọng tải được 20.500 chỗ ngồi, trong đó 160 tàu có cơ sở lưu trú với 1.400 phòng ngủ và 25 doanh nghiệp lữ hành quốc tế. Nhiều khu du lịch nghỉ dưỡng, cơ sở giải trí đang hoạt động nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách du lịch. Song song với sự phát triển lớn mạnh ấy đòi hỏi nguồn nhân lực phục vụ du lịch ngày càng lớn. Vì vậy theo đánh giá của nhiều chuyên gia trong ngành du lịch, nguồn nhân lực lao động du lịch như hiện nay là chưa đảm bảo đáp ứng được nhu cầu phát triển. Có một thực tế cho thấy rất rõ, hiện nay chương trình đào tạo tại các trường vẫn còn nặng nề về lý thuyết, chưa chú trọng nhiều đến kỹ năng thực hành. Hàng năm, lượng sinh viên ra trường chưa đáp ứng ngay được yêu cầu công việc, phần lớn phải đào tạo lại. Thêm nữa lực lượng quản lý nhà nước về du lịch còn rất mỏng, hiệu quả công tác quản lý chưa cao. Ngoài ra, số lượng hướng dẫn viên tại các điểm du lịch trình độ chuyên môn còn nhiều hạn chế, số hướng dẫn viên du lịch sử dụng các ngoại ngữ hiếm như Tây Ban Nha, Hàn Quốc, Thái Lan v.v.. còn rất ít, chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường. Không giống với các ngành khác, đặc thù của ngành du lịch là tính liên ngành và tính xã hội cao. Lao động ngành này, cần được đào tạo không chỉ về chuyên môn du lịch mà còn phải hiểu biết nhiều chuyên môn khác như: Văn hoá, ngoại ngữ, kinh tế. Đào tạo một nhân viên du lịch không chỉ là dạy cho họ kỹ năng nghề mà còn rèn lối sống, trang bị các kiến thức văn hoá cần thiết.
Với mục tiêu huy động mọi nguồn lực, đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, là động lực quan trọng đối với các hoạt động kinh tế - xã hội của tỉnh, nâng tầm du lịch Quảng Ninh, đặc biệt là trung tâm du lịch Hạ Long trở thành một thương hiệu du lịch hấp dẫn khác biệt, có đẳng cấp quốc tế, ngành du lịch Quảng Ninh đang phấn đấu đến năm 2015 đón 8 triệu lượt khách, 2020 đón 10 triệu lượt khách, thu hút tổng số lao động trực tiếp và gián tiếp trong ngành du lịch lên tới 100.000 người (2015) và 200.000 người (2020). Để thực hiện được mục tiêu đó, một trong những vấn đề quan tâm nhất hiện nay, đó là phải nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Ngoài nâng cao năng lực các cơ sở đào tạo; mở rộng liên kết đào tạo, đặc biệt gắn cơ sở đào tạo với doanh nghiệp du lịch trong và ngoài nước, thì trước mắt cần quan tâm đến việc mở rộng đào tạo tại chỗ, đào tạo lại đội ngũ cán bộ, nhân viên của các công ty, doanh nghiệp… Có như vậy, du lịch Quảng Ninh mới nâng cao được chất lượng phục vụ và phát triển bền vững.
Thu Nguyên
