Du lịch tâm linh hiện nay đang là một trong những lĩnh vực mang lại nguồn thu lớn cho ngân sách TP Cẩm Phả.
Theo thống kê của Phòng Văn hoá - Thông tin Cẩm Phả, hiện nay trên địa bàn thành phố có 24 di tích lịch sử văn hoá. Trong đó có 3 di tích cấp quốc gia là Khu di tích lịch sử - văn hoá đền Cửa Ông (phường Cửa Ông), Ngã tư đường lên mỏ Đèo Nai và Cụm di tích Công ty Tuyển than Cửa Ông; 3 di tích cấp tỉnh là Hang núi Đá Chồng, Cụm di tích Vũng Đục (phường Cẩm Đông) và Lò Giếng đứng Mông Dương. Ngoài ra TP Cẩm Phả còn có hệ thống các công trình tín ngưỡng đình, đền, chùa mang nhiều giá trị lịch sử như: Đình Quang Hanh, đền Diễn Vọng (phường Quang Hanh), Cụm di tích đền Vũng Đục (phường Cẩm Đông), chùa Phả Thiên (phường Cẩm Sơn), đình - nghè Cẩm Hải (xã Cẩm Hải)... Những di tích này không những có vai trò quan trọng trong việc tuyên truyền, giáo dục truyền thống cho thế hệ người dân hôm nay mà còn là những điểm đến hấp dẫn, thu hút khách từ các tỉnh, thành địa phương khác tới tham quan.
Nổi bật hơn cả trong số đó các địa điểm du lịch tâm linh là đền Cửa Ông. Để thu hút du khách, TP Cẩm Phả đã không ngừng tôn tạo, tu bổ đền ngày càng khang trang, sạch đẹp, an ninh trật tự được đảm bảo. Song song với việc tôn tạo, tu bổ di tích, đền Cửa Ông cũng đã tiến hành khôi phục lễ hội dân gian và được tổ chức hai năm một lần với quy mô lớn. Trong năm 2013 đã có tới 40 vạn lượt khách hành hương về đền với số tiền công đức lên tới 20 tỷ đồng. Chỉ tính riêng trong hai tháng đầu năm 2014, đền Cửa Ông đã đón trên 20 vạn lượt khách.
Cùng với Khu di tích đền Cửa Ông, lễ hội đình Cẩm Hải (xã Cẩm Hải) được diễn ra từ ngày 30-6 đến ngày 2-7 (ngày 29-5 đến 2-6 âm lịch) hàng năm cũng thu hút một lượng lớn du khách. Đình làng Cẩm Hải do những người dân Trà Cổ (Móng Cái) di cư về xã Cẩm Hải xây dựng từ năm 1980 và lễ hội được tổ chức hàng năm nhằm tôn vinh và tưởng nhớ công lao của 6 vị thành hoàng là những người đã có công khai sinh ra đất Trà Cổ (TP Móng Cái). Cùng với các nghi lễ rước kiệu, tại lễ hội còn diễn ra cuộc đua thuyền của các thôn trong xã.
Ngoài ra, các di tích tôn giáo khác trên địa bàn như: Chùa Phả Thiên, đền Cao Lâm, Cụm di tích đền Vũng Đục... cũng thu hút được đông đảo lượng du khách, Phật tử tới thăm viếng, chiêm bái. Theo thống kê, trong năm 2013, lượng du khách đến với du lịch tâm linh trên địa bàn thành phố đạt khoảng 55.000 lượt khách, số tiền công đức là 27,09 tỷ đồng. Điều đáng nói là từ các hoạt động văn hoá tâm linh trên, đã tạo điều kiện cho người dân có thêm việc làm, nâng cao thu nhập, cải thiện cuộc sống, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn từ nông nghiệp sang kết hợp du lịch. Qua đó cho thấy, du lịch tâm linh không chỉ đơn thuần là hoạt động hành hương, tôn giáo tín ngưỡng thuần tuý mà còn trở thành động lực thúc đẩy sự giao lưu văn hoá và phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.
Mặc dù đã đạt nhiều kết quả tích cực, tuy nhiên trên thực tế những năm qua, du lịch tâm linh Cẩm Phả hiện vẫn chưa thực sự phát huy được hiệu quả. Theo đánh giá của các cơ quan chức năng, hoạt động du lịch tâm linh của thành phố mới dừng ở khai thác các giá trị tự nhiên, gần như chưa đi vào chiều sâu các giá trị văn hoá để phục vụ du lịch. Các di tích, lễ hội cũng chủ yếu phục vụ nhu cầu tham quan vãn cảnh của người dân, đồng thời dịch vụ du lịch còn manh mún, nghèo nàn, khiến du khách thấy đơn điệu, nhàm chán. Do vậy, ngoài một số khu di tích trọng điểm thì các khu di tích còn lại đều ít người biết đến, trừ các nhà khoa học, nghiên cứu văn hoá và nhân dân trên địa bàn…
Thiết nghĩ, để phát triển hơn nữa loại hình du lịch này, trong thời gian tới TP Cẩm Phả cần có những chiến lược cụ thể, đào tạo đội ngũ hướng dẫn viên tại chỗ có kiến thức văn hoá, lịch sử. Cần xây dựng những tour, tuyến du lịch hợp lý, đầu tư cơ sở vật chất vào các khu du lịch tâm linh để tạo ra sự đồng bộ...
Hoàng Nga
