Theo các nhà khoa học đánh giá, Vịnh Hạ Long là nơi có sự đa dạng sinh học cao với những hệ sinh thái điển hình của vùng biển nhiệt đới. Đa dạng sinh học Vịnh Hạ Long thể hiện ở sự đa dạng về thành phần loài, đa dạng về nguồn gen đặc hữu quý hiếm, đa dạng về hệ sinh thái. Đến nay đã thống kê được 2.949 loài thực vật sống trong 10 kiểu hệ sinh thái đặc thù của quần đảo đá vôi vùng nhiệt đới: Hệ sinh thái các thảm thực vật trên đảo, hệ sinh thái rừng ngập mặn, hệ sinh thái cỏ biển, hệ sinh thái san hô, hệ sinh thái bãi triều cát...
Trong đó, hệ sinh thái tùng, áng là một kiểu hệ sinh thái đặc thù của vùng biển đảo đá vôi, nơi lưu giữ nhiều nguồn gen quý hiếm và độc đáo. (Tùng và áng thực chất là những giếng (hoặc phễu), hồ bị ngập nước biển, với hình thái khép kín hoặc thông với biển qua hang ngầm, được hình thành do quá trình bào mòn, phong hoá của tự nhiên). Hiện nay trên Vịnh Hạ Long có 36 áng và 24 tùng. Các “cư dân” sống trong các tùng, áng khá đa dạng, với 21 loài rong, gần 36 loài thân mềm, 8 loài giáp xác, 6 loài da gai và một số loài san hô. Đặc biệt, trong các tùng, các nhà khoa học còn tìm thấy một số loài sinh vật quý hiếm như ốc đụn đực, ốc đụn cái, trai ngọc môi đen và con sút. Những loài này đã được ghi nhận là động vật cần được bảo vệ trong Sách đỏ. Các tùng, áng không những góp phần làm đa dạng sinh thái của Vịnh Hạ Long mà còn làm tăng giá trị cảnh quan của di sản, tạo nên một kiểu sinh cảnh đẹp, hấp dẫn du khách và các nhà nghiên cứu sinh vật biển.
Trước những giá trị đặc biệt về đa dạng sinh học của Vịnh Hạ Long, việc quản lý và bảo vệ phát triển bền vững giá trị này là vô cùng cần thiết. Chính vậy, trong thời gian qua, Ban Quản lý Vịnh Hạ Long đã có nhiều biện pháp nhằm bảo tồn những giá trị của Vịnh Hạ Long, trong đó ưu tiên bảo tồn các giá trị sinh học. Bên cạnh việc đưa ra những kế hoạch cụ thể nhằm hạn chế tối đa các hoạt động có thể gây tổn thương đến môi trường Vịnh, Ban Quản lý Vịnh Hạ Long đã phối hợp cùng với các ban, ngành, đơn vị chức năng liên quan của tỉnh triển khai tổ chức tuyên truyền, giáo dục cộng đồng; xây dựng ý thức của cộng đồng địa phương trong việc bảo vệ những giá trị của Vịnh Hạ Long và đưa họ trở thành một mắt xích quan trọng trong việc lan toả ý thức tới tất cả người dân và du khách. Ban Quản lý Vịnh Hạ Long cũng đã tổ chức ký cam kết với các ngư dân làng chài không khai thác các loài thực vật quý hiếm; phối hợp với một số ngành, đơn vị ra quân trồng rừng ngập mặn, đưa việc giáo dục di sản vào trường học nhằm nâng cao nhận thức của học sinh trong việc giữ gìn và bảo tồn Vịnh Hạ Long nói chung và giá trị về đa dạng sinh học nói riêng. Đặc biệt, Ban Quản lý Vịnh Hạ Long đã tăng cường công tác điều tra nghiên cứu khoa học, xây dựng, triển khai các đề tài nghiên cứu đa dạng thực vật trên Vịnh, đề xuất phương án bảo tồn, khoanh vùng bảo vệ tuyệt đối các khu vực có giá trị đa dạng sinh học cao trong vùng lõi di sản; đồng thời thành lập đoàn kiểm tra liên ngành nhằm phát hiện và kịp thời xử lý những hành vi vi phạm, ảnh hưởng đến sự đa dạng sinh học của Vịnh Hạ Long.
Theo lãnh đạo Ban Quản lý Vịnh Hạ Long cho biết, trong thời gian tới, cùng với việc đẩy mạnh công tác tuyên truyền để nâng cao nhận thức của người dân, Ban Quản lý sẽ tiếp tục xây dựng, hoàn thiện các chính sách, quy chế phối hợp, nhằm tăng cường năng lực quản lý, quy hoạch bảo tồn và phát huy giá trị Vịnh Hạ Long, đặc biệt là giá trị đa dạng sinh học trên vùng Vịnh một cách bền vững.
Cẩm Thu
