Theo báo cáo kết quả công tác thi hành án dân sự (THADS) TP Hạ Long thì từ ngày 1-10-2011 đến 31-8-2012, Chi cục THADS TP Hạ Long phải thi hành 2.503 việc, trong đó chỉ có 1.485 việc có điều kiện thi hành; đến nay đã thi hành xong 1.094 việc, thu số tiền trên 7,8 tỉ đồng. Trong 2.503 việc cần thi hành trong năm 2012 thì có 1.546 việc tồn đọng từ năm 2011; đến thời điểm này, lượng án tồn đọng của năm 2012 cũng còn 1.409 việc. Như vậy, qua thời gian, lượng án chưa được thi hành cứ chồng chất lên nhau, gây khó khăn cho những người làm nhiệm vụ THA.
Theo ông Hoàng Đức Nam, Chi cục trưởng Chi cục THADS TP Hạ Long, có nhiều nguyên nhân dẫn đến lượng án tồn đọng lớn. Thứ nhất, đội ngũ cán bộ làm công tác THADS còn thiếu. Chi cục THADS TP Hạ Long hiện có 25 cán bộ, trong đó có 15 chấp hành viên. Trong khi đó, số lượng án dân sự phải thi hành rất lớn, mỗi chấp hành viên phải theo dõi việc THADS ở một đến hai phường, thậm chí có đồng chí phải phụ trách đến ba phường. Thứ hai, do thiếu về trang thiết bị, phương tiện phục vụ hoạt động THADS. Các chấp hành viên tham gia THADS chỉ được sử dụng thiết bị gậy điện. Trong khi thi hành công vụ, nhiều đối tượng tỏ ra hung hãn, đe doạ việc thực thi nhiệm vụ của các chấp hành viên. Bà Nguyễn Thị Thậm, Phó Chi cục trưởng Chi cục THADS TP Hạ Long tâm sự: Là phụ nữ, hơn 10 năm làm chấp hành viên, tôi đã gặp phải rất nhiều khó khăn. Nhiều lần đi thi hành án, dù có cả lực lượng ở địa phương đi cùng nhưng nhiều đương sự tỏ ra rất hung hãn, sẵn sàng doạ, thậm chí hành hung chấp hành viên. Tuy nhiên, chúng tôi cũng được an ủi, khích lệ khi đòi được quyền lợi cho những người dân.
Cùng với đó, cán bộ ở một số phường còn ngại việc, chưa tích cực phối hợp xác minh thông tin, và triển khai các giải pháp để phục vụ việc thi hành án. Đó cũng là một trong những khó khăn, dẫn đến thời gian thi hành án kéo dài. Bên cạnh đó là khó khăn do pháp luật hiện hành chưa có quy định thống nhất, đồng bộ về cơ chế kiểm tra, giám sát, quản lý nguồn thu nhập, tài sản của người phải THADS; một số tang vật liên quan đến vụ án gần như không có giá trị, hoặc giấy tờ tuỳ thân chuyển sang giai đoạn thi hành án để thực hiện trả lại cho đương sự là rất khó khăn, bản thân họ đi tù, thậm chí không đến nhận… Vì thế, công tác xác minh, kê biên và xử lý tài sản trong THADS của TP Hạ Long gặp rất nhiều khó khăn.
Ngoài ra, nguyên nhân dẫn đến lượng án phải thi hành còn tồn đọng cao là do tính chất loại án này phức tạp, thời gian giải quyết các loại tranh chấp dân sự kéo dài, có nhiều người tham gia tố tụng, đương sự thiếu hợp tác với cơ quan Thi hành án… Chẳng hạn như việc thi hành án nuôi con sau khi cha mẹ ly hôn, nếu người con mới một tuổi mà cha mẹ ly hôn thì cán bộ thi hành án phải theo việc này tới 17 năm nữa, tức là khi người con đủ 18 tuổi mới xong.
Cũng theo ông Hoàng Đức Nam, số án chưa có điều kiện thi hành phần lớn rơi vào những trường hợp người phải thi hành án đang chấp hành hình phạt tù; một số đã ra tù nhưng không có việc làm, sống phụ thuộc, không có tài sản. Trong những án chưa có điều kiện thi hành thì án ma tuý chiếm tỉ lệ cao nhất. Đối tượng trong các vụ án ma tuý thường bị tuyên phạt 20 triệu đồng. Tuy nhiên, những đối tượng này không thuộc diện được xét miễn, vì không có tiền để nộp 1/20 khoản tiền phải thi hành án hoặc đã đi biệt tích không xác định được địa chỉ của người phải thi hành án. Cùng với đó, nguồn kinh phí cho hoạt động chưa đáp ứng được yêu cầu công tác; chế độ, chính sách chưa đủ mạnh nên chưa thu hút được những cán bộ trình độ cao vào ngành, cũng là nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên.
Trên cơ sở đánh giá, phân loại án có hoặc chưa có điều kiện thi hành, thời gian qua, Chi cục THADS TP Hạ Long đã tăng cường phối hợp với chính quyền các phường thường xuyên động viên, thuyết phục người phải THADS tự nguyện thi hành án; định kỳ 6 tháng và một năm phải chủ động xác minh phân loại án. Đối với các trường hợp có điều kiện thi hành án nhưng cố tình chây ỳ, chống đối, không chịu thi hành, Chi cục THADS thành phố đẩy mạnh tuyên truyền, động viên, thuyết phục, kết hợp với kiên quyết tổ chức cưỡng chế thi hành án, nhằm bảo đảm kỷ cương, tính nghiêm minh của pháp luật.
TP Hạ Long là địa phương có lượng án dân sự cao nhất và lượng án tồn đọng cũng cao nhất. Để đẩy mạnh công tác THADS, Chi cục THADS TP Hạ Long đã tăng cường xây dựng kế hoạch, tổ chức cưỡng chế đối với các trường hợp có điều kiện nhưng không chịu thi hành án hoặc tập trung vào các vụ án lớn. Nếu trước đây hiếm khi tiến hành cưỡng chế thì trong năm 2012, Chi cục THADS TP Hạ Long đã tổ chức cưỡng chế thi hành án 5 vụ. Nhiều trường hợp không tự nguyện thi hành án như vụ bà Vũ Thị Thi (tổ 6, khu 4, phường Yết Kiêu), nhưng khi Chi cục Thi hành án lên kế hoạch cưỡng chế thì đối tượng đã tự nguyện bàn giao nhà, đất theo đúng nội dung bản án.
THADS là hoạt động liên quan tới nhiều cơ quan khác nhau như Toà án, Viện Kiểm sát, Công an, Thuế, Tài chính…, ảnh hưởng đến tình hình an ninh trật tự của địa phương nên cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan THADS với các cơ quan hữu quan trong việc thực thi pháp luật. Đặc biệt, sự phối hợp với chính quyền cơ sở là rất quan trọng. Nhằm giảm lượng án dân sự tồn đọng, thời gian tới, Chi cục THADS TP Hạ Long sẽ tổ chức tốt việc tiếp công dân; giải quyết kịp thời khiếu nại, tố cáo về THADS ngay từ cơ sở đúng thời hạn, đúng pháp luật; làm tốt công tác rà soát, xác minh, phân loại án theo quy định; chỉ đạo cán bộ, chấp hành viên tăng cường bám cơ sở; củng cố bộ máy lãnh đạo; tập trung vào những vụ án lớn để tổ chức thi hành; tăng cường cưỡng chế; thường xuyên báo cáo xin ý kiến chỉ đạo của Cục THADS tỉnh và Ban chỉ đạo thi hành án thành phố để giải quyết dứt điểm những vụ việc phức tạp, kéo dài…
Nguyễn Hoa
