Những ngón tay gẩy đàn chưa thật nhuần nhuyễn, lời ca cũng chưa được mượt mà, êm ái như những nghệ nhân thực thụ nhưng ẩn chứa trong đó là cả niềm đam mê, khát khao vô tận của những em nhỏ ở lớp hát then - đàn tính tại thôn Chang Nà, xã Tình Húc, huyện Bình Liêu. Các em đang nối tiếp những thế hệ gạo cội, những nghệ nhân dân gian trong việc gìn giữ và phát huy giá trị văn hoá dân tộc mình.
Đây là một lớp học đặc biệt, được các nghệ nhân say mê hát then - đàn tính mở ra để truyền dạy cho thế hệ trẻ dịp nghỉ hè, tránh cho các em không đi tắm suối và chơi các trò chơi mạo hiểm, góp phần giảm thiểu những tai nạn đáng tiếc có thể xảy ra trong ngày hè. Lớp học quy tụ trên 20 em say mê hát then - đàn tính từ 8 đến 13 tuổi của thôn Chang Nà, xã Tình Húc. Thầy giáo là nghệ nhân dân gian Lương Thiêm Phú, Chủ nhiệm Câu lạc bộ hát then Chang Nà. Lớp học được mở vào tất cả các buổi tối trong tuần dịp nghỉ hè. Tham gia lớp học, các em được phát đàn tính và được hướng dẫn cách cầm đàn, đánh đàn, gẩy những nốt nhạc cơ bản và được học các bài hát then mới.
Ông Phú chia sẻ: Tôi mở lớp học này vì đam mê và cũng là để tập trung các cháu trong dịp hè, nhằm giúp các bậc phụ huynh quản lý con em mình, tránh được những rủi ro đáng tiếc có thể xảy ra. Qua lớp hát then, đàn tính này, tôi muốn giáo dục, truyền dạy các cháu những tinh hoa văn hoá của dân tộc Tày, đào tạo một thế hệ trẻ tiếp tục kế thừa, gìn giữ bản sắc văn hoá dân tộc mình để không bị mai một...
Đa số các em tham gia lớp học đều chưa một lần cầm cây đàn tính, chưa từng hát một câu then, nhiều em phát âm tiếng Tày còn chưa chuẩn. Nhưng chính nhờ ngọn lửa nhiệt huyết của các nghệ nhân đã tiếp lửa giúp các em vượt qua e ngại ban đầu, cảm nhận được những tinh tuý ẩn chứa trong từng nốt nhạc, lời then. Mới học được gần 1 tuần, các em đã có thể gẩy được bản nhạc, hát được ít nhất hai bài then.
Em Hoàng Trần Bảo Uyên, thôn Chang Nà, xã Tình Húc, cho biết: Từ nhỏ, cháu đã được nghe ông, bà đàn tính, hát then ru cháu ngủ, những lời then đó đã ngấm vào cháu. Do đó, khi biết ông Phú mở lớp học đánh đàn tính, hát then cháu đã quyết tâm tham gia.
Còn em Hoàng Thu Hạ, cũng ở tại thôn Chang Nà thì hồ hởi: Từ lâu, cháu đã có ước muốn là sẽ được hát những bài hát bằng chính ngôn ngữ của dân tộc mình, nên khi lớp học này được mở, cháu đã xin theo học ngay từ những ngày đầu. Qua những câu then, cháu càng cảm thấy yêu tiếng hát dân tộc mình hơn. Giờ cháu đã có thể vừa đàn tính vừa hát rồi, cháu vui lắm!.
Niềm đam mê tiếng đàn tính, làn điệu then của người Tày không chỉ dừng lại ở các em nhỏ Chang Nà mà nó còn lan truyền rộng khắp, thu hút được nhiều người dân với nhiều độ tuổi trên địa bàn huyện theo học.
Chị Hoàng Kim Thuý, khu Bình Công II, thị trấn Bình Liêu là một học viên của lớp, cho biết: Ngày trước, chúng tôi chưa hiểu nghĩa trong mỗi câu hát then nên khi nghe các bà hát then là chúng tôi bỏ về, nhưng sau một lần cố gắng ngồi nghe hết bài, nghe các bà dịch nghĩa từ tiếng Tày sang tiếng Việt, tôi hiểu được những lời then ý nghĩa như thế nào đối với cuộc sống của bà con dân tộc mình. Do vậy, giờ khi nghe ở đâu có lớp dạy hát then, đàn tính thì dù bận đến mấy tôi cũng cố gắng thu xếp công việc để theo học.
“Đây là lớp hát then - đàn tính đầu tiên của xã Tình Húc được mở trong năm 2016. Thời gian tới, xã sẽ tiếp tục mở thêm nhiều lớp nữa ở tất cả các thôn, bản trên địa bàn xã, để thu hút các cháu học sinh tham gia, tạo được sân chơi lành mạnh, bổ ích cho các cháu trong dịp hè. Đồng thời, qua đó giáo dục thế hệ con cháu về nét đẹp văn hoá của dân tộc mình - ông La Tiến Hoa, Phó Chủ tịch UBND xã Tình Húc cho biết.
Hát then - đàn tính là nét đẹp văn hoá truyền thống đặc trưng của dân tộc Tày. Trước nguy cơ loại hình nghệ thuật dân tộc này dần bị mai một, lớp học hát then - đàn tính của các em nhỏ ở thôn Chang Nà, xã Tình Húc chính là sự kế thừa, tiếp nối truyền thống, góp phần vào công tác bảo tồn, gìn giữ, phát huy những giá trị văn hoá tinh thần đặc sắc của dân tộc, để tiếng đàn tính - điệu hát then vang mãi muôn đời sau.
La Lành - Hoàng Gái (Đài Bình Liêu)
