Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa có Quyết định số 1877/QĐ-BVHTTDL về việc công bố Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Theo quyết định này, Hát nhà tơ - Hát, múa cửa đình của Quảng Ninh cùng với 25 di sản phi vật thể của các địa phương khác trong cả nước được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Hát nhà tơ - Hát, múa cửa đình đã tồn tại hàng nghìn năm, gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của cư dân các làng xã ven biển, hải đảo. Đây là một thể loại được coi là một biến thể, một “mảnh vỡ” đáng quý nằm trong số 46 làn điệu của ca trù Việt Nam.
Tuy nhiên, khác với ca trù, Hát nhà tơ - Hát, múa cửa đình coi trọng múa hơn rất nhiều. Không gian tồn tại hẹp hơn ca trù nhưng không gian diễn xướng của Hát nhà tơ- Hát, múa cửa đình lại rộng mở hơn.
Ở Hát nhà tơ - Hát, múa cửa đình, ca nương chủ yếu là đứng hát, ngược lại ở ca trù ca nương ngồi hát. Nét đặc trưng nữa của Hát nhà tơ - Hát, múa cửa đình là cùng với kiểu hát đứng, hát đi đông người và luôn có múa, vai trò của trống cái, của xênh kết hợp với trống con và phách được phát huy rất nhiều tạo nên sự phong phú, đa dạng và không khí tưng bừng của lễ hội.
Nếu tách bạch ra thì hát nhà tơ và hát múa cửa đình có sự khác biệt ở chỗ hát nhà tơ nặng tính chất giao duyên và còn hát, múa cửa đình nặng tính chất tín ngưỡng.
Ở Quảng Ninh, không gian tồn tại của Hát nhà tơ - Hát, múa cửa đình kéo dài dọc theo các làng xã từ huyện Vân Đồn đến các vùng dân cư ven biển, đảo Đầm Hà, Hải Hà, Móng Cái và sang tận 3 làng người Việt bên Giang Bình, Vạn Vỹ, Sơn Tâm (thuộc huyện Phòng Thành, tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc).
Được biết, 26 di sản văn hóa phi vật thể được công nhận lần này thuộc các loại hình: Lễ hội truyền thống, nghệ thuật trình diễn dân gian, tập quán xã hội và tín ngưỡng dân gian và Hát nhà tơ - Hát, múa cửa đình của Quảng Ninh thuộc loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian.
Phạm Học
