Trong những năm qua, cấp ủy, chính quyền tỉnh đã quan tâm chú trọng đến sự nghiệp giáo dục của tỉnh nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh đến trường, đồng thời góp phần củng cố, duy trì vững chắc phổ cập và nâng cao chất lượng giáo dục. Đáng chú ý trong 2 năm 2011, 2012 tại kỳ họp thứ tư và thứ năm, HĐND tỉnh khóa XII đã ban hành nhiều nghị quyết về chính sách hỗ trợ cho học sinh bán trú các cấp học trên địa bàn tỉnh.
Quảng Ninh là tỉnh miền núi, biên giới, hải đảo thuộc vùng Đông Bắc của Tổ quốc, nơi có vị trí chiến lược quan trọng trong việc bảo vệ và xây dựng Tổ quốc. Với 14 đơn vị hành chính cấp huyện, 186 đơn vị hành chính cấp xã, trong đó có 113 xã miền núi, vùng cao, biên giới, hải đảo; và còn 21 xã, 29 thôn, khe, bản đặc biệt khó khăn. Với đặc thù này, nhằm tạo điều kiện thuận lợi về cơ sở vật chất, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, ngành Giáo dục và Đào tạo tỉnh đã chủ động triển khai và phối hợp với các ngành trong việc phát triển mạng lưới trường, lớp học. Năm học 2012–2013, ngành Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) tỉnh đã có hệ thống, mạng lưới trường lớp tương đối hoàn chỉnh, thống nhất và đa dạng với đầy đủ các cấp học và trình độ đào tạo cùng với việc mở rộng, phát triển mô hình trường, lớp. Toàn tỉnh hiện có 661 cơ sở giáo dục và đào tạo, trong đó: bậc Mầm non: 209 trường (16 trường ngoài công lập); Tiểu học: 181 trường (01 trường ngoài công lập); Trung học cơ sở: 191 trường (02 trường ngoài công lập); Trung học phổ thông: 56 trường (20 trường ngoài công lập)....số còn lại là các trường Trung cấp, cao đẳng, đại học và Trung tâm giáo dục thường xuyên. Nhìn chung, quy mô trường, lớp trên địa bàn tỉnh cơ bản đáp ứng nhu cầu học tập của nhân dân, mạng lưới trường lớp tiểu học đã đến tận các thôn khe bản; mạng lưới trường lớp trung học cơ sở đã đến cấp xã tạo điều kiện cơ bản thuận lợi cho việc tới lớp của con em các dân tộc trong tỉnh, đặc biệt là con em ở vùng khó khăn của tỉnh, vùng dân tộc thiểu số góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực, xây dựng xã hội học tập.
Cùng với việc phát triển mạng lưới trường lớp học, các loại hình trường, lớp cũng được thành lập để đáp ứng nhu cầu học tập của con em, nhất là con em vùng miền núi, điều kiện kinh tế-xã hội khó khăn. Do vậy, Sở Giáo dục và Đào tạo đã tập trung chỉ đạo việc thành lập hệ thống các trường Phổ thông dân tộc bán trú (PTDTBT). Hiện nay, trên địa bàn tỉnh đã thành lập được 06 trường, dự kiến đến 2015 sẽ có 13 trường dân tộc bán trú. 6 trường PTDTBT bao gồm: huyện Hải Hà: 02 trường (ở xã Quảng Sơn và xã Quảng Đức), Tiên Yên: 02 trường (ở xã Hà Lâu và Phong Dụ), Ba Chẽ: 01 trường (ở xã Đồn Đạc), Bình Liêu: 1 trường (ở xã Đồng Văn). Việc thành lập các trường PTDTBT đã phần nào giảm bớt khó khăn cho học sinh theo học các cấp học, và tạo thuận lợi cho việc sinh hoạt đi lại của học sinh, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, củng cố vững chắc phổ cập giáo dục Tiểu học đúng độ tuổi, phổ cập giáo dục THCS.
Không chỉ tạo điều kiện về cơ sở vật chất trường lớp học mà còn cả về đời sống sinh hoạt ăn, nghỉ, đi lại của học sinh cũng được các cấp, các ngành trên địa bàn tỉnh quan tâm. Tại kỳ họp thứ tư (năm 2011) và kỳ họp thứ 5 (năm 2012) HĐND tỉnh khóa XII đã ban hành nhiều nghị quyết để kịp thời khuyến khích, động viên tạo điều kiện cho con em có hoàn cảnh khó khăn, đặc biệt là con em thuộc các xã đặc biệt khó khăn vùng miền núi, biên giới, hải đảo, các xã thực hiện xây dựng nông thôn mới được tới trường. Trong đó các đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ đều mở rộng hơn so với quy định của Trung ương. Cụ thể như: Nghị quyết số 39/2011/NQ-HĐND về việc hỗ trợ tiền ăn cho đối tượng học sinh bán trú đang học tại các cơ sở giáo dục trung học cơ sở trên địa bàn tỉnh, không thuộc đối tượng quy định tại Quyết định số 85/2010/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ (quy định đối tượng là Học sinh bán trú đang học tại các trường phổ thông dân tộc bán trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn và các trường tiểu học, trường trung học cơ sở công lập khác ở vùng này do nhà ở xa trường, địa hình cách trở, giao thông đi lại khó khăn, không thể đi đến trường và trở về nhà trong ngày; Trường phổ thông dân tộc bán trú). Mức hỗ trợ bằng 40% mức lương tối thiểu chung/học sinh/tháng, bằng mức hỗ trợ tiền ăn quy định tại quyết định số 85 của Thủ tướng Chính phủ; nghị quyết số 40/2011/NQ-HĐND về việc hỗ trợ tiền ăn trưa tại các cơ sở giáo dục mầm non cho đối tượng trẻ em mẫu giáo 3–4 tuổi có cha mẹ thường trú tại các xã, phường, thị trấn trong Danh mục các đơn vị hành chính thuộc vùng khó khăn trên địa bàn tỉnh, không thuộc đối tượng được hỗ trợ theo quy định tại quyết định số 60/2011/QĐ-TTg và đối tượng trẻ em mẫu giáo 3-5 tuổi có cha mẹ thuộc diện hộ cận nghèo, mức hỗ trợ 120.000 đ/trẻ/tháng. Tiếp đó, đến tháng 7-2012, tại kỳ họp thứ 5 HĐND tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 59 về việc hỗ trợ tiền ăn cho đối tượng học sinh bán trú đang học trung học phổ thông, học trung cấp nghề hoặc học văn hóa trung học phổ thông kết hợp với học nghề trong các cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh, mức hỗ trợ bằng 40% mức lương tối thiểu chung/học sinh/tháng. Được biết, tại thời điểm ban hành Nghị quyết, Quảng Ninh là tỉnh đầu tiên trong cả nước có chính sách hỗ trợ mở rộng đến đối tượng nêu trên.
Triển khai các nghị quyết nêu trên, UBND tỉnh đã lần lượt ban hành các Quyết định: số 4235/2011/QĐ-UBND ngày 30/12/2011 về hỗ trợ tiền ăn trưa tại các cơ sở giáo dục mầm non cho trẻ 3-4 tuổi có cha mẹ thường trú tại các xã, phường, thị trấn thuộc vùng khó khăn và hộ cận nghèo; số 4254/2011/QĐ-UBND ngày 30/12/2011 về hỗ trợ tiền ăn cho học sinh bán trú đang học THCS...; số 2026/2012/QĐ-UBND ngày 14/8/2012 về hỗ trợ tiền ăn cho học sinh bán trú đang học THPT, trung cấp nghề hoặc học văn hóa THPT kết hợp học nghề trên các cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh.
Khi nghị quyết được triển khai, đi vào cuộc sống đã tạo sự đồng thuận trong nhân dân, đem lại hiệu quả thiết thực, góp phần tạo điều kiện để nhiều học sinh có hoàn cảnh khó khăn được đến trường, học sinh ở vùng xa xôi đi lại khó khăn được ở lại trường học tập, nâng cao trình độ kiến thức. Điển hình như việc triển khai thực hiện nghị quyết số 39/NQ-HĐND của HĐND tỉnh được cụ thể bằng Quyết định số 4254 của UBND tỉnh. Theo báo cáo của Sở Giáo dục và Đào tạo, toàn tỉnh có 9/14 địa phương có đối tượng học sinh được hưởng chính sách hỗ trợ với tổng số 2.132 học sinh. Tổng kinh phí cấp từ ngân sách tỉnh năm 2012 hỗ trợ cho đối tượng học sinh này là 3,1 tỷ đồng. Dự kiến năm 2013 gần 3,4 tỷ đồng. Việc triển khai thực hiện chính sách, áp dụng vào cuộc sống, mỗi địa phương, đơn vị lại có cách làm khác nhau. Nhiều địa phương đã vận dụng một cách linh hoạt, sáng tạo phù hợp với thực tế như huyện Tiên Yên, với đặc thù là huyện miền núi, biên giới, địa hình trắc trở có nhiều sông suối, ngầm, học sinh đến trường rất vất vả, trong đó có nhiều trường hợp nhà cách trường dưới 7km (theo quy định từ 7 km trở lên), nhưng học sinh không thể đi về trong ngày do cách sông, suối ngầm rất nguy hiểm trong mùa mưa lũ, nếu vận dụng theo quy định thì học sinh thuộc trường hợp trên không được hưởng chính sách hỗ trợ. Do vậy, để vận động con em đến trường đầy đủ, đồng thời duy trì và củng cố sĩ số, không để học sinh bỏ học giữa chừng, mặt khác góp phần giảm bớt khó khăn cho học sinh và gia đình, UBND huyện Tiên Yên đã chỉ đạo Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện phối hợp cùng các đơn vị liên quan thành lập Hội đồng xét tuyển các trường hợp cụ thể để học sinh được hưởng chế độ hỗ trợ. Với cách làm này đã tạo thuận lợi cho học sinh địa phương được cắp sách tới trường và không phải nghỉ học giữa chừng. Do đó đã kịp thời động viên học sinh đến trường, yên tâm học tập, điển hình trong số đó có các em ở Trường PTDTBT Yên Than huyện Tiên Yên đã vượt khó vươn lên và đều đạt danh hiệu học sinh tiên tiến như: Em Chìu Thị Múi, học sinh lớp 6A, ở Lẩu Dìn Tồng-Yên Than; Chíu Thị Múi học sinh lớp 8A ở Lẩu Dìn Tồng-Yên Than; em Chùi Thị Hiền, học sinh lớp 8B ở Lẩu Dìn Tồng-Yên Than...các em đều có nhà ở cách xa trường 6 km (dưới 7km) nhưng phải qua sông không thể trở về nhà trong ngày.
Bên cạnh đó, phải kể đến một số địa phương vẫn còn gặp khó khăn khi triển khai đối với các trường hợp nêu trên do nhà ở cách trường dưới 7 km, như huyện Bình Liêu có 10 trường hợp, học sinh vẫn chưa được hỗ trợ. Hiện UBND huyện đang đề nghị UBND tỉnh phê duyệt.
Thiết nghĩ để nghị quyết có hiệu lực và đi vào cuộc sống cần những cách làm linh hoạt, chủ động của cấp ủy, chính quyền địa phương; sự vào cuộc tích cực và quyết liệt của toàn hệ thống chính trị trong việc triển khai nghị quyết và các văn bản liên quan. Mặt khác cần quan tâm chú trọng đẩy mạnh công tác thông tin tuyên truyền sâu rộng tới tận các hộ dân, các đối tượng được hưởng để kịp thời khuyến khích, động viên học sinh đến trường, góp phần vào việc ổn định an sinh xã hội, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục, chất lượng cuộc sống.
Phạm Hà (VP Đoàn ĐBQH tỉnh)
