Hiện nay, ngành công nghiệp phụ trợ (CNPT) ở Quảng Ninh nói riêng, cả nước nói chung đang nằm trong tình trạng thiếu và yếu. Trong khi nhiều doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đã hiện diện trên địa bàn tỉnh từ nhiều năm nay, nhưng chúng ta vẫn còn đang loay hoay về ngành công nghiệp phụ trợ. Như vậy, sẽ không thể có một nền công nghiệp phát triển nếu như ngành công nghiệp phụ trợ cứ tiếp tục “lẹt đẹt” như hiện nay.
Mặc dù CNPT được hiểu theo khái niệm bao hàm là những lĩnh vực sản xuất sản phẩm trung gian nhưng CNPT chính là ngành sản xuất nền tảng của ngành công nghiệp chính yếu. Tuy nhiên, đối với Quảng Ninh cho đến thời điểm hiện tại CNPT mới đang trong thời kỳ “thai nghén”. Trên thực tế, ngành công nghiệp tỉnh ta đang có xu hướng phát triển mạnh với kim ngạch xuất khẩu lên tới nhiều triệu USD như: Than, may mặc, nguyên liệu chế biến... song nguồn “đầu vào” vẫn phải phụ thuộc rất nhiều từ nhập khẩu, do vậy giá trị gia tăng mới còn thấp. Điển hình như ngành dệt may của tỉnh có tới 70% tổng trị giá hàng xuất khẩu phụ thuộc vào nguyên, phụ liệu nhập khẩu. Trong đó, toàn bộ thuốc nhuộm đang sử dụng đều phải nhập khẩu, tỉ lệ hoá chất cơ bản nội địa hoá cung cấp cho ngành dệt chỉ chiếm trên dưới 15% nhưng hầu hết lại là sản phẩm có giá trị thấp. Ngành cơ khí sửa chữa, chế tạo máy mỏ và phương tiện vận tải thuỷ bộ của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam trên địa bàn tỉnh, mặc dù đã phát triển trở thành một ngành có doanh thu đạt từ 1.200-1.500 tỷ đồng, chiếm khoảng 10% doanh thu của TKV, nhưng tỷ lệ nội địa hoá cũng mới đạt 20% và cũng chỉ cung cấp sản phẩm phụ trợ ở một số sản phẩm đơn giản, giá trị thấp như: Khung, gầm, bộ dây điện trong xe, ghế ngồi, một số chi tiết kim loại, nhựa, cao su… Còn lại 80% linh kiện và các thiết bị lắp ráp vẫn cơ bản do khách hàng nước ngoài cung cấp. Hay như ngành công nghiệp đóng tàu, từ năm 2005 đã đóng tàu 5,3 vạn tấn, thế nhưng chủ yếu vẫn là lắp ráp. Hợp đồng đóng tàu mới dừng lại ở trình độ làm gia công theo thiết kế các loại, mẫu mã, vật tư, nguyên liệu, động cơ, cũng như giám sát, đăng kiểm... đều của nước ngoài. Đồng chí Trần Đăng Niên, Giám đốc Sở Công thương cho biết: “Một trong những nguyên nhân dẫn đến thực trạng này là do số lượng doanh nghiệp chuyên về công nghiệp phụ trợ trên địa bàn tỉnh còn rất ít, tỷ lệ giữa các doanh nghiệp công nghiệp phụ trợ và doanh nghiệp chế tạo, lắp ráp còn quá thấp. Bên cạnh đó, lâu nay hầu hết các doanh nghiệp và cơ quan chức năng cũng chưa nhận thức một cách đầy đủ về tầm quan trọng của ngành công nghiệp phụ trợ. Do đó chưa có sự quan tâm, quy hoạch và đầu tư một cách bài bản, đúng mức của Nhà nước cũng như chính bản thân các doanh nghiệp”.
Công ty Thép Việt-Pháp (Yên Hưng) đang tiếp tục đầu tư công nghệ và dây chuyền sản xuất đáp ứng phụ trợ cho nhiều ngành công nghiệp chính.
Có thể nói, để ngành công nghiệp phát triển bền vững, loại trừ các yếu tố biến động thất thường do phụ thuộc quá nhiều vào nước ngoài thì con đường phát triển CNPT phải được coi trọng và có một kế hoạch phát triển cụ thể lâu dài. Hiện nay, CNPT trên địa bàn tỉnh đang tập trung phụ trợ cho 4 ngành công nghiệp lớn là than, điện, đóng tàu và xi măng. Đến năm 2007, CNPT trên địa bàn tỉnh mới chiếm tỷ trọng khoảng 24% giá trị sản xuất công nghiệp toàn ngành. Tuy nhiên, cũng như tình trạng chung của cả nước, nhiều lĩnh vực CNPT ở tỉnh ta tăng trưởng còn thấp, chủng loại sản phẩm CNPT của các ngành công nghiệp chủ lực còn khá khiêm tốn và hết sức đơn giản, quy mô nhỏ lẻ, chủ yếu sản xuất các linh kiện chi tiết giản đơn, giá trị gia tăng thấp. Trong khi đó, các doanh nghiệp vừa và nhỏ sản xuất các mặt hàng phụ trợ đang rơi vào tình thế sản xuất các linh kiện thụ động phải chờ sự chấp thuận của các doanh nghiệp lớn hơn mặc dù bản thân họ rất linh hoạt. Để CNPT tỉnh ta phát triển theo đúng định hướng, trước hết cần phải xác định các ngành công nghiệp ưu tiên, công nghiệp mũi nhọn, công nghiệp tiềm năng để làm nền tảng xây dựng các ngành CNPT với các sản phẩm phụ trợ thích hợp cho công nghiệp chính nói trên theo hướng chuyên môn hoá sâu, chất lượng cao, cung cấp ổn định lâu dài. Bên cạnh đó, cần có qui hoạch tổng thể phát triển CNPT để có chính sách khuyến khích phát triển dài hạn và có sự đầu tư về nguồn nhân lực và tài chính. Hầu hết các doanh nghiệp CNPT thuộc loại nhỏ và vừa, do vậy phải có chính sách ưu đãi giúp cho họ mở rộng sản xuất kinh doanh, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp liên kết với nhau cùng phát triển. Hiện nay, trên địa bàn tỉnh đã hình thành cụm công nghiệp phụ trợ Yên Hưng, trong đó có cơ sở chế tạo động cơ tàu thuỷ công suất khoảng 40 động cơ LICENCE/năm, dự kiến đưa vào khai thác từ tháng 8-2009. Đây sẽ là cơ sở khuyến khích nhân rộng sự hình thành các khu, cụm công nghiệp chuyên ngành thu hút đầu tư vào các ngành CNPT cho ngành công nghiệp chủ lực.
