Sáng 10/8, phát biểu trong phiên thảo luận tại hội trường Quốc hội, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh nhất trí với sự cần thiết sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở và nhiều nội dung trong báo cáo tiếp thu, giải trình. Đồng thời, đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự thảo trên một số vấn đề nhằm bảo đảm thiết chế hòa giải ở cơ sở hoạt động thực chất, khách quan và phù hợp hơn với điều kiện thực tiễn.
Một trong những nội dung được đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà quan tâm là tiêu chuẩn hòa giải viên, được quy định tại Điều 7 của dự thảo Luật. Theo đại biểu, phần giải trình của cơ quan soạn thảo về quy định người được lựa chọn làm hòa giải viên không trong thời gian thi hành kỷ luật chưa thật sự thỏa đáng. Bởi trên thực tế, có trường hợp cán bộ, công chức sau khi nghỉ công tác vẫn có thể bị xem xét trách nhiệm, xử lý kỷ luật. Do đó, đại biểu đề nghị tại khoản 4 Điều 7 cần phân biệt rõ giữa người đang bị xem xét kỷ luật và người đang thi hành quyết định kỷ luật, từ đó bảo đảm quy định có tính chặt chẽ và phù hợp hơn với các tình huống thực tế.
Bên cạnh các tiêu chuẩn bắt buộc, đại biểu đề nghị bổ sung những tiêu chuẩn mang tính khuyến khích đối với hòa giải viên, như có kinh nghiệm thực tiễn trong giải quyết tranh chấp và đã được bồi dưỡng nghiệp vụ hòa giải. Đây là những yếu tố có ý nghĩa trực tiếp đối với chất lượng hòa giải. Bởi hòa giải ở cơ sở không chỉ đòi hỏi sự am hiểu pháp luật mà còn cần kỹ năng lắng nghe, thuyết phục, phân tích mâu thuẫn và xử lý những quan hệ xã hội phức tạp trong cộng đồng.
Vấn đề khác được đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà đặt ra là thời hạn đảm nhiệm của hòa giải viên. Theo đại biểu, luật hiện chưa quy định thời hạn đảm nhiệm, dẫn đến tình trạng hòa giải viên có thể giữ vị trí trong thời gian rất dài, trong khi chưa có cơ chế định kỳ để đánh giá, sàng lọc những người không còn đáp ứng yêu cầu về sức khỏe, năng lực hoặc uy tín. Thực tiễn cũng có thể phát sinh những trường hợp người dân không còn tin tưởng hòa giải viên hoặc hòa giải viên có mối quan hệ quen biết với một bên trong tranh chấp, ảnh hưởng đến cảm nhận về tính khách quan của quá trình hòa giải.
Qua đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định về nhiệm kỳ của hòa giải viên, có thể theo hướng 5 năm hoặc gắn với nhiệm kỳ bầu Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố. Việc quy định nhiệm kỳ, theo đại biểu, không chỉ tạo cơ chế đánh giá, kiện toàn đội ngũ mà còn mở ra cơ hội thu hút những nhân tố mới, đặc biệt là người trẻ và những người có chuyên môn pháp lý tham gia công tác hòa giải ở cơ sở. Đồng thời, cần quy định cụ thể điều kiện, trình tự thay đổi hòa giải viên, cũng như cơ chế chỉ định hòa giải viên bảo đảm khách quan trong những trường hợp cần thiết. Cùng với đó là chính sách bồi dưỡng nghiệp vụ thường xuyên để nâng cao năng lực của đội ngũ này.
Ngoài ra, Đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà đề nghị giảm tỷ lệ tham gia bầu hòa giải viên tại cuộc họp xuống trên 30%, đồng thời bổ sung các hình thức bầu phù hợp như trực tiếp, trực tuyến, lấy phiếu; Quốc hội quy định nguyên tắc, Chính phủ hướng dẫn chi tiết. Về số lượng tổ hòa giải, theo đại biểu cần căn cứ không chỉ vào dân số mà còn tính đến diện tích, đặc điểm dân cư, tốc độ đô thị hóa, số vụ việc phát sinh và ý kiến của Ban công tác Mặt trận, Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố, đại diện cộng đồng dân cư.
Một điểm mới được đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà đánh giá tích cực là quy định tại Điều 25 về hình thức tiến hành hòa giải. Theo dự thảo, hòa giải có thể được tiến hành trực tiếp, trực tuyến hoặc kết hợp giữa trực tiếp và trực tuyến. Đại biểu nhất trí với quy định này, cho rằng đây là bước tiến phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số và sự thay đổi trong phương thức tương tác xã hội hiện nay.
Tuy nhiên, đại biểu đề nghị ngay trong Luật cần quy định những điều kiện cơ bản để tổ chức hòa giải trực tuyến, thay vì chỉ dừng ở việc giao Chính phủ quy định chi tiết. Trong đó, cần quan tâm đến việc xác minh danh tính người tham gia, lưu trữ hồ sơ, biên bản điện tử, bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và xử lý tình huống một bên không có điều kiện tham gia trực tuyến. Theo đại biểu, nếu một bên không có điều kiện tham gia trực tuyến thì cần cho phép lựa chọn hình thức trực tiếp hoặc kết hợp trực tiếp và trực tuyến. Công nghệ phải được sử dụng để tạo thuận lợi cho người dân, chứ không thể trở thành một rào cản mới trong tiếp cận hoạt động hòa giải.
